Қала аумағындағы шу деңгейінің
санитариялық-эпидемиологиялық мониторингі
Шу деңгейінің санитарлық-эпидемиологиялық мониторингі - бұл халықтың денсаулығын шудың ластануынан қорғау үшін қалалардағы акустикалық жүктемені тұрақты бақылау, өлшеу және бағалаудың мемлекеттік жүйесі.
Мониторингті Астана қаласының санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаментінің (бұдан әрі - Департамент) аумақтық бөлімшелері акустикалық жүктеменің елорда тұрғындарының денсаулығы мен өмір сүру сапасына әсерін бағалау үшін, сондай-ақ шу деңгейінің нормативтік мәндерін сақтау, шудың барлық ықтимал көздерін және оларды азайту әдістерін, тұрғын үй құрылысы аумағында шудың ластануын азайтудың тиімді әдістерін әзірлеуге кешенді тәсілді ескеру мақсатында жүзеге асырады.
Мониторинг «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» Қазақстан Республикасының Кодексімен реттеледі.
Мониторинг қалалық шудың негізгі көздерінің:
- автомагистральдар мен көпірлер, сол жағалаудағы (Мәңгілік Ел, Тұран, Қабанбай батыр даңғылдары және Есіл өзені арқылы өтетін негізгі көпірлер) қарқынды қозғалыс;
- ауқымды құрылыс жұмыстары (құрылыс техникасының шуы, өйткені бүкіл қала бойынша жаңа тұрғын үй кешендері үздіксіз салынуда) және
- инфрақұрылымдық жобалар (инженерлік жүйелерден шулар: қуатты желдету қондырғылары, тұрғын үй кешенінің бірінші қабаттарындағы коммерциялық кондиционерлер және ғимараттардың ішіндегі лифтілер мен қоқыс құбырларының жұмысынан шу; жазғы террастардан, мейрамханалардан, түнгі мекемелерден қатты музыка мен шу, сондай-ақ қала жағалауы мен алаңдарында бағаналары бар көше қойылымдары; жаңа ғимараттардағы жөндеу жұмыстарының дыбыстары, көршілердің қатты музыкасы, иттердің үруі және тұрмыстық техниканың жұмысы және т.б.) нүктелерінде жүргізіледі.
2026 жылы «Адамға әсер ететін физикалық факторларға гигиеналық нормативтерді бекіту туралы» ҚР ДСМ-15 гигиеналық талаптарына сәйкестігіне шу деңгейін мониторингтеу бойынша 2022 жылғы 16 ақпандағы 234 зерттеу жүргізілді, оның ішінде 69% немесе 162 зерттеулерде рұқсат етілген деңгейден асып кетулер белгіленді.
Халықтың қарқынды өсуіне және қаланың кеңеюіне байланысты Елордадағы акустикалық ластану деңгейі ДДҰ (ВОЗ) нормаларынан тұрақты түрде асып түседі. Астанада шудың орташа деңгейі күндіз 66,3 ДБ, түнде 54,2 ДБ құрайды (тұрғын аудандардағы нормалар тиісінше 55 дБ және 45 дБ дейін).
Мониторинг нәтижелері бойынша (экологиялық нормалардың жүйелі асып кетуі, шу деңгейі анықталған кезде) экология немесе санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаменті құрылыс салушыларға да, коммуналдық қызметтерге де қатысты тексеру іс-шараларын жүргізеді.
Сондай-ақ ықпал ету шаралары (әкімшілік айыппұлдар, бұзушылықтарды жою туралы нұсқамалар, қызметті тоқтата тұру) бұзушылыққа жол берілген объектіні иеленетін, басқаратын немесе оған жауапты заңды тұлғаға тікелей қабылданады.
Экологиялық және санитарлық заңнамаға сәйкес жергілікті атқарушы органдар (әкімдік) тұрғын үй құрылысын бақылау үшін цифрлық акустикалық карталар жасау бойынша жұмыс жүргізуде.
Бұл карталар қалалық ортаның жайлылығын бағалауға, қорғаныс экрандарының құрылысын жоспарлауға және тұрғындарға немесе әзірлеушілерге өмір сүру үшін қауіпсіз аймақтарды таңдауға көмектесуге мүмкіндік береді; олар қала құрылысын жоспарлау кезеңінде де тұрғын аудандарды көліктік және өнеркәсіптік шудан оқшаулау үшін тұрғын аудандардағы нақты акустикалық көрсеткіштерді көрсетеді, сондай-ақ жаңа ғимараттарды пайдалануға беру кезінде шу оқшаулауына сараптамадан өту қамтамасыз етіледі.
Астанада ресми интерактивті шу карталарын енгізу мәселелері экологиялық және қала құрылысы бастамалары деңгейінде көтерілді, алайда жалпыға қолжетімді және үнемі жаңартылып отыратын қалалық сервис түрінде (ауаның ластану карталарына немесе кептелістерге ұқсас) шу деңгейлерінің бірыңғай ресми картасы әлітолық емес және әзірлеужәнеенгізусатысында тұр.
Ресми шуды өлшеудің 75% - дан астамы белгіленген санитарлық нормативтердің асып кетуін анықтайды. Қаладағы акустикалық ыңғайсыздықтың негізгі көздері құрылыс алаңдары, ірі коммерциялық нысандардың желдету жүйелері және тұрғын үй кешенінің бірінші қабаттарындағы ойын-сауық орындары болып табылады.