Пастереллез – адамдар мен жануарларға ортақ, бактериялық қоздырғыштар тудыратын жедел зооноздық инфекциялық ауру. Аурудың қоздырғыштары Pasteurella туысына жататын бактериялар, олардың ішінде адам үшін клиникалық маңызы жоғары түрлерінің бірі – Pasteurella multocida.
Пастереллез көбінесе жануарлар арасында кездескенімен, адамға жұққан жағдайда тері мен жұмсақ тіндердің жергілікті қабынуынан бастап, ауыр пневмонияға, артритке, остеомиелитке және сепсиске дейінгі асқынуларға әкелуі мүмкін. Сондықтан аурудың алдын алу, жануарлармен қауіпсіз қарым-қатынас жасау және тістеу немесе тырнау жағдайында медициналық көмекке уақытылы жүгіну ерекше маңызды.
Инфекцияның негізгі көзі – жануарлар
Пастерелла бактериялары көптеген үй және жабайы жануарлардың, сондай-ақ құстардың ағзасында кездесуі мүмкін. Инфекция көзі ауру немесе бактерия тасымалдаушы жануарлар болып табылады.
Адам үшін жұқтыру қаупі әсіресе иттермен, мысықтармен, қояндармен, кеміргіштермен және ауыл шаруашылығы жануарларымен байланыста болған кезде жоғарылайды. Pasteurella multocida иттер мен мысықтардың ауыз қуысында кездесуі мүмкін, сондықтан жануардың тістеуі немесе тырнауы инфекцияның маңызды берілу жолдарының бірі болып саналады.
Адамға пастереллез қалай жұғады?
Инфекцияның негізгі берілу механизмі – жануармен тікелей байланыс.
Адамға қоздырғыш:
· ит немесе мысықтың тістеуі кезінде;
· жануардың тырнауы нәтижесінде;
· жануардың сілекейі зақымдалған теріге немесе шырышты қабатқа түскен кезде;
· ауру жануарлармен және олардың бөлінділерімен жұмыс істеу кезінде;
· сирек жағдайларда ластанған шаңды немесе аэрозольдерді тыныс жолдары арқылы жұтқанда берілуі мүмкін.
Жарақаттың көлемі инфекцияның ауырлығын әрдайым көрсете бермейді. Тіпті сырттай қарағанда шағын болып көрінетін тістеу немесе тырнау арқылы да бактерия терең тіндерге енуі мүмкін.
Аурудың алғашқы белгілеріне назар аударыңыз
Пастереллездің инкубациялық кезеңі әдетте қысқа. Аурудың клиникалық белгілері инфекцияның түскен жеріне және организмнің жағдайына байланысты әртүрлі болуы мүмкін.
Жануар тістеген немесе тырнаған жерде:
· қызару;
· ісіну;
· ауырсыну;
· жергілікті температураның жоғарылауы;
· іріңді бөлініс;
· жара айналасындағы қабынудың күшеюібайқалуы мүмкін.
Инфекция асқынған жағдайда дене қызуының жоғарылауы, қалтырау, әлсіздік, жалпы интоксикация белгілері пайда болады. Қоздырғыштың қан арқылы таралуы сепсиске, ал тыныс алу жолдары зақымданған кезде пневмонияға әкелуі мүмкін. Сонымен қатар буындар мен сүйектердің іріңді қабынуы сияқты асқынулар да кездеседі.
Кімдер қауіп тобында?
Пастереллезбен кез келген адам ауыруы мүмкін. Алайда жануарлармен тұрақты жұмыс істейтін адамдардың жұқтыру қаупі жоғары.
Сонымен қатар иммунитеті әлсіреген және созылмалы аурулары бар адамдарда инфекция ауыр өтуі мүмкін.
Тістеп немесе тырнап алған жағдайда не істеу керек?
Жануардың тістеуі немесе тырнауы кезінде жарақатқа немқұрайлы қарауға болмайды.
Біріншіден, жараны мүмкіндігінше тез арада ағынды сумен және сабынмен мұқият жуу қажет.
Екіншіден, жараны алғашқы медициналық көмек ретінде тиісті антисептикпен өңдеу керек.
Үшіншіден, медициналық ұйымға жүгіну қажет. Дәрігер жарақаттың сипатын, жануармен байланыс жағдайын және инфекциялық асқыну қаупін бағалап, қажет болған жағдайда ем тағайындайды.
Маңыздысы: жануардың тістеуі кезінде тек пастереллез емес, құтыру және басқа да инфекциялардың жұқтырылу қаупі бағалануы тиіс. Сондықтан медициналық көмекке жүгінуді кейінге қалдыруға болмайды.
Пастереллездің алдын алу
Пастереллездің алдын алудың негізгі бағыты – адам мен жануар арасындағы қауіпсіз байланысты қамтамасыз ету және ветеринариялық бақылауды күшейту.
Халыққа ұсынылады:
· бейтаныс және қараусыз жүрген жануарларға жақындамау;
· жануарды еркелеткеннен немесе оған күтім жасағаннан кейін қолды сабынмен мұқият жуу;
· үй жануарларын ветеринариялық бақылаудан уақытылы өткізу;
· жануарларды белгіленген тәртіппен вакцинациялау;
· жануарларға күтім жасау кезінде қолғап және басқа да жеке қорғаныш құралдарын пайдалану;
· ауру немесе мінез-құлқында өзгеріс байқалған жануармен байланыстан аулақ болу;
· жануардың тістеуі немесе тырнауы кезінде жараны дереу өңдеп, медициналық көмекке жүгіну;
· ет және басқа да жануар өнімдерін санитариялық-ветеринариялық талаптарға сәйкес пайдалану;
· тағам өнімдерін жеткілікті термиялық өңдеуден өткізу.
Жануарлар арасында аурудың таралуын болдырмауда ауру жануарларды дер кезінде анықтау, оқшаулау және ветеринариялық бақылау маңызды рөл атқарады. Қазақстанда пастереллез жануарлардың аса қауіпті ауруларының тізбесіне енгізілген және оның алдын алу мен жоюға бағытталған ветеринариялық шаралар жүргізіледі.
Жануардың тістеуі немесе тырнауы – жай ғана жарақат емес.Жарақат кішкентай болғанымен, оның астында инфекциялық процесс дамуы мүмкін. Жараның қызаруы, ісінуі, ауырсынуы күшеюі немесе дене қызуының көтерілуі байқалса, медициналық көмекке дереу жүгіну қажет.
Пастереллездің алдын алудың ең тиімді жолы – жануарлармен қауіпсіз қарым-қатынас жасау, жеке гигиена талаптарын сақтау, ветеринариялық бақылауды қамтамасыз ету және жарақат алған жағдайда медициналық көмекке уақытылы жүгіну.