Тексерумен келген жағдайда кәсіпкер не білуі керек?

2023 жылдың 1 қаңтарынан бастап ҚР Кәсіпкерлік кодексіне Мемлекеттік органдардың бақылау-қадағалау функцияларына қатысты өзгерістер енгізілді.

Өзгерістер бизнесті негізсіз және артық бақылауды тоқтату, оның адалдығын арттыру үшін енгізілді.

Тексерушілердің мақсаты тексеру немесе профилактикалық бақылау және қадағалау жүргізу болып табылады.

Кодекстің 137-бабына сәйкес бақылау нысандары:

1) профилактикалық сипаттағы бақылау

2) тексерулер

3) тергеп-тексеру.

Профилактикалық бақылау келесі түрлерге бөлінеді:

1) бақылау және қадағалау субъектісіне (объектісіне) бармай профилактикалық бақылау;

2) бақылау және қадағалау субъектісіне (объектісіне) барумен профилактикалық бақылау;

3) бақылау сатып алу.

Тексерулер келесі түрлерге бөлінеді:

1)берілген рұқсаттар бойынша біліктілік немесе рұқсат беру талаптарына, "Рұқсаттар және хабарламалар туралы" Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес жіберілген хабарламалар бойынша талаптарға сәйкестігіне жүргізілетін тексерулер (бұдан әрі – талаптарға сәйкестігін тексеру);

2) жоспардан тыс тексерулер.

Талаптарға сәйкестігін тексеру тәуекелдерді бағалау критерийлерін қолдана отырып жүзеге асырылады. Талаптарға сәйкестігін тексеруді тағайындау үшін тәуекелдерді бағалау мен басқарудың ақпараттық жүйесі қалыптастырған кесте негіз болып табылады.

Бақылау және қадағалау органы бақылау және қадағалау субъектісін (заңды тұлғаның басшысын не оның уәкілетті тұлғасын, жеке тұлғаны) тексеру басталғанға дейін кемінде күнтізбелік отыз күн бұрын оның басталу күнін көрсете отырып, талаптарға сәйкестігіне тексеру жүргізудің басталғаны туралы жазбаша түрде хабардар етуге міндетті.

Барумен профилактикалық бақылау дегеніміз не?

Ол біліктілік немесе рұқсат беру талаптарына сәйкестігін тексеру нәтижелері бойынша жасалған жартыжылдық кесте (жоғары және орташа тәуекел дәрежесінің еселігі, жылына екі реттен жиі емес) және жылдық кесте негізінде жүргізіледі.

Жоспардан тыс тексерулер мынадай негіздерде жүргізіледі:

* нұсқаманың орындалуын бақылау,

* жеке және заңды тұлғалардың өтініші,

* прокуратура органдарының тапсырмасы,

* мемлекеттік органдардың өтініші,

* қайта тексеру.

Тергеу ретінде бақылаудың жаңа түрі, мысалы, қадағалау органдарына улану немесе инфекциялар туралы шұғыл хабарлау кезінде қолданылады. Жаңа нысанды енгізу кәсіпкерлік субъектілерін заңсыз жауапқа тарту мүмкіндігін болдырмай, заңнаманы шынайы бұзушыларды анықтауға мүмкіндік береді.

148-бапқа сәйкес бақылау және қадағалау субъектісіне (объектісіне) бару және (немесе) тексеру арқылы профилактикалық бақылау жүргізу мерзімдері алдағы жұмыстардың, сондай-ақ қойылған міндеттердің көлемі ескеріле отырып белгіленеді және мыналардан аспауға тиіс:

1) шағын кәсіпкерлік субъектілері үшін-бес жұмыс күнінен аспайтын және бес жұмыс күніне дейін ұзартыла отырып;

2) шағын, орта және ірі кәсіпкерлік субъектілері, сондай-ақ жеке кәсіпкерлік субъектілері болып табылмайтын бақылау және қадағалау субъектілері үшін:

* бақылау және қадағалау субъектісіне (объектісіне) бару және (немесе) талаптарға сәйкестігін тексеру арқылы профилактикалық бақылау жүргізу кезінде-он бес жұмыс күнінен аспайды және он бес жұмыс күнінен аспайтын мерзімге ұзартылады;

* жоспардан тыс тексерулер жүргізу кезінде – он жұмыс күнінен аспайды және он жұмыс күніне дейін ұзартылады.

Тексеру немесе профилактикалық бақылау және қадағалау үшін объектіге бақылау және қадағалау субъектісіне (объектісіне) барып келген мемлекеттік органдардың лауазымды адамдары мыналарды көрсетуге міндетті:

- құқықтық статистика және арнайы есепке алу жөніндегі уәкілетті органда тіркелгені туралы белгісі бар бақылау және қадағалау субъектісіне (объектісіне) барып тексеруді немесе профилактикалық бақылау мен қадағалауды тағайындау туралы акт (нұсқама, қаулы, бұйрық),

- қызметтік куәлік,

- қажет болған жағдайда құзыретті органның режимдік объектілерге баруға рұқсаты,

- денсаулық сақтау саласындағы уәкілетті орган айқындаған тәртіппен берілген, объектілерге бару үшін медициналық рұқсат болуы қажет ,

- бақылау және қадағалау субъектісіне (объектісіне) бара отырып, тексеруге және профилактикалық бақылауға және қадағалауға жататын талаптардың тармақтары көрсетілген тексеру парағы болуы қажет.

Бақылау және қадағалау субъектісіне (объектісіне) бара отырып, тексеру немесе профилактикалық бақылау мен қадағалауды тағайындау туралы актіде көрсетілмеген тексерушілердің бақылау қадағалау функцияларын жүргізуге құқығы жоқ.

Кәсіпкер бақылау және қадағалау субъектісіне (объектісіне) бара отырып,  сондай - ақ тексеру және профилактикалық бақылау шеңберінде өзі жүргізетін лауазымды адамның жекелеген іс-қимылдарын және бақылау және қадағалау субъектісіне (объектісіне) бара отырып, аудио-және бейнетехника құралдарының көмегімен аудио-және бейнетехника құрмай-ақ тіркеуге құқылы лауазымды тұлға қызметінің кедергілеріне қарамастан тексеруді және профилактикалық бақылауды және қадағалауды жүзеге асыруға құқылы.

Тексеру нәтижелері бойынша бақылау және қадағалау органының лауазымды адамы тексеру нәтижелері туралы акт жасайды және нұсқама үш данада жасалады.

Тәуекелдерді бағалау жүйесі негізінде жүргізілген бақылау және қадағалау субъектісіне (объектісіне) барумен профилактикалық бақылау және қадағалау нәтижелері бойынша бақылау және қадағалау органының лауазымды адамы бұзушылықтар болған жағдайда, анықталған бұзушылықтарды жою туралы нұсқама жасайды. Анықталған бұзушылықтарды жою туралы нұсқама үш данада жасалады.

Бақылау мен қадағалауды жүзеге асыру кезінде Сіздің құқықтарыңыз бен заңды мүдделеріңіз бұзылған жағдайда Сіз бақылау және қадағалау органдарының және олардың лауазымды адамдарының шешімдеріне, әрекеттеріне (әрекетсіздігіне) жоғары тұрған мемлекеттік органға не Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен сотқа шағымдануға құқылысыз.

Кәсіпкерлік Кодекске енгізілген өзгерістер Мемлекеттік органдардың тексерулерін оңтайландыруға, сондай-ақ кәсіпкерлік субъектілерінің адал жұмысын ынталандыруға бағытталған.