АСТАНАДА МСАК БОЙЫНША ЖАҺАНДЫҚ КОНФЕРЕНЦИЯНЫҢ ШЕҢБЕРІНДЕ ҚАЗАҚСТАН ОНКОЛОГТАРЫ МЕН РАДИОЛОГТАРЫНЫҢ IX СЪЕЗІ БАСТАЛДЫ
Астанада Қазақстан онкологтары қауымдастығы мен Қазақ онкология және радиология ғылыми-зерттеу институты ұйымдастырған Қазақстан онкологтары мен радиологтарының IX съезі өз жұмысын бастады. Съезд ЖСМК бойынша Алматы Декларациясының қабылдануының 45 жылдығына және Астана декларациясының 5 жылдығына арналған Медициналық-санитариялық алғашқы көмек жөніндегі жаһандық конференция шеңберінде өткізіледі.
Съездің жұмысына әлемнің 20 елінен 2000-нан астам қатысушы қатысады, олардың арасында АҚШ, Франция, Испания, Қытай, Израиль, Түркия, Мальта, Дания, Бельгия, Латвия, Польша, Үндістан, Моңғолия, Грузия, Ресей және Украинаның жетекші ғалымдары бар. Әлемнің жетекші ғылыми және клиникалық орталықтарының ғалымдары мен тәжірибешілері баяндама жасайды.
Ел Президенті Қ. Тоқаевтың тапсырмасы бойынша «2023 – 2027 жылдарға арналған онкологиялық ауруларға қарсы күрес жөніндегі кешенді жоспар» әзірленіп, бекітілді, оның табысты іске асырылуы таяудағы бес жылда онкологиялық аурулардың ерте диагностикасын, қазақстандықтардың орташа өмір сүру ұзақтығын ұлғайтуға мүмкіндік береді, бұл жалпы денсаулық сақтау жүйесіне қазіргі заманның кең қолжетімділігін қамтамасыз ете отырып, дамудың неғұрлым сапалы деңгейіне шығуға мүмкіндік береді өңірлерде мамандандырылған көмек көрсету болып табылады.
Еліміздегі онкологиялық аурулар, бүкіл әлемдегідей, әлеуметтік маңызды және медицинаның басым бағыттарының бірі болып табылады, өйткені оларды емдеу мемлекеттің экономикалық және әлеуметтік дамуына айтарлықтай ауыртпалық түсіреді, деп атап өтті Парламент Мәжілісінің Әлеуметтік-мәдени даму комитетінің төрағасы Асхат Аймағамбетов.
Сондай-ақ, ол соңғы жылдары Қазақстанның Үкіметі, Денсаулық сақтау министрлігі мен онкологтары халықаралық зерттеу кооперациясын ілгерілету, онкологиялық ауруларды диагностикалау және емдеу саласындағы озық тәжірибемен алмасу, кадрлар даярлау бойынша заманауи талаптар мен әдістемелерді ескере отырып, көп қырлы және аса сұранысқа ие жұмыс жүргізіп жатқанын айтты.
IX Съезге қатысушыларға арнаған сөзінде Қазақстан Денсаулық сақтау вице-министрі Вячеслав Дудник ДДҰ декларациялайтын әлемдік трендтерге сәйкес саланың дамуы туралы айтып берді.
Ол соңғы 20 жылда елімізде онкологиялық көмекті ұйымдастыру мен көрсетуде айтарлықтай оң өзгерістер болғанын атап өтті. Сонымен, онкологиялық аурулармен сырқаттанушылық 25%-ға, ал обырдан болатын өлім 33%-ға дейін төмендеді. Қазақстанда онкологияға бірегей реконструктивтік-пластикалық жедел араласулар (3D-протездеу) сәтті енгізілді, онкологиялық науқастарды емдеуде заманауи мақсатты және иммуно-онкологиялық препараттар енгізілді.
В. Дудниктің айтуынша, жыл сайын 30 мыңға жуық операция жасалады, оның 30%-ы эндоскопия әдісімен жасалады. Жыл сайын 14 мың пациент химиотерапия алады. Бір жылдың ішінде еліміздің онкологтары 90 мың химиотерапия курсын өткізеді, 11 мың пациент сәулелік емдеуден өтеді. Өткен жылы радиологтар 240 мың сәулелік емдеу сеансын өткізді. Онкологиялық ауруларды емдеуге бөлінген бюджет 95 миллиард теңгені құрайды, оның 35 миллиард теңгесі дәрі-дәрмекпен қамтамасыз етуге жұмсалады. Біздің елде 500 онколог, 170 онколог хирург, 160 химиотерапевт және 100 рентгенолог жұмыс істейді.
Қазақстанның онкологиялық көмек саласында онкологиялық қызметті жаңғыртудың 2025 жылға дейінгі кешенді жоспарын іске асыруға байланысты елеулі өзгерістер белгіленуде, деп атап өтті медицина ғылымдарының докторы, Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым Академиясының академигі, «ҚазОРҒЗИ» АҚ Басқарма Төрағасы Диляра Қайдарова.
Еліміздің бас онкологы жоспардың шеңберінде «жабдықтарды жаңғыртуға, ескірген жаңа онкология орталықтарын салуға қаржыландыру бөлінді, оқытуға, жаңа препараттарға қаржыландыру бөлінді. Біз жаңа операциялық бөлмелер саламыз»,-деді.
Қазақстанда 217 мың пациент есепте тұр. Жыл сайынғы өсім 4%-дан асады. Сырқаттанушылық бойынша бірінші орында сүт безі обыры, екінші орында өкпе обыры. Өлім құрылымы бойынша өкпе обыры ерлердің арасында бірінші орында. Біз жылына әйелдерге қарағанда еркектерден айырыламыз. Бірақ сүт безі обырының салдарынан әйелдер көп ауырады. 2022 жылы 40 мыңға жуық қазақстандық онкологиялық аурулармен ауырады. Олардың 55%-ы еңбекке қабілетті жаста.
«Амбулаториялық-емханалық көмек бірінші кезеңде көрсетіледі. Осыған орай, пациент онкологияға күдікпен келе алатын және емханада 10 күн ішінде бұрын болмаған КТ, МРТ сияқты жоғары технологиялық әдістерге тегін қол жеткізе алатын «жасыл жолды» қаржыландырғаны үшін ҚР ДСМ алғысымызды білдіреміз. Қазір бұл МӘМС жүйесімен қамтылған», - деді Д.Қайдарова.
Науқас емделетін екінші деңгей - өңірлік деңгейде мамандандырылған көмек. Ол үшін 15 онкологиялық орталық, көпбейінді ауруханалар жұмыс істейді, бұл орталықтар әр өңірде орналасқан. Оларды заманауи жабдықтармен, цифрлық маммографтармен, жоғары ажыратымдылықтағы КТ-мен жарақтандыру, осының барлығы жаңғырту жоспарына енгізілген.
Онкологиялық көмек көрсетудің үшінші деңгейі – Қазақ онкология және радиология институты және қазір салынып жатқан жаңа Ұлттық ғылыми онкология орталығы.
Сонымен қатар, Президенттің ПІБ ауруханасында онкологияны дәл диагностикалау үшін жаңа цифлатрон пайда болды, ол қуықасты безі обырын, ми обырын диагностикалауға мүмкіндік беретін жаңа радиофарм препараттарын шығарады.
Бас онкологтың айтуынша, Қазақстанда ядролық медицинаның көптеген стандарттарын әзірлеп, бекіттік. Біз Ұлттық онкология орталығының құрылысын аяқтауды күтеміз, онда жаңа протон-терапия, бүкіл Орта Азия үшін жалғыз аппарат орнатылады, деп нақтылады ол.
Сондай-ақ, біз қауіптерді басқарудың алдын алуға - темекі шегудің алдын алуға, өкпе обырын диагностикалаудың жаңа скринингіне, төмен дозалы компьютерлік томографияға көп көңіл бөлетін боламыз. Паталогияны анықтау үшін біздің қазақстандық интеллект әзірленді.
Онкологиялық ісіктердің жоғары тиімді ерте диагностикасының үлесі, бұл нөлдік және бірінші кезеңді анықтау, әзірге Қазақстанда 30%-ды құрайды, дегенмен 10 жыл бұрын бұл көрсеткіш небәрі 5%-ды құрады.
«Әрбір үшінші қазақстандық бізге түбегейлі ем жүргізе алатын нөлдік және бірінші кезеңмен келеді. Бұл емдеу мемлекетке 500 мың теңгені құрайды, бұл ретте 3-4 қараусыз сатыдағы емдеу 30 млн теңгеге дейін және одан да жоғары. Сондықтан, олар уақтылы скринингтер мен тексерулерден өтуі үшін халықпен жұмыс істеу маңызды», - деп атап өтті Д.Қайдарова.
Халықаралық онкологиялық зерттеулер агенттігі (International Agency for Research en Cancer - IARC) директорының орынбасары Шуз Йоахимнің (Франция) пікірінше, қазақстандық онкологтар шетелдік әріптестерімен тәжірибе және білім алмасу, онкология саласындағы соңғы ғылыми жетістіктер үшін кең және көп қырлы ынтымақтастық үшін әрқашан ашық және осы қауіпті аурулармен күресте бірлескен күш-жігер жұмсауда.
Американдық клиникалық онкология қоғамының (ASCO) Халықаралық істер жөніндегі Вице-президенті Даг Пайл (АҚШ) онкологиялық көмекті дамытудың маңызды құрамдас бөліктеріне айналатын халықаралық ынтымақтастық пен тәжірибе алмасудың маңыздылығы мен қажеттілігін ерекше атап өтті. Ол қазақстандық онкологияны әлемнің жетекші қауымдастықтарына ықпалдастыру және қазіргі әлемдік онкологияның маңызды жетістіктерін іске асыру мақсатында бүкіл Орталық Азияның халықаралық ынтымақтастық мүмкіндігін кеңейткені үшін Қазақстан онкологтар қауымдастығына ризашылығын білдірді.
Съездің бірінші күнінің қорытындысы бойынша сүт безі обырын, сүйек ісіктерін, жұмсақ тіндер мен тері ісіктерін, сирек кездесетін ісіктер мен меланомаларды, бас және мойын ісіктерін, нейроонкологияны, ядролық медицина мен патоморфологияны заманауи емдеудің өзекті мәселелері бойынша секциялар өткізілді.
Сондай-ақ, бүгін Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының сессиясы өтті, онда әлемнің әртүрлі елдеріндегі онкологиялық аурулардың диагностикасының сапасы мен деңгейін едәуір жақсарту және скринингтік тексерудің заманауи технологияларының мүмкіндіктері талқыланды.
Онкологтар форумының екінші күн тәртібінде асқазан-ішек жолдарының ісіктерін емдеу стратегиясы, кеуде онкологиясы, онкогинекология, сондай-ақ паллиативтік көмек және оңалту мәселелері бойынша бай бағдарлама күтіп тұр.
Онкологиялық аурулар бүкіл әлемде өлімнің жетекші себептерінің бірі болып табылады. 2018 жылы әлемде 18,1 миллион жаңа жағдай және 9,6 миллион обырдан қайтыс болу тіркелді. Обырдың жаңа жағдайлары 2030 жылға қарай жылына 23,6 миллионға дейін өседі деп күтілуде.
Қазақстанда жыл сайын онкологиялық аурулардың 37 мыңнан астам жағдайы анықталып, 19 мыңнан астам адам қайтыс болады. Есепте тұрған онкологиялық науқастардың контингенті өсуді жалғастыруда және 2022 жылдың соңына қарай олардың саны 205 мыңнан астам адамды құрады.
Онкологиялық аурулардың құрылымында бірінші орында сүт безі обыры, екінші орында - өкпе обыры, үшінші орында – колоректалдық обыр, төртінші орында - асқазан обыры тұр.
Өлім құрылымында бірінші орынды өкпе обыры, екінші орынды асқазан обыры, үшінші орынды колоректалдық обыр, төртінші орынды сүт безі обыры алады.
Ересектерге онкологиялық көмекті республикалық ұйымдар жүзеге асырады: бұл «Қазақ онкология және радиология ғылыми-зерттеу институты», «Ұлттық ғылыми онкология орталығы», 15 онкологиялық диспансер (орталық), көп бейінді стационарлар жанындағы 5 онкологиялық бөлімше.
Онкологиялық көмектің бірінші деңгейін 2 378 қарау бөлмесі, сондай-ақ 499 онкологиялық кабинет жұмыс істейтін медициналық-санитариялық алғашқы көмек ұйымдары (МСАК) көрсетеді.
Қазіргі уақытта қазақстандықтарға онкоскринингтің 3 түрі қолжетімді. Тегін онкоскринингтерді МӘМС шеңберінде тұрғылықты жері бойынша емханалардан:
30-70 жастағы әйелдер - жатыр мойны обырына (әр 4 жыл сайын)
40-70 жастағы әйелдер - сүт безі қатерлі ісігінің скринингі (әр 2 жыл сайын)
Ерлер мен әйелдер 50-70 жаста – колоректальды қатерлі ісікке (әр 2 жыл сайын) өтуге болады.