Біз белгілі бір өнімде көптеген тағамдық қоспалар бар екенін жиі естиміз. Бірақ, тағамдық қоспалардың не екенін бәріміз білеміз бе?
Тағамдық қоспалар-өзінің тағамдық құндылығы бар немесе жоқ, әдетте тікелей тамақ ретінде тұтынылмайтын, технологиялық мақсатта тамақ өнімдерін өндіруде әдейі пайдаланылатын кез келген зат (немесе заттар қоспасы). Тағамдық қоспалар тағамға белгілі бір қасиеттер беруге және / немесе тағамның сапасын сақтауға қызмет етеді.
Тағамдық қоспалар болуы мүмкін:
- табиғи: табиғи шикізаттан (өсімдік, жануар)алынған;
- табиғиға ұқсас: химиялық синтезделген, бірақ табиғи аналогтарға сәйкес формуласы бар;
- жасанды (синтетикалық): табиғатта кездеспейді.
Әр қосымшаның «E» әрпінен басталатын ерекше нөмірі бар. Кодтың бірінші цифры қоспаның жалпы мақсаты туралы айтады: 1-бояғыштар (өңдеу кезінде жоғалған түсті қалпына келтіреді немесе өнімге тартымды көрініс береді (мысалы, куркумин E100), 2-консерванттар (сақтау мерзімін ұзартады, бактериялар мен саңырауқұлақтардан қорғайды (мысалы, сорбин қышқылы E200), 3 - антиоксиданттар (тотығуды баяулатады, майлардың күйіп кетуіне және тағамдардың қызаруына жол бермеу (мысалы, аскорбин қышқылы E300); 4-эмульгаторлар мен тұрақтандырғыштар (өнімнің құрылымын, консистенциясын және тұтқырлығын сақтайды (мысалы, лецитин E322, пектин E440), 5-қышқылдықты реттегіштер, пісіру ұнтақтары (қышқылдықты өзгертеді немесе сақтайды, құрылымды жақсартады (мысалы, сода E500 тағамдық), 6-дәм мен иісті күшейткіштер (табиғи дәмді жақсартады (мысалы, глутамат натрий E621), 7 және 8 қолданылмайды (антибиотиктерден басқа 710-713), 9 - глазурьлер, жұмсартқыштар және басқа да пісіру және басқа заттарды жақсартқыштар (жылтыр береді, қорғаныс пленкасын жасайды немесе тәтті дәм береді (мысалы, E420 сорбитолы). Бірақ кейбір заттардың коды жоқ, мысалы, ванилин және өзгертілмеген крахмал.
Қолданыстағы заңнамаға сәйкес әрбір тағамдық қоспа үшін тұтынудың рұқсат етілген тәуліктік дозасы айқындалады, оның асып кетуі теріс салдарға әкеп соғады. Сонымен қатар, кез-келген химиялық заттың адам ағзасына әсері организмнің жеке ерекшеліктеріне де, зат мөлшеріне де байланысты. Табиғи қоспалар зиянды болуы мүмкін немесе кейбір адамдарда аллергиялық реакциялардың себебі болуы мүмкін.
Кейбір тағамдық қоспалар денсаулыққа зиян келтіруі мүмкін, аллергия, асқазан-ішек жолдарының бұзылуы, микрофлораның бұзылуы, тері проблемалары және кейбір жағдайларда уытты әсерлер немесе қатерлі ісік қаупі (канцерогендер).
Бірақ, қорықпаңыз, «Е» таңбалауының артында мүлдем зиянсыз және тіпті пайдалы заттар жасырылуы мүмкін: куркумин (Е100), рибофлавин (Е101) - В2 дәрумені, каротин (Е160а), аннато сығындысы (Е160b), ликопен (Е160d) – құрамы мен әсері жағынан А дәруменіне жақын, қызылша бетанині (Е162), кальций карбонаты (Е170) қарапайым бор, сүт қышқылы (Е270), С дәрумендері (Е300), Е (Е306–309), лецитин (Е322) және басқалары. Ең көп таралған алманың құрамында пектин, аскорбин қышқылы және рибофлавин бар, яғни E300, E440, E101.
Тағамдық қоспалардың зиянын қалай азайтуға болады?
- азық-түлік сатып алғанда, таңбалауға назар аударыңыз. Ең аз «Е» мөлшері бар өнімдерге артықшылық беріңіз.
- табиғиға барыңыз: синтетикалық қоспаларды мүмкіндігінше аз тұтыну үшін жартылай фабрикаттарды, содаларды және ашық табиғи емес түстері бар тағамдарды тұтынуды азайтыңыз. Диетаның негізі жаңа піскен көкөністер, жидектер, шөптер, жемістер болуы керек. Құс еті, балық, теңіз өнімдері, ет қосылған үй тағамдарын дайындаңыз. Оларға табиғи дәмдеуіштерді қосыңыз.
Өз денсаулығыңыз бен жақындарыңыздың денсаулығына қамқорлық жасаңыз!