Есептеу техникасы құралдарын қолданушыларға нұсқаулық

Қазақстан Республикасының

Денсаулық сақтау министрлігі

Санитариялық-эпидемиология

бақылау комитетінің Ұлытау облысының

санитариялық-эпидемиологиялық

бақылау департаменті басшысы

Б. Қалмалмағанбетовтың

2024 жылғы «____»_____________

№____ бұйрығымен

Бекітілген

 

 

Есептеу техникасы құралдарын қолданушыларға нұсқаулық

«Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің Санитариялық-эпидемиологиялық бақылау комитеті  Ұлытау облысының санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаменті» Республикалық мемлекеттік  мекемесі

 

  1. Нұсқаулық жүргізу үшін негіздеме

 

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2016 жылғы 20 желтоқсандағы № 832 «Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар және ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету саласындағы бірыңғай талаптарды бекіту туралы» Қаулысының 40 тармағына сәйкес, ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөніндегі функционалдық міндеттер (бұдан әрі – АҚ) және пайдаланушылардың АҚ техникалық құжаттамасының талаптарын орындау жөніндегі міндеттемелер лауазымдық нұсқаулықтарға және (немесе) еңбек шартының талаптарына енгізіледі.

         Еңбек шартының іс-әрекеті тоқтатылғаннан кейін күші бар АҚ-ны қамтамасыз ету саласындағы міндеттемелер (оның ішінде қызметтік сипаттағы ақпаратты жария етпеу жөніндегі) қызметшілер мен штаттан тыс қызметкерлердің функционалдық міндеттеріне бекітіледі Қарағанды облысының Тауарлар мен көрсетілетін қызметтердің сапасы мен қауіпсіздігін бақылау Департаменті (бұдан әрі – МО).

  1. Жалпы ережелер

 

Осы құжат Мемлекеттік органдардың, жергілікті атқарушы органдардың қызметшілерін немесе ұйымдардың қызметкерлерін есептеу техникасы құралдарын және ақпараттық ресурстарды пайдалану кезіндегі негізгі құқықтармен және міндеттермен таныстыру үшін арналған.

Нұсқаманың нормалары мен ережелері МО-ның қолданылуы тиіс.

Көрсетілген нормалар мен ережелермен танысуды ЕТҚ-ның, МО Ар-ның барлық пайдаланушылары қоса беріліп отырған танысу парағында тиісті белгімен жүзеге асырады.

Нұсқаулық нормалары мен ережелері мемлекеттік құпияларды құрайтын мәліметтерді өңдеуге және сақтауға байланысты процестерге қолданылмайды (құпиялылық режимін қамтамасыз ету жөніндегі Нұсқаулыққа және «Мемлекеттік құпиялар туралы» ҚРЗ сәйкес іске асырылады).

 

  1. Терминдер, анықтамалар және қысқартулар

 

Есептеу техникасы құралы (бұдан әрі – ЕТҚ) – дербес немесе басқа жүйелер құрамында жұмыс істеуге қабілетті деректерді өңдеудің бағдарламалық және техникалық элементтерінің жиынтығы.

Ақпарат жинаушы (бұдан әрі – АЖ) - ақпаратты кейіннен сақтау не тасымалдау үшін оқуды немесе жазуды жүзеге асыратын құрылғы.

Ақпаратқа рұқсатсыз қол жеткізу (бұдан әрі – АРҚЖ) - есептеу техникасы құралдарымен немесе автоматтандырылған жүйелермен ұсынылатын штаттық құралдарды пайдалана отырып, қол жеткізуді шектеу ережелерін бұзатын ақпаратқа қол жеткізу.

Пайдаланушы – МО қызметшісі немесе өзінің жұмыс орнында немесе ұйымның корпоративтік есептеу желісінде есептеу техникасымен тікелей жұмыс істейтін ұйымның қызметкері.

Интернет желісі – электрондық ақпараттық ресурстарды беру үшін телекоммуникация мен есептеу ресурстарының Біріккен желілерінің Дүниежүзілік жүйесі.

Ақпараттандыру объектілері – электрондық ақпараттық ресурстар, бағдарламалық қамтамасыз ету, интернет-ресурс және ақпараттық-коммуникациялық инфрақұрылым.

АҚ бойынша жауапты – АҚ Ақпараттық қауіпсіздігін қамтамасыз ету бөлімшесінің қызметкері (қызметкері) А.С.Оспан .

Әкімші – ақпараттандыру объектілерін, АҚ есептеу техникасы құралдарын әкімшілендіру және сүйемелдеу үшін жауапты бөлімшенің әкімшісі (қызметкері)________________________________.

Зиянды бағдарламалық қамтамасыз ету – ЕТҚ есептеу ресурстарына, сондай-ақ оларда сақталатын деректерге рұқсатсыз қол жеткізу үшін әзірленетін бағдарламалық қамтамасыз ету.

ИР-ақпараттық ресурс.

БҚ – бағдарламалық қамтамасыз ету.

ДК-дербес компьютер.

 

  1. ЕТҚ, МО Ар пайдаланушылардың міндеттері

 

  1. ЕТҚ, АР және ақпаратты қорғау құралдарын пайдалану тәртібін регламенттейтін нормативтік-техникалық құжаттаманың талаптарын басшылыққа алуға;
  2. ДК-ны бекітілген пароль саясатына сәйкес ДК құпия қорғанысын пайдалана отырып АРҚЖ-дан қорғауға;
  3. Жұмысты тек өзіне бекітілген компьютерде, жекелеген жағдайларда, өзара алмастыруды қамтамасыз ету үшін АҚ басшылығының рұқсаты бойынша - алмастыратын маманның компьютеріне ғана жүргізуге.
  4. ДК-де орнатылған ақпаратты қорғау құралдарымен жұмыс істеу ережелерін білу және қатаң орындауға;
  5. Вирусқа қарсы қорғауды ұйымдастыруды регламенттейтін нормативтік-техникалық құжаттамаға сәйкес вирустардың бар-жоғына ДК енгізілген файлдарды тексеру үшін вирусқа қарсы бағдарламаларды үнемі қолдануға.
  6. АҚ бойынша жауапты адамның сұрауы бойынша ЕТҚ/МО ақпараттық-коммуникациялық құрылымының құрамына кірмейтін де пайдаланылған жағдайда пайдаланылатын бағдарламалық қамтамасыз ету және өңделетін мәліметтер туралы дұрыс ақпарат беруге.
  7. Әкімшіге басқа жұмыс учаскесіне/еңбек демалысына бұрын қолжетімді болған ИР немесе ДК көздемейтін жұмысқа көшу туралы уақытылы хабардар етуге;
  8. АҚ бойынша жауапты және әкімшіні анықтаған кезде дереу хабардар етуге:
  • ДК аппараттық құралдарындағы пломбалардың (жапсырмалардың) бүтіндігін бұзу немесе ДК-ға рұқсатсыз қол жеткізуге әрекет жасаудың өзге де фактілері;
  • ДК бағдарламалық немесе аппараттық құралдары конфигурациясының санкцияланбаған өзгерістері;
  • ДК-ден ақпаратты рұқсатсыз көшірудің ықтимал фактілері;
  • компьютерді зиянды бағдарламалық қамтамасыз етумен жұқтыру (компьютерлік вирустар, трояндық бағдарламалар және т. б.)
  • ДК тораптары немесе перифериялық құрылғылар (дисководтар, принтер), сондай-ақ электрмен жабдықтау жүйесіндегі іркілістер істен шыққан немесе тұрақсыз жұмыс істеп тұрған жағдайда ДК пайдалануды қиындататын жүйелік және қолданбалы бағдарламалық құралдардың қалыпты жұмысындағы ауытқулар.
  1. Ең маңызды ақпаратты архивтелген түрде сақтау, өз ДК - де ақпаратты мерзімді резервте сақтаға, резервтеу тәртібін регламенттейтін нормативтік-техникалық құжаттамаға сәйкес қатты дискіден көшірме жасауға.
  2. Өзі болмаған уақытта ДК бұғаттауды жүзеге асыруға.
  3. Техника жұмысындағы барлық ақаулықтар мен іркілістер туралы әкімшіге уақтылы хабарлауға.
  4. Ақпараттық-коммуникациялық құрылымының құрамына кірмейтін ЕТҚ/АЖ пайдалану қажет болған жағдайда ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөніндегі бөлімше басшысына (немесе осы өкілеттіктер берілген тұлғаға) МО қызметтік жазба дайындалады, осы ЕТҚ/АЖ пайдалану мақсаты, орны және мерзімі көрсетілген басшылық бойынша МО басшылығымен келісілетін болады .

 

 

  1. ЕТҚ, МО Ар пайдаланушыларының іс-әрекеттеріне қойылатын шектеулер

 

  1. Пайдаланушыларға қатаң тыйым салынады:
  • АҚ бойынша жауапты тұлғаның және әкімшінің келісімінсіз басқа қызметтік үй-жайларға орын ауыстырған кезде жергілікті желіге жататын жабдықтарды орнын ауыстыруға;
  • Ақпараттық-коммуникациялық құрылымының құрамына кіретін пайдаланушылар мен жабдықтарға, сондай-ақ қандай да бір бағдарламалық және аппараттық құралдарды пайдалана отырып, сыртқы ақпараттық ресурстарға рұқсатсыз қол жеткізу әрекеттерін жүзеге асыруға;
  • МО бағдарламалық және аппараттық қамтамасыз ету компоненттерін қызметтен тыс теріс мақсаттарда пайдалануға: ойындар, фильмдерді қарау, жүктеу және т.б.;
  • ДК аппараттық-бағдарламалық құралдарының конфигурациясына өз бетінше өзгерістер енгізуге;
  • ДК-де әкімшінің тиісті келісімінсіз жұмысқа қатысы жоқ бағдарламалық өнімдер мен аппараттық құралдарды орнатуға;
  • құпия ақпараты бар ДК файлдарын, қалталарын және дискілерін ортақ желілік қатынауға ұсынуға;
  • бөтен тұлғалардың (осы ақпаратқа жіберілмеген) қатысуымен құпия ақпаратты өңдеуді жүзеге асыруға;
  • экран құлпын іске қоспай, ДК-ді қараусыз қалдыруға;
  • көз сенімділігіне сенімді болмаған жағдайда, пошта хабарларына бекітілген файлдарды (*.pif,*.bat,*.exe,*.com,*. и т.д.) ашуға немесе іске қосуға;
  • Бағдарламалық қамтамасыз етуде немесе қорғау құралдарын баптауда дағдарыстық жағдайдың туындауына әкелуі мүмкін құжатталмаған қасиеттер мен қателерді қасақана пайдалануға (мұндай қателердің табылғаны туралы әкімшіні хабардар ету қажет);
  • есептеу техникасы құралдарына АҚ бойынша жауапты тұлғаның тиісті келісімінсіз бөгде адамдарды жіберуге.

 

  1. Электрондық пошта жүйелерімен жұмыс

 

  1. Пайдаланушыға тыйым салынады:
  • қызметтік міндеттерін атқару кезінде электрондық нысанда жедел ақпарат алмасуды (қызметтік хат алмасуды) жүзеге асыру үшін электрондық почтаның және жедел хабарламалардың бөгде сервистерін пайдалануға;
  • құпия және қызметтік ақпаратты Электрондық поштаның сыртқы мекен-жайларына электрондық пошта арқылы жіберуге;
  • қызметтік қызметке қатысы жоқ почта хабарламаларын жаппай таратуды жүзеге асыруға;
  • әкімшінің алдын ала келісімінсіз корпоративтік электрондық пошта мекен-жайын жазылымды ресімдеу үшін пайдалануға;
  • өзінің корпоративтік электрондық поштасының мекен-жайын немесе МО басқа қызметшілерінің мекен-жайын жалпы қолжетімді Интернет ресурстарда (форумдар, конференциялар және т.б.) өндірістік қажеттіліксіз жариялауға міндетті.
  1. Электрондық пошта арқылы белгісіз, күдікті адресаттардан кез келген хаттарды немесе хабарламаларды алған кезде олардың мазмұнын ашпауға және АҚ бойынша жауапты тұлғаға дереу хабарлауға міндетті.
  2. Пошталық вирустық шабуыл туралы хабарлама алған жағдайда электрондық поштаны пайдаланбауға және АҚ бойынша жауапты дереу хабардар етуге және вирусқа қарсы қорғау шараларын жүргізу бойынша оның нұсқауларын қатаң сақтауға міндетті.

 

 

  1. Интернет желісінің ресурстарымен жұмыс

 

  1. Интернет желісінің ресурстарына қол жеткізу қызметкерлерге өздерінің лауазымдық міндеттерін орындауға байланысты мәселелер бойынша ақпарат алу үшін ғана беріледі.
  2. Интернет желісін жеке мақсатта пайдалануға тыйым салынады және МО ықтимал қауіп төндірмеуі тиіс.
  3. МО қызметшілері баратын ресурстар туралы барлық ақпарат хаттамаланып, талап бойынша АҚ бойынша жауапты егжей-тегжейлі зерделеу үшін, қажет болған жағдайда ведомство басшылығына ұсыныла отырып, ұсынылуы мүмкін.
  4. Пайдаланушыға тыйым салынады:

1) құпия және қызметтік ақпаратты таратуға;

2) мазмұны мен бағыттылығына Қазақстан Республикасының заңнамасында және Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық

шарттарда тыйым салынған ресурстарға қол жеткізуді жүзеге асыруға;

3) ақпараттық-коммуникациялық инфрақұрылымның функционалдығын

бұзуға, жоюға не шектеуге арналған вирустары немесе басқа да компьютерлік кодтары, файлдары немесе бағдарламалары бар материалдарды жариялауға, жүктеуге және таратуға;

4) анонимді прокси-серверлерді пайдалануға.

 

  1. ДК жұмыс қабілеттілігін қолдау бойынша ұсыныстар

 

  1. ДК пайдаланушыға ұсынылады:
  • электрондық пошта хабарламаларына енгізілген жергілікті дискілерді, дискеттерді және файлдарды вирустардың болуына үнемі тексеру;
  • Windows-пен жұмысты дұрыс аяқтамаған кезде, бағдарламалардың "тәуелден" кейін немесе басқа да себептер бойынша пайда болуы мүмкін қателердің болуына файл жүйесін үнемі тексеру. Дискідегі бос орын болмаған жағдайда tmp файлдарды жою (C:\Windows\Temp, немесе C:\Temp), пайдаланылмайтын файлдардың ескі нұсқаларын жою;
  • ай сайын дискті дефрагментациялау бағдарламасын іске қосу (іске қосу/Бағдарламалар/Стандартты / қызметтік / дискті дефрагментациялау);
  • пошта бағдарламасының папкаларын (Microsoft Outlook, The Bat және т. б.), соның ішінде «жойылған», «жіберілген» және т. б. Папкаларды тазалау;
  • «себетті тазалау»;
  • Internet Explorer бағдарламасының уақытша файлдарды сақтау қалталарын («кэш») тазалау (қызмет-шолушының қасиеттері-жалпы-файлдарды жою);
  • желілік жеке папкаларда және бөлімдердің желілік дискілерінде тек топтық жұмыс үшін қажетті немесе ақаулықтан жоғары дәрежеде қорғауды талап ететін ақпаратты сақтау қажет. Желілік серверден басқа барлық файлдарды жою немесе жергілікті компьютерге жылжыту;
  • маңызды файлдардың немесе құжаттардың жоғалуын болдырмау үшін сақтық көшірмесін жасау қажет.

 

  1. ЕТҚ, МО ИР пайдаланушының жауапкершілігі

 

  1. Корпоративтік есептеу желісін пайдаланушының нұсқаулық талаптарын бұзуы қолданыстағы заңнамаға және Мо ішкі нормативтік актілеріне сәйкес жауапкершілікке әкеп соғады.
  2. Корпоративтік есептеу желісінің басқа пайдаланушыларына материалдық немесе өзге залал келтіргені үшін пайдаланушы Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен жауапкершілікке тартылады.

 

  1. Қосымша және ескерту

 

  1. Мо атауын, аты-жөні, күні және онымен нұсқама жүргізуді растайтын пайдаланушының жеке қолы көрсетілген танысу парағы.
  2. Нұсқаулық материалдарына қол қойылғаннан және тіркелгеннен кейін,

олар тапсырылады және АҚ Ақпараттық қауіпсіздігін қамтамасыз ету бөлімшесінде тұрақты сақталады.

Дата публикации
25 июня 2024