«Фортификацияланған (байытылған) ұн және бақылау сатып алу шеңберінде қалай анықталады»
Фортификацияланған (байытылған) ұн - бұл өндіріс процесінде 1-ші немесе жоғары сұрыпты бидай ұнына жасанды түрде арнайы витамин-минералды премикс енгізілген. Бұл микроэлементтердің (мысалы, темір, мырыш, фолий қышқылы және В дәрумендері) жетіспеушілігінің алдын алу үшін жасалады.
Фортификация - халық арасында витаминдер мен минералдар тапшылығының алдын алудың ең тиімді және үнемді әдістерінің бірі. ДДСҰ (Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы) ұсыныстарына сәйкес, жаппай тұтыну өнімдеріне қажетті микроэлементтерді қосу анемия жиілігін төмендетуге, балалар мен жүкті әйелдердің денсаулығын жақсартуға ықпал етеді.
«Тамақ өнімдерінің сапасы мен қауіпсіздігі туралы» Қазақстан Республикасының (ҚР) Заңын іске асыру мақсатында ҚР Үкіметі ҚР аумағында ұн тарту кәсіпорындары өндіретін ұнды міндетті фортификациялау қағидаларын бекітті.
ҚР «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» Кодексінің 111-бабына сәйкес ел аумағында айналымдағы жоғары және бірінші сұрыпты бидай ұны тамақ өнімдерін міндетті түрде фортификациялауға жатады. Талаптар - отандық өндірушілерге де, импорттаушыларға да қолданылады.
Фортификацияланған ұн - түсі, иісі немесе дәмі бойынша қарапайым ұннан ерекшеленбейді. Ұнның фортификацияланғанын тексеру үшін мыналар қолданылады:
Экспресс-талдау (темір сынағы): далада немесе алдын-ала аудитте сапалы реакция жасалады (мысалы, темірмен байланыста түсін өзгертетін арнайы ерітіндіні қолдану);
Зертханалық зерттеулер: таңдалған үлгілер аккредиттелген зертханаларға жіберіледі. Темір (Fe) және мырыш (Zn) сияқты микроэлементтердің, сондай-ақ жоғары дәлдіктегі жабдықтың (мысалы, атомдық абсорбциялық спектрометрия)көмегімен витаминдердің массалық үлесін дәл өлшеу);
Таңбалауды бақылау: Еуразиялық экономикалық одақтың 022/2011 «Таңбалау бөлігіндегі тамақ өнімдері» техникалық (ЕАЭО 022/2011 ТР) регламентіне сәйкес - байыту туралы ақпарат міндетті түрде затбелгіге шығарылады. Қаптамада премикстің құрамы және қаптамада фортификацияланған ұн туралы белгі көрсетіледі. Бұл таңбалаудың болмауы бұзушылық болып табылады;
Құжаттаманы тексеру: өндірілген ұнның көлемі мен сатып алынған витамин-минералды премикстің мөлшері салыстырылады;
Сәйкестік стандарттары: көрсеткіштер өңірлік ГОСТ базасында (мысалы, ҚР СТ 1741-2008) бағаланады. Ұндағы темір мөлшері 45-тен 65 мг / кг-ға дейін, ал мырыш 20-дан 30 мг/кг-ға дейін.
Санитариялық-эпидемиологиялық бақылау органдары бақылау сатып алу (БС) шеңберінде ұнның мониторингі мен зертханалық зерттеулерін жүзеге асырады.
Астана қаласы бойынша 2026 жылдың ағымдағы кезеңінде тапсырмалар мен өнім жоспары негізінде ЕАЭО ТР талаптарына сәйкестігіне 14 ұн үлгісіне (2 сынама - отандық өндіріс, 12 сынама - ЕАЭО мүше мемлекеттердің өндірісі) зерттеу жүргізілді. Зерттелген сынамалардың ішінде физика - химиялық (Fe және Zn мазмұны) көрсеткіштері бойынша 2 сынама талаптарға сәйкес келмеді.
2025 жылы БС (КЗ) шеңберінде Астана қ. бойынша ұнның 41 үлгісіне зерттеу жүргізілді (6 дана - отандық, 35 дана - ЕАЭО-ға мүше мемлекеттер өндірісі), оның ішінде физика-химиялық (Fe және Zn мазмұны бойынша) 6 сынама сәйкес келмеді.
ҚР бойынша 2025 ж. ұнның 118 үлгісіне зерттеу жүргізілді (барлығы 464 зерттеу), оның ішінде: 57 үлгі (48,3%) - отандық өндірушілердің өнімі; 61 үлгі (51,7%) - ЕАЭО елдерінің өндірушілерінің өнімі.
Зерттеу нәтижелері бойынша 9 үлгі (7,6%) темір мен мырыш құрамының талаптарына сәйкес келмеді. Анықталған бұзушылықтар бойынша ұйғарымдар берілді, әкімшілік айыппұл салынды.
Сіздің денсаулығыңыз - сіздің қолыңызда!