Халыққа әсер ететін радиожиілік диапазондарының электромагниттік өрістерінің кейбір көздері радиотехникалық байланыс, радио-телехабар тарату және радионавигация объектілері, сондай-ақ ұялы телефондардың көбеюі болып табылады.
Радиотехникалық объектілерді орналастыру (РТО) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2022 жылғы 28 ақпандағы № ҚР ДСМ-19 бұйрығымен бекітілген «Радиотехникалық объектілерге қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар» санитариялық қағидаларымен (бұдан әрі - Санитариялық қағидалар) регламенттеледі. Осы Санитариялық қағидалардың санитариялық-эпидемиологиялық талаптары 30 килоГерц (бұдан әрі – кГц) – 300 ГигаГерц (бұдан әрі – ГГц) радиожиілік диапазонындағы электромагниттік өрістердің (бұдан әрі – ЭМӨ) адам денсаулығына қолайсыз әсерін болдырмауға бағытталған.
Ауыз қуысын орналастыруға қойылатын негізгі талаптар:
СҚА және ҚША-да тұрғын үй құрылысының, балалардың, оқу және денсаулық сақтау ұйымдарын жаңадан салу жүргізілмейді. СҚА-да және ҚША-да тарихи қалыптасқан тұрғын және қоғамдық ғимараттар мен құрылыстар болған кезде, егер ЭМӨ-нің қолайсыз әсерінен қорғау, сондай-ақ халықтың денсаулығы үшін тәуекелді бағалау негізінде халықтың денсаулығы үшін қауіпсіздікті растау, рұқсат етілетін шекті деңгейдің (бұдан әрі – РШД) есептік көрсеткіштерден аспауы және аспаптық зерттеулердің нәтижелері бойынша РШД-дан артудың болмауы жөніндегі іс-шаралар көзделген жағдайларда жобалық құжаттама келісіледі.
Сәулелену қуаты 25 Вт және одан кем секторлық сәулеленудің РЭҚ антенналары ғимараттардың негізгі қабырғаларына (кірпіштен, темір-бетоннан жасалған) аталған ғимараттың терезелерінен, балкондарынан, лоджияларынан тікелей көрінбейтін жерде орналастырылады.
Шеңберлік және секторлық сәулеленудің РЭҚ антенналарын, сондай-ақ спутниктік (өндірістік, тұрғын үй және қоғамдық ғимараттар) шатырында мынадай шарттардың біреуі сақталған жағдайда орналастыруға рұқсат етіледі:
Жалпы білім беру ұйымдарының жер учаскелерінде жобаланатын РТО (РЭҚ) орналастыру шаруашылық аймақта жүзеге асырылады. Жалпы білім беру ұйымдарының шаруашылық аймағына бөлек кіретін (кіреберіс) жолы бар және асхананың өндірістік үй-жайлары жағында және оқу-тәжірибелік аймағына жақын орналасқан аймақтар жатады.
СҚА шекаралары жер бетінен 2 м биіктікте айқындалады. СҚА өлшемі РТО-ның болашақтағы дамуын ескере отырып, антеннаның негізінен бастап есептеледі.
Зертханалық-аспаптық әдістер РЭҚ тудыратын ЭМӨ-нің деңгейін бағалау үшін пайдаланылады. Бағалаудың зертханалық-аспаптық әдістерін пайдалану кезінде сәулелеуші құралдар режимдерінің және ең жоғары қуатының тұрақтылығы қамтамасыз етіледі.
РЭҚ-тың антенна жабдығына қызмет көрсетумен тікелей байланысты емес адамдарға таратушы антенналарды орналасқан жерлерге кіруіне тыйым салынады. ЭМӨ деңгейі РШД-ден асатын және оларға РТО-ға қызмет көрсетуге тікелей байланысты емес адамдардың кіруіне қол жеткізе алатын аумақтар (шатырлардың учаскелері) қоршалады және ескерту белгілерімен белгіленеді.
РТО-ның адам ағзасына әсері:
Негізгі әсер-бұл тіндердің қызуын тудыратын жылу әсері, бұл дозадан асқан кезде органдардың жұмысының бұзылуына әкелуі мүмкін.
ЭМӨ нормаларынан үнемі асып кету жүйке, жүрек-тамыр және эндокриндік жүйелердің бұзылуына әкелуі мүмкін.
Ұялы құрылғыларды пайдалану (денеге жақын) торлы қабықтың, мидың және есту аппараттарының энергияны көбірек сіңіруіне әкеледі.
Алдын алу: Ол санитарлық-қорғау аймақтарын, дамуды шектеу аймақтарын белгілеуді, электромагниттік сәулелену (ЭМИ) деңгейлерін міндетті бақылауды және халықты қорғау үшін антенналарды пайдалану талаптарын сақтауды қамтиды. Осы шаралардың сақталуы стационарлық таратушы РТО құратын ЭМӨ-нің қолайсыз әсерінен қорғайды және халықтың денсаулығын сақтауға ілесетін болады.
Орынд. өнеркәсіптік және радиациялық
қауіпті объектілер бақылау
бөлімнің бас маманы
Д. Череева