Ауыз су сапасының санитариялық-эпидемиологиялық мониторингі

Ауыз су сапасының санитариялық-эпидемиологиялық мониторингі - бұл халықтың денсаулығын су арқылы таралатын инфекциялардан және уланулардан қорғау үшін сумен жабдықтаудың қауіпсіздігін үздіксіз бақылаудың, зертханалық тексерудің және талдаудың мемлекеттік жүйесі.

Мониторингтің мақсаттары мен міндеттері:

қауіпсіздікті бағалау: судың санитариялық нормалар мен шекті рұқсат етілген концентрациялар (ШРК) нормативтеріне сәйкестік деңгейін анықтау;
себептер мен қауіп-қатерлерді анықтау: су көздеріндегі су сапасының нашарлау себептерін анықтау және инфекциялық әрі жаппай инфекциялық емес аурулардың өршуін, сондай-ақ улану жағдайларын ескерту;
инфрақұрылым саласындағы реттеу: сумен жабдықтау көздеріне санитариялық-эпидемиологиялық қорытындылар беру және санитариялық қорғау аймақтары (СҚА) режимінің сақталуын бақылау;
тазарту құрылыстары мен су құбыры желілерінің жұмысын бақылау.

Мониторингтің негізгі объектілері:

сумен жабдықтау көздері: ашық су қоймалары, жерасты ұңғымалары, бұлақтар және санитариялық қорғау аймақтары (СҚА) (су алу құрылыстарының айналасындағы оларды кездейсоқ немесе әдейі ластанудан қорғайтын аумақтар);
орталықтандырылған жүйелер: станциялар және су дайындаудың барлық кезеңдері (сүзу станцияларында тазарту мен зарарсыздандыру сапасын бақылау), тазарту құрылыстары және таратушы су құбыры желілері (тұйық нүктелерді, резервуарларды және су тарататын колонкаларды тексеру);
орталықтандырылмаған көздер: ауылдық жерлердегі қоғамдық құдықтар, каптаждар және су тарататын колонкалар.

Зертханалық бақылау келесі көрсеткіштер бойынша зерттеулер жүргізу үшін жүзеге асырылады:

микробиологиялық (мб): жалпы микробтар саны — 1 мл-де 50 КҚБ-дан (колония құрайтын бірлік) аспайды, ішек таяқшалары тобының бактериялары, колифагтар — норма бойынша 100 мл-де болмауы тиіс;
санитариялық-химиялық (с/х): органолептикалық көрсеткіштер (иісі, дәмі, түсі, лайлылығы); Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2022 жылғы 24 қарашадағы № ҚР ДСМ-138 бұйрығымен бекітілген Шаруашылық-ауыз су және мәдени-тұрмыстық су пайдалану қауіпсіздігі көрсеткіштерінің гигиеналық нормативтеріне (бұдан әрі — Гигиеналық норматив) 1-қосымшаға сәйкес жиынтық көрсеткіштер, сумен жабдықтау жүйелерін өңдеу процесінде суда түзілетін зиянды химиялық заттар мен химиялық заттар;
радиологиялық көрсеткіштер: жалпы альфа- және бета-белсенділік (табиғи радиациялық фон шегінде ғана).

Мониторингтің, соның ішінде су қауіпсіздігін бағалаудың негізгі міндеттерінің бірі — ауыз судың гигиеналық нормативтер мен қауіпсіздік стандарттарына сәйкестік деңгейін анықтау; қауіп-қатерлердің алдын алу (судың ластануы мен адамдар денсаулығының нашарлауы арасындағы себеп-салдарлық байланыстарды анықтау және жою); жағдайды болжау (маусымдылық пен техногендік жүктемеге байланысті су көздеріндегі су сапасының өзгеруін бақылау).

Мониторинг аясында 2026 жылдың 6 айында орталықтандырылған сумен жабдықтау нүктелерінен (су таратқыштан, суды тарату желісіне берер алдында және тарату желісінен) гигиеналық нормативтер мен санитариялық қағидаларға сәйкестігін тексеру үшін санитариялық-химиялық және микробиологиялық көрсеткіштер бойынша 278 сынамадан алынды.

Зертханалық зерттеулердің нәтижелері бойынша ауыз судың нормативтік құқықтық актілерге (НҚА) сәйкес келмеуі микробиологиялық көрсеткіштер бойынша 1,08%-ды (3 сынама), санитариялық-химиялық көрсеткіштер бойынша 0,36%-ды (1 сынама) құрады. Ластанған нүктелерде пайдаланушы ұйым — «Астана су арнасы» су құбыры желісінің учаскелерін жуып-шаю және дезинфекциялау жұмыстарын жүргізді, қайта жүргізілген талдаулар талаптарға сәйкес келді.

Гигиеналық нормативтерге сәйкес, микробиологиялық көрсеткіштер бойынша су сапасының сәйкес келмеуіне бір жыл ішінде зерттелетін сынамалар саны 100-ден кем болмаған жағдайда, 12 ай бойы сыртқы және ішкі су құбыры желілерінің су тарататын нүктелерінен алынатын су сынамаларының тек 5%-ында ғана жол беріледі.

«Сапалы су — ұзақ әрі белсенді өмірдің кепілі!».

Дата публикации

16 июля 2026