Он жастан он сегіз жасқа дейінгі кәмелетке толмағандар мен жастардың ұрпақты болу және психикалық денсаулығын сақтау жөніндегі медициналық көмекті ұйымдастыру қағидаларын бекіту туралы
«Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» Қазақстан Республикасының 2020 жылғы 7 шілдедегі Кодексінің 92-бабының 3-тармағына сәйкес БҰЙЫРАМЫН:
1) осы бұйрықтың Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелуін;
2) осы бұйрықты Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің интернет-ресурсына орналастыруды;
3) осы бұйрықты Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркегеннен кейін он жұмыс күні ішінде Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің Заң департаментіне осы тармақтың 1), 2) тармақшаларында көзделген іс-шаралардың орындалуы туралы мәліметтерді беруді қамтамасыз етсін.
Қазақстан Республикасының
Денсаулық сақтау министрі А. Цой
Қазақстан Республикасы
Денсаулық сақтау министрінің
2020 жылғы « » ____
№ ___ бұйрығымен бекітілген
Медициналық көмекті ұйымдастыру ережесі
он жастан он сегіз жасқа дейінгі кәмелетке толмағандар мен жастардың ұрпақты болу және психикалық денсаулығын сақтау жөніндегі
1 тарау. Жалпы ережелер
1) Жастар денсаулық орталығы-он жастан он сегіз жасқа дейінгі кәмелетке толмағандарға және жастарға емдеу-профилактикалық көмекті, сондай-ақ психоәлеуметтік және заң қызметтерін қамтитын құпия кешенді көмек көрсететін денсаулық сақтау субъектісі;
2) психикалық денсаулық-бұл әр адам өзінің әлеуетін жүзеге асыра алатын, қарапайым өмірлік стрессті жеңе алатын, өнімді және жемісті жұмыс істейтін, сонымен қатар өз қоғамдастығының өміріне үлес қоса алатын әл-ауқат жағдайы;
3) психологиялық көмек-адамға психологиялық проблемалардың алдын алуға, оларды шешуге, қиын өмірлік және дағдарыстық жағдайларды және олардың психикалық және соматикалық денсаулықты сақтауға ықпал ететін салдарларын еңсеруге, психикалық дамуды оңтайландыруға, бейімделуге және өмір сүру сапасын арттыруға, оның ішінде адамның өз мүмкіндіктерін жандандыру арқылы жәрдемдесуге; адамдарды психологиялық проблемалардың себептері, олардың алдын алу және шешу тәсілдері туралы хабардар етуге; тұлғаны дамытуға, оның өзін-өзі жетілдіруге және өзін-өзі тануға;
4) психологиялық проблема-өзіне, өз қызметіне, тұлғааралық қатынастарға, отбасындағы жағдайға және (немесе) жеке өмірдің басқа да проблемаларына қанағаттанбаудан туындаған адамның психикалық жайсыздық жағдайы.
2 тарау. Он жастан он сегіз жасқа дейінгі кәмелетке толмағандар мен жастардың ұрпақты болу және психикалық денсаулығын сақтау жөніндегі медициналық көмекті ұйымдастыру тәртібі
1) Мамандықтар бойынша жоғары медициналық білімі бар медицина қызметкерлері:
«Акушерлік-гинекология (балалар гинекологиясы, функционалдық диагностика, негізгі мамандық бейіні бойынша ультрадыбыстық диагностика, негізгі мамандық бейіні бойынша эндоскопия)»;
«Урология және андрология (негізгі мамандық бейіні бойынша ультрадыбыстық диагностика, негізгі мамандық бейіні бойынша эндоскопия) (ересектер, балалар)»;
«Дерматовенерология (Дерматокосметология) (ересектер, балалар)»;
«Жалпы дәрігерлік практика (отбасылық медицина)»;
«Терапия (жасөспірімдер терапиясы, диетология)»;
«Психиатрия (наркология, психотерапия, сексопатология, медициналық психология, сот-психиатриялық сараптама, сот-наркологиялық сараптама)»;
«Балалар психиатриясы (балалар наркологиясы, балалар психотерапиясы, балалар медициналық психологиясы, суицидология, сот-наркологиялық сараптама, сот-психиатриялық сараптама)»;
«Қоғамдық денсаулық сақтау»;
«Гигиена және эпидемиология (жалпы гигиена, еңбек гигиенасы, балалар мен жасөспірімдер гигиенасы, тамақтану гигиенасы, Коммуналдық гигиена, радиациялық гигиена, токсикология, эпидемиология, паразитология, бактериология, вирусология, микробиология)»;
«Мейірбике ісі».
2) Мамандықтары бойынша орта білімнен кейінгі медициналық білімі бар қызметкерлер:
«Мейірбике ісі».
3) Мамандықтар бойынша техникалық және кәсіптік медициналық білімі бар қызметкерле
«Емдеу ісі (фельдшер, жалпы практика фельдшері)»;
«Акушерлік іс (акушер, жалпы практика акушері)»;
«Мейіргер ісі(мейіргер/мейіргер, жалпы практика мейіргері/мейіргері, мамандандырылған мейіргер / мейіргер)»;
«Мейірбике ісі (кіші мейірбике/күтім бойынша ағасы)»;
«Зертханалық диагностика (зертханашы, дәрігер-зертханашының көмекшісі)».
Жасөспірімдер мен жастарға құқықтық көмек алу мәселелері бойынша ақпарат пен кеңес беруді ЖДО заңгерлері ұсынады.
1) ұрпақты болу және психикалық денсаулықты қорғау бойынша консультациялық, емдеу-диагностикалық, медициналық-психологиялық көмек көрсету;
2) салауатты өмір салтын ұстану, оның ішінде пайдалы рационалды тамақтану, дене белсенділігі, спорт, тамақтануды насихаттау және қалыптастыру; аурулардың алдын-алу, қауіп-қатер факторларының (нашақорлықтың, темекіні, алкогольді және басқа да психоактивті заттарды тұтынудың алдын-алу), насихаттау, жасөспірімдер мен жастарға денсаулықты нығайту және өмір салтымен байланысты аурулардың алдын алу, оның ішінде репродуктивті сақтау бойынша гигиеналық оқыту және психикалық денсаулық.
3) жасөспірімдер мен жастар арасында салауатты өмір салтын насихаттау, ұрпақты болу денсаулығын сақтау, оның ішінде ерте жыныстық өмірдің алдын алу, отбасын жоспарлау, контрацептивтік құралдарды пайдалану, қажетсіз жүктіліктің алдын алу мәселелері бойынша ақпараттық-түсіндіру жұмысы;
4) жасөспірімдер, жастар, олардың ата-аналары (заңды өкілдері), ерлі-зайыптылар, волонтерлер, Денсаулық сақтау ұйымдарының қызметкерлері үшін оқыту және консультация беру, дәрістер, тренингтер, семинарлар өткізу, сондай-ақ ұрпақты болу және психикалық денсаулықты қорғау, оның ішінде:
мінез-құлық қауіп факторларының алдын алу және салауатты өмір салтын жүргізу дағдыларын қалыптастыру;
жасөспірім кезіндегі психофизикалық, психоәлеуметтік даму;
әлеуметтік мінез-құлық, жауапты серіктестікті қалыптастыру және отбасылық өмірге дайындық;
психологиялық мәселелер және ерлі-зайыптылардағы, отбасындағы қатынастарға, тұлғааралық қатынастарға байланысты мәселелерді шешу;
жыныстық жолмен берілетін инфекциялардың алдын алу, диагностикалау және емдеу мәселелері;
ерте жыныстық (жыныстық) өмірдің алдын алу, жасөспірім кезіндегі ағзаның физиологиялық жетілмегендігінің ерекшеліктері;
жасөспірімдік жүктіліктің алдын алу, ерте жүктіліктің, түсік түсіру мен босанудың ықтимал асқынулары мен салдары;
қажетсіз жүктіліктің алдын-алу, түсік түсірудің ықтимал асқынулары мен салдары, отбасын жоспарлау, контрацепцияның заманауи әдістері.
5) жыныстық жолмен берілетін аурулардың алдын алу, ұрпақты болу және жыныстық денсаулық саласында саналы, жауапты және қауіпсіз мінез-құлықты қалыптастыру мәселелері бойынша ақпарат беру және консультациялық қызметтер көрсету;
6) ерте жыныстық (жыныстық) өмірдің алдын алу; жасөспірімдер жүктілігінің алдын алу мақсатында ұрпақты болу денсаулығын сақтау мәселелері бойынша жасөспірімдерді қолжетімді нысанда хабардар ету және оларға консультация беру;
7) қажетсіз жүктіліктің алдын-алу, түсік түсірудің ықтимал асқынулары мен салдары, отбасын жоспарлау, контрацепцияның заманауи әдістері туралы ақпарат беру және кеңес беру;
8) ұрпақты болу денсаулығын сақтау, отбасын жоспарлау, қажетсіз жүктіліктің, контрацепцияның алдын алу, сондай-ақ ұрпақты болу жүйесі ауруларының профилактикасы, диагностикасы және оларды емдеу жөнінде қызметтер көрсету;
9) жасөспірімдер мен жастардағы жүктілікті анықтау, алғашқы медициналық-санитариялық көмек көрсететін медициналық ұйымдармен және басқа да медициналық ұйымдармен сабақтастықты сақтай отырып, пациенттерді уақтылы жіберу (оның ішінде жүктілік кезінде есепке қою және одан әрі диспансерлік бақылау үшін), кәмелетке толмағандарда жүктілік анықталған кезде ата-аналарды немесе заңды өкілдерді хабардар ету;
10) жасөспірімдер мен жастардың ұрпақты болу органдарының жіті және созылмалы ауруларын диагностикалау, емдеу және бақылау, сондай-ақ пациенттерді стационарды алмастыратын, стационарлық көмек алу үшін уақтылы жіберу;
11) жыныстық жолмен берілетін инфекциялардың диагностикасы, оның ішінде мерездің, адамның иммун тапшылығы вирусының экспресс-диагностикасы;
12) мерезді, гонококк инфекциясын, шанкроидті, шап гранулемасын, АИТВ инфекциясын қоспағанда, жыныстық жолмен берілетін инфекцияларды емдеу;
13) мерез, Гонококк инфекциясы, шанкроид, шап гранулемасы бар деген күдікпен жасөспірімдер мен жастарды дерматовенерологиялық көмек көрсететін денсаулық сақтау ұйымына жіберу;
14) АИТВ-инфекциясының болуына күдікті жасөспірімдер мен жастарды кейіннен диагностикалау, бақылау, емдеу үшін ЖҚТБ-ның алдын алу және оған қарсы күрес жөніндегі өңірлік орталыққа жіберу;
15) жасөспірімдер, жастар үшін психологиялық жайлы жағдай жасау, жеке және топтық психологиялық көмек көрсету;
16) психологиялық ағарту, психологиялық проблемалардың алдын алу, өзін-өзі сақтау мінез-құлқына, өзіне-өзі қызмет көрсету дағдыларына, тұрмыстағы және қоғамдық орындардағы мінез-құлыққа, коммуникацияға, өзара қолдауға үйрету мақсатында әлеуметтік-психологиялық тренингтер өткізу; мінез-құлық дағдыларын (теңдік, сыйластық, өзара түсіністік, жағдайды бағалай білу және өз шекарасын қорғай білу, жанжалсыз және т. б.);
17) психологиялық көмек көрсету, психикалық денсаулықты сақтау үшін кеңес беру, мінез-құлықтың қауіпті түрлерінің (өзін-өзі зақымдау, суицидтік мінез-құлық және басқалар), темекі шегуден, нашақорлықтан, уытқұмарлықтан, сондай-ақ құмар ойындарға патологиялық тартудан туындаған тәуелділіктердің алдын алу;
18) қиын өмірлік жағдайға тап болған жасөспірімдер мен жастарға құпия медициналық-психологиялық көмек көрсету, психикалық және репродуктивті денсаулықты сақтау үшін қауіпсіз және жауапты мінез-құлық дағдыларын қалыптастыру;
19) психикалық денсаулық саласында қауіпсіз және жауапты мінез-құлық дағдыларын қалыптастыру үшін медициналық-психологиялық көмек көрсету;
20) жастарды отбасылық өмірге дайындау, жауапты әріптестікті, ана болуды, әке болуды қалыптастыру мәселелері бойынша консультация беру;
21) қиын өмірлік жағдайға тап болған жасөспірімдер мен жастарға әлеуметтік және құқықтық көмек алу мәселелері бойынша Медициналық-психологиялық көмек, консультациялық қолдау көрсету; пациенттердің өздерін және қажет болған жағдайда олардың жақындарын (ата-аналарын, басқа да заңды өкілдерін, туыстарын, достарын) олардың өмір сүру сапасын жақсарту мақсатында өз денсаулығы үшін жауапкершілікті арттыра отырып белсенді тарту;
22) жыныстық зорлық-зомбылықтан кейін жүгінген жасөспірімдер мен жастарға психологиялық көмек көрсету;
23) әлеуметтік-психологиялық бейімделу мақсатында психологиялық диагностика, түзету қолдау, консультациялық көмек және ақпараттық жұмыс жүргізу;
24) қажет болған жағдайда, оның ішінде қиын өмірлік жағдайларда медициналық көмек көрсету кезінде психологиялық сүйемелдеу;
25) психикалық және мінез-құлықтық бұзылулардың болуына күдік болған кезде жасөспірімдер мен жастарды психикалық денсаулық сақтау саласында мамандандырылған медициналық ұйымдарға жіберу;