Бүгінгі нарықта ерте піскен көкөністер мен жемістердің көп, соның ішінде: әр түрлі көк, қияр, қызанақ, шалғам, цуккини, картоп; жүзім, құлпынай, шабдалы, тіпті қарбыз да бар. Әрине, оларда витаминдер, соның ішінде иммунитетті арттыратын С дәрумені және адамға қажет басқа да пайдалы заттар бар. Көкөністер мен жемістерді жеу денсаулыққа пайдалы! Жемістер мен көкөністерді жейтін адамдарда кейбір аурулардың қаупі төмендейді. Көкөністер дененің денсаулығы мен күтімі үшін маңызды қоректік заттармен қамтамасыз етеді.
Бірақ жас көкөністер мен жемістерде дәрумендер мен қоректік заттардан басқа зиянды және тіпті қауіпті нитраттар өте жиі кездеседі. Химиялық заттар өсімдіктің өзінде нитраттар деп аталатын азот тұздары мен азот қышқылдары түрінде жиналады. Нитраттар, азот қышқылының тұздары, адам ағзасында, тіпті тоңазытқышта жатып та өте зиянды және қауіпті нитриттерге, азот қышқылының тұздарына айналады. Көбінесе нитраттардың көп мөлшері қарбыз мен қауын, сәбіз, асхана қызылшасы, цуккини, жаңа қырыққабат, көктерде (салаттарда) кездеседі, ал аскөк, ақжелкен, балдыркөк сабақтарында нитраттар жапырақтарға қарағанда 2 есе көп жиналады.
Нитраттардың өзі аз мөлшерде адам ағзасына үлкен қауіп төндірмейді. Аз мөлшерде олар аз уытты және денеден тез шығарылады. Егер сіз құрамында азоты бар, химиялық заттары көп өнімдерді үнемі пайдалансаңыз, бұл басқа мәселе. Нитраттардың ағзаға ұзақ уақыт түсуіне байланысты бас ауруы, летаргия, өнімділіктің төмендеуі, ентігу, аритмия, тежелу шағымдары пайда болуы мүмкін, бұл жағдайда дене тіндерінің оттегі ашығуы жиі байқалады, онкологиялық аурулардың дамуы мүмкін. Нитраттардың зиянды әсеріне қатысты, ең осал - 2 жасқа дейінгі балалар, жүкті және бала емізетін әйелдер, егде жастағы адамдар және асқазан-ішек жолдары проблемалары бар адамдар.
Нитраттардың рұқсат етілген мөлшерін көзбен анықтау мүмкін емес. Зиянды заттардың деңгейі тек арнайы құрылғы - нитрат өлшегішпен дәл анықталады. Көкөністердің қауіпсіздігін қамтамасыз етудің сенімді және дәлелденген құралы - зертханалық зерттеу. Ерте піскен көкөністер мен жемістерге қажетті зертханалық зерттеулер жүргізу ғана нитраттардың, пестицидтердің қалдықтарының және басқаларының құрамын анықтай алады. Егер сізге көкөністердегі нитраттардың құрамын анықтау қажет болса, зертханалық зерттеулер жүргізу үшін әрқашан кез келген аккредиттелген сараптама орталығына хабарласуыңызға болады.
Өсімдіктектесөнімдердегінитраттардыңрұқсат етілген деңгейлері Кеден одағының «Тамақөнімдерініңқауіпсіздігітуралы»техникалықрегламентіменжәне «Қазақстан Республикасының Мемлекеттіксанитарлық-гигиеналықнормалаужүйесі»гигиеналықталаптарыменрегламенттелген.
Сонымен, егер сіз әлі де ерте көкөністерді алғыңыз келсе, бірақ нитраттардың көптігінен қорқатын болсаңыз не істеу қажет?
Бұл ерте піскен көкөністер мен жемістерден бас тартуға себеп емес. Оларды тұтынудан барынша пайда алу және денсаулыққа зиян келтірмеуі үшін осы өнімді таңдау мен дайындаудың қарапайым ережелерін сақтау қажет. Олармен күресудің ең қарапайым және тиімді әдісі - көкөністер мен жемістерді суда 20-30 минут ұстау қажет, сонда нитраттар сұйықтыққа ауысады, содан кейін ағынды сумен жақсылап шайу керек. Термиялық өңдеу сонымен қатар нитраттардың құрамын айтарлықтай төмендетеді (бұл жағдайда нитраттар ғана емес, витаминдер де азаяды). Зиянды нитрат қосылыстары лимон немесе анар шырынымен жақсы залалсыздандырылады - оларды салаттарға қосқыш ретінде пайдалануға немесе суға қосуға болады.
Жылдың сәуірменмамыр айлары табиғижағдайда бау-бақшада жәнеағаштардаөсірілгенкөкөністерменжемістердіңмаусымыемесекенінбілеміз.Ерте піскен көкөністерменжемістер,бұлжабықжерде– парниктер мен жылыжайларөсірілгенөнімдер. Жаңа піскенкөкөністерменжемістермен жүргізілген зерттеулергесәйкес, адамағзасынапайдалызаттарменбіргенитраттардыңкүнделіктідозасының40-80% енеді.
Өзіңіздіжәнеотбасыңыздызияндыөнімдердітұтынудан қорғау үшін Сіз дұрысөнімдітаңдауыңызкерек, тұтынуға дайындықгигиенасын сақтауыңыз керек, оны сақтаукезінденитраттардыңшамамен60%жоғалады,алпестицидтер мүлдем жойылады.
Сіздің денсаулығыңыз - сіздің қолыңызда!