Өтініш пен шағымды қарау бойынша түсініктемелер

Қазақстан Республикасының 2020 жылғы 29 маусымдағы № 350-VI Әкімшілік рәсімдік-процестік кодексі осы Кодекстен және Қазақстан Республикасының Конституциясына және халықаралық құқықтың жалпыға бірдей танылған қағидаттары мен нормаларына негізделген Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік құқықтық актілерінен тұрады.

Шағымды лауазымды адам жеке – дара, ал Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген жағдайларда не әкімшілік органның шешімі бойынша алқалы құрам қарайды. Әкімшілік актісіне, әкімшілік әрекетіне (әрекетсіздігіне) шағым жасалатын лауазымды адам, жағдайларды қоспағанда, шағымды қарауға жіберілмейді:

• мұндай адам шағымды қарайтын органның алқалы құрамына кірген кезде;
• Осы Кодекстің 91-бабының төртінші бөлігінде көзделген жағдайларда жүзеге асырылады.

  Шағымды қарайтын Орган шағымды дұрыс қарау үшін маңызы бар нақты мән-жайларды жан-жақты, толық және объективті зерттеу үшін шаралар қабылдауға міндетті. Нақты мән-жайларды зерттеудің нысаны мен шектерін шағымды қарайтын орган айқындайды. Шағымды қарайтын Орган осы Кодекстің 73-бабына сәйкес әкімшілік рәсімге қатысушының әкімшілік актісіне, әкімшілік әрекетіне (әрекетсіздігіне) дау айтылатын лауазымды адамды тыңдайды. Шағымды қарайтын Орган әкімшілік органның, әкімшілік актісіне, әкімшілік әрекетке (әрекетсіздікке) шағым жасалатын лауазымды адамның, әкімшілік рәсімге қатысушының дәлелдерімен, сондай-ақ шағымда баяндалған талаптармен байланысты емес және әкімшілік істі толық көлемде тексереді. Шағымды қарайтын Орган осы Кодекстің 75-бабына сәйкес әкімшілік іспен танысу мүмкіндігін қамтамасыз етеді. Шағымды өтініш берушіге зиян келтіруге жол берілмейді. Шағымды қарау мерзімі шағым түскен күннен бастап жиырма жұмыс күнін құрайды.

Шағымды қарағаннан кейін шағымды қарайтын орган мынадай шешімдердің бірін шығарады:

• әкімшілік актінің күшін жою туралы;
• әкімшілік актінің күшін жою және жаңа әкімшілік актіні қабылдау туралы;
• әкімшілік іс-әрекет жасау туралы;
• шағымды қанағаттандырусыз қалдыру туралы;
• әкімшілік істі әкімшілік органға, әкімшілік актісіне, әкімшілік әрекетіне (әрекетсіздігіне) жол берілген бұзушылықтарды көрсете отырып және оларды жою жөніндегі ұсыныстарды көрсете отырып, әкімшілік рәсімді жүзеге асыру үшін шағым жасалатын лауазымды адамға жіберу туралы;
• шағымды қараусыз қалдыру туралы.

Шағымды қарайтын Орган, егер әкімшілік актіні қабылдау, әкімшілік іс-әрекет жасау шағымды қарайтын органның құзыретіне жататын жағдайда, осы баптың бірінші бөлігінің 1), 2) және 3) тармақшаларында көзделген шешім шығарады.

Шағымды қарайтын Орган әкімшілік актіге, әкімшілік әрекетке (әрекетсіздікке) шағым жасалатын лауазымды адамға әкімшілік рәсімді жүзеге асыру үшін жол берілген бұзушылықтарды көрсете отырып, шешім шығарылған күннен бастап бес жұмыс күнінен кешіктірілмейтін мерзімде және егер тиісті актіні қабылдаған, әкімшілік іс-әрекет жасаған жағдайда оларды жою жөнінде ұсыныстар жібере отырып, шағымды әкімшілік органға жібереді шағымды қарайтын органның құзыретіне жатпайды.

Осы баптың бірінші бөлігінің 1), 2), 3) және 5) тармақшаларында көзделген шешім шығару үшін негіздер болып табылады:

• әкімшілік істі дұрыс қарау үшін маңызы бар мән-жайлар шеңберін дұрыс анықтамау және нақтылау;
• әкімшілік актінің, әкімшілік әрекеттің (әрекетсіздіктің) мазмұнының әкімшілік іс материалдарына сәйкес келмеуі;

Қазақстан Республикасының заңнамасын бұзу немесе дұрыс қолданбау.

Шағымды қарау аяқталғаннан кейін мәні бойынша жазбаша нысанда шешім шығарылады, ол әкімшілік рәсімге қатысушыға жіберіледі, ал шешімнің көшірмесі әкімшілік актіге, әкімшілік әрекетке (әрекетсіздікке) шағым жасалатын әкімшілік органға, лауазымды адамға жіберіледі.

Шағымды қанағаттандырудан бас тарту дәлелді болуы керек.

Шағымды қарайтын органның шешімі орындау үшін міндетті болып табылады.

Егер шағымды қарайтын орган осы Кодексте белгіленген мерзімдерде шағымды қарау нәтижелері бойынша шешім қабылдамаған жағдайда, онда мерзімдер өткен күннен бастап шағымды қарайтын орган шағымды қанағаттандырудан бас тартты деп есептеледі.

Шағымды қарайтын органның шешімімен келіспеген жағдайда, әкімшілік рәсімге қатысушы әкімшілік актіге, әкімшілік әрекетке (әрекетсіздікке) шағымды қарайтын басқа органға немесе сотқа шағымдануға құқылы.

Шағымды қарау нәтижелері бойынша шешімде:

• шешім қабылданған күн;
• шағымды қарайтын органның атауы;
• шағым берген тұлға туралы мәліметтер: жеке тұлғалар үшін-тегі, аты, әкесінің аты (егер ол жеке басты куәландыратын құжатта көрсетілсе), жеке сәйкестендіру нөмірі, заңды тұлғалар үшін – атауы, ұйымдық-құқықтық нысаны, заңды тұлға (филиал және өкілдік)үшін бизнес-сәйкестендіру нөмірі;
• шағымданатын әкімшілік актінің, әкімшілік әрекеттің (әрекетсіздіктің) қысқаша мазмұны;
• шағымның мәні;
• шағымды қарайтын орган шағым бойынша шешім шығару кезінде басшылыққа алған Қазақстан Республикасы заңнамасының нормаларына сілтеме жасай отырып негіздеме.

Шешімде Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген және (немесе) шағымды дұрыс қарау үшін маңызы бар, сондай-ақ шешім қабылдау үшін негіз болған өзге де мәліметтер көрсетілуі мүмкін.