Стратегиялық мақсаттар мен халықаралық стандарттар ҚР Сыбайлас жемқорлыққа қарсы тұжырымдамасына енгізілуде
Департамент қызметкерлері Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл Агенттігінің ШҚО бойынша Департаменті ұйымдастырған онлайн-кеңеске қатысты.
Кездесуде Антикордың аға офицері Гульнур Бекбаева ұлттық тәжірибе мен озық шетелдік тәжірибені ескере отырып, қоғамның сұраныстарына сүйене отырып, Қазақстанның сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясатын жетілдіру туралы айтты.
- Ағымдағы жылдың 2 ақпанында Президенттің Жарлығымен ҚР – ның 2022-2026 жылдарға арналған сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясатының жаңа Тұжырымдамасы қабылданды, оған сәйкес Қазақстан сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылдан қоғамдық сананың түбегейлі өзгеруіне, халықтың сыбайлас жемқорлық пен непотизмнің кез келген нысандарын қабылдамауына, алдын алу шараларының басымдығына көшуге бағытталған, - деп атап өтті Гульнур Бекбаева. – Сыбайлас жемқорлықтан абсолютті бас тартуға сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті арттыру, тәрбие және білім беру шараларын жүйелеу, мемлекеттік аппарат пен бизнес-қоғамдастық өкілдерін парасатты мінез-құлыққа ынталандыру жолымен қол жеткізілетін болады.
Антикор өкілі соңғы жылдары елдің сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнамасына бірқатар өзгерістер енгізілгенін хабарлады. Мысалы, мемлекеттік қызметшілерге, Парламент депутаттарына және судьяларға шетелдік банктердегі шоттарды иеленуге жаңа сыбайлас жемқорлыққа қарсы шектеу.
– Сондай-ақ Қылмыстық кодекске пара бергені және делдал болғаны үшін жауапкершілікті қатаңдату бойынша тиісті түзетулер енгізілді. Мысалы, бұрын ҚК-нің 367-бабының 2-бөлігінде көзделген қылмыс үшін "елеулі мөлшерде пара беру" ең жоғары санкция бес жылға дейін бас бостандығынан айыруды құрады және тиісінше бұл әрекет ауырлығы орташа қылмыс деп танылды. Енді, жаңа редакцияға сәйкес, жазаның жоғарғы шегі жеті жылға дейін ұлғайтылды, бұл қылмысты автоматты түрде ауыр қылмыс санатына жатқызады. Ауыр және аса ауыр сыбайлас жемқорлық қылмыстары үшін сотталғандар үшін шартты түрде мерзімінен бұрын босату мүмкіндігі алынып тасталды. Ең төменгі қауіпсіздік мекемесінде жазаны өтеуге тыйым салынды. Пара берушілер де, алушылар да қатаң жазаланады, - деді Гульнур Бекбаева.
Ол мемлекеттік қызметшілерге және оларға теңестірілген адамдарға және олардың отбасы мүшелеріне қызметтік міндеттерін орындауға байланысты сыйлықтар алуға және беруге толық тыйым салу қарастырылғанын еске салды. Аталған адамдардың жақын туыстарымен, жұбайларымен және жекжаттарымен бірлескен қызметіне (жұмысына) жол бермеу туралы нормалар күшейтілді. Мемлекеттік лауазымға кандидаттар мемлекеттік ұйымда жұмыс істейтін туыстары туралы хабардар етуге міндетті. Онлайн режимде қаралуын қадағалай отырып, шағымдарды ыңғайлы және жылдам беруге мүмкіндік беретін "е-өтініш" арнайы сервисін енгізу арқылы азаматтардың өтініштерімен жұмысты қайта іске қосу жүзеге асырылды.
- Сыбайлас жемқорлық фактілері туралы хабарлайтын және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылға өзге де жолмен жәрдемдесетін азаматтарды көтермелеудің сараланған жүйесі енгізілді. Енді сыйақылар пара мөлшеріне немесе келтірілген зиянға байланысты төленеді, бұрынғыдай емес. Ең жоғары төлем төрт мың айлық есептік көрсеткіш болуы мүмкін, - деді Антикор аға офицері. - Сыбайлас жемқорлық қылмыс жасаған адамдар үшін мемлекеттік қызметке және квазимемлекеттік сектор субъектілеріне жұмысқа орналасуға өмір бойы тыйым салынады.
Сонымен қатар, құқық қорғау органдарының қызметкерлері, судьялар, пара берушілер үшін сыбайлас жемқорлық қылмыстары үшін Санкциялар күшейтілді. Мемлекеттік органдар, ұйымдар, квазимемлекеттік сектор субъектілері басшыларының қарамағындағылардың сыбайлас жемқорлығы үшін дербес жауапкершілік институты енгізілді.
Тұжырымдамаға сәйкес, мемлекеттік аппарат арасында сыбайлас жемқорлықтың алдын алу бойынша жаңа құралдар пайда болады: жосықсыз қызметшілерді уақтылы анықтауға және жұмыстан шығаруға мүмкіндік беретін "Integrity Check" парасаттылығын тексеруді енгізу және "follow the money" "ақшаны ұстан" қағидатын іске асыру – активтерді іздеу және қайтару, Қылмыстық жолмен алынған мүлікті тәркілеу.
Бұдан әрі Антикор өкілі корпоративтік сектор үшін заңнамадағы инновациялар тақырыбын қозғап, "Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы" Заңға квазимемлекеттік және жеке сектор ұйымдарында корпоративтік стандарттардың сақталуына жауапты сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызметтер институтын іске асыру бойынша өзгерістер енгізілгенін атап өтті. Оның айтуынша, бүгінгі таңда комплаенс-қызмет саласында квазимемлекеттік сектордың 389 субъектісінде құрылған. Квазимемлекеттік сектордағы сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтардың әлеуетті субъектілерінің шеңбері кеңейтілді. Бұған сатып алуды ұйымдастыру және өткізу бойынша шешімдер қабылдауға уәкілетті не мемлекеттік бюджеттен және Ұлттық қордан қаржыландырылатын жобаларды іріктеуге және іске асыруға жауапты адамдар жатады.
Баяндаманы аяқтай отырып, Гүлнұр Бекбаева тұжырымдамадан орта мерзімді перспективада шешуді талап ететін негізгі проблемаларды: "тұрмыстық" сыбайлас жемқорлық, бюджет қаражатын бөлу процесінің жоғары сыбайлас жемқорлық тәуекелі, мемлекеттік сатып алулардың жеткіліксіз ашықтығы, мемлекеттің экономикаға қатысуының жоғары деңгейі, азаматтық қоғам институттарының мемлекетпен сындарлы өзара іс-қимыл тетіктерінің жетілмегендігі, сыбайлас жемқорлыққа қарсы шаралардың тиімділігіне мониторинг жүргізудің жетілмеген жүйесі бөлді.
– Алдағы уақытта қол жеткізілген нәтижелерді, халықаралық стандарттар мен алдағы кезеңдегі стратегиялық мақсаттарды ескеретін сыбайлас жемқорлыққа қарсы тұтас саясатты дамыту жалғастырылатын болады, – деп қорытындылады Антикор қызметкері.
Онлайн кеңес соңында Гульнур Бекбаева Департамент қызметкерлерінің сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнамаға қатысты сұрақтарына жауап берді.