Сібір жарасы (anthrax) – тері мен шырышты қабаттарда өзіне тән карбункулдардың түзілуімен немесе ішек пен өкпеде қабыну-геморрагиялық өзгерістердің дамуымен сипатталатын, ауыр интоксикация белгілерімен өтетін аса қауіпті инфекциялық ауру.
Сібір жарасы инфекциясының көзі – үй жануарлары мен жабайы жануарлар. Үй құстары бұл инфекцияға сезімтал емес. Сібір жарасын жұқтырудың негізгі себептері – ауру жануармен тікелей немесе жанама байланыста болу.
Аурудың берілу жолдары:
· байланыс арқылы (ең көп таралған) – жұқтырған жануарларды күту және сою кезінде, сондай-ақ терісінде бұрыннан болған жарақаттар немесе зақымданулар арқылы адам сібір жарасының спораларымен тікелей байланысқанда;
· алиментарлық жол – ауру жұққан жануардың шикі немесе шала пісірілген етін тұтыну;
· ауа-тамшылы жол – сібір жарасы таяқшасының спораларымен ластанған ауаны жұту.
Сібір жарасының адамнан адамға берілуі өте сирек кездеседі және эпидемиологиялық тұрғыдан елеулі мәнге ие емес. Аурудың ингаляциялық түрінің дамуы үшін инфекцияның салыстырмалы түрде жоғары дозасы қажет. Қолда бар деректерге сәйкес, Bacillus anthracis бактериясының 8 000-нан 50 000-ға дейінгі спорасын тыныс жолдары арқылы жұту қажет болуы мүмкін.
Қалған жағдайларда сібір жарасы карбункулының бөлінділері зақымдалған теріге тиген кезде, сондай-ақ науқастың биологиялық материалдарымен ластанған заттармен жанасу нәтижесінде жұғуы мүмкін.
Жануарлардағы сібір жарасы – дұрыс сақтық шаралары сақталмаған жағдайда адамға берілуі мүмкін қауіпті зооноздық ауру. Жануардан адамға жұқтыру қаупін азайту және инфекцияның таралуына жол бермеу үшін төмендегі сақтық шараларын сақтау қажет.
Жануарларда бақылау және профилактика:
Вакцинация: қауіп деңгейі жоғары аймақтарда жануарларға тұрақты түрде вакцинация жүргізу.
Жануарларды бақылау: ауруға күдік туындаған немесе жануар өлген жағдайда ветеринариялық мамандарға уақтылы жүгіну.
Ауру жануарларды жою: диагноз расталған жағдайда жануарларды санитариялық талаптарға сәйкес жою немесе өлекселерін тиісінше залалсыздандыру қажет.
Жеке бас гигиенасы және қорғану шаралары:
Потенциалды жұқтырған жануарлармен немесе олардың өлекселерімен жұмыс істеген кезде жеке қорғаныш құралдарын: қолғаптарды, маскаларды және қорғаныш киімдерін пайдалану.
Жануарлармен немесе олардың тіршілік ету ортасымен жанасқаннан кейін қолды сабынмен мұқият жуу.
Сібір жарасымен ауырған жануарлардың қанымен, тіндерімен немесе өнімдерімен жанасудан аулақ болу.
Өңдеу және жою:
Жануарлардың өлекселері мен олардың қалдықтарын споралардың таралуына жол бермейтін талаптарға сәйкес сақтау және жою.
Жұқтырған материалдарды өңдеу кезінде сібір жарасының спораларын жоюға рұқсат етілген дезинфекциялау құралдарын пайдалану.
Ақпараттандыру және оқыту:
Фермерлерді, ауыл шаруашылығы қызметкерлерін және ветеринариялық мамандарды аурудың белгілері мен алдын алу шаралары туралы оқыту.
Жануарлармен және олардың өнімдерімен жұмыс істеу кезінде санитариялық нормаларды сақтау.
Қоршаған ортаны бақылау:
Эндемиялық аймақтарда, әсіресе жануарларды ұстау жағдайларын тұрақты бақылауда ұстау.
Ветеринариялық тексерулер мен зертханалық зерттеулерді жүйелі түрде жүргізу.
Осы ұсынымдарды сақтау сібір жарасының жануарлардан адамға берілу қаупін едәуір төмендетуге мүмкіндік береді. Жануарда немесе адамда ауруға күдік туындаған жағдайда, диагноз қою және тиісті ем алу үшін шұғыл түрде мамандарға жүгіну қажет.