Қазақстан Республикасы Президентінің 2021 жылғы 13 қыркүйектегі № 659 Жарлығымен бекітілген Мемлекет басшысының 2021 жылғы 1 қыркүйектегі "Халық бірлігі және жүйелі реформалар - ел өркендеуінің берік негізі" атты Қазақстан халқына Жолдауын іске асыру жөніндегі Жалпыұлттық іс-шаралар жоспарының 88-тармағына сәйкес 2022 жылғы 2 ақпанда Қазақстан Республикасында сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясаттың 2022-2026 жылдарға арналған Тұжырымдамасы бекітілді
және оны іске асыру жөніндегі іс-қимыл жоспары. Осы актімен Қазақстан Республикасының 2015-2025 жылдарға арналған сыбайлас жемқорлыққа қарсы стратегиясы күшін жойды.
Қазақстанның сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясаты ұлттық тәжірибе мен озық шетелдік тәжірибені ескере отырып, қоғамның сұраныстарына сүйене отырып үнемі жетілдіріліп отырады.
Жаңа стратегиялық құжат күрестен көшуге бағытталған
сыбайлас жемқорлықтың алғышарттарын жүйелі түрде жоюдың, жауапкершіліктің сөзсіздігін қамтамасыз етудің, қоғамдық сананың түбегейлі өзгеруінің салдарымен.
Оны дайындау кезінде азаматтардың пікірімен қатар алдыңғы қатарлы шетелдік тәжірибе, халықаралық стандарттар және өзіндік практика ескерілді.
Негізгі бастамалар арасында негізсіз баю үшін жауапкершілікті енгізу, қаржылық тергеу институтын (followthemoney) енгізу, пара уәдесін/ұсынысын криминализациялау, парасаттылыққа тексеруді енгізу тетігін пысықтау (integritycheck), бюджет процесінің, сатып алудың ашықтығын арттыру, мемлекеттің экономикаға қатысуын қысқарту жөніндегі жүйелі шаралар, сыбайлас жемқорлықты қабылдаудың Ұлттық индексін қалыптастыру, Еуропа Кеңесінің Конвенцияларына қосылу (сыбайлас жемқорлық үшін қылмыстық жауапкершілік туралы)
және ЭЫДҰ (халықаралық коммерциялық мәмілелерді жүзеге асыру кезінде шетелдік лауазымды тұлғаларды параға сатып алуға қарсы күрес бойынша).
Қоғамдық қатынастардың барлық салаларында сыбайлас жемқорлық деңгейін тиімді төмендету мақсатында құжатта сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылдың барлық субъектілеріне Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін дербес сәйкестендіруге және жоюға мүмкіндік беретін жүйені қалыптастыруға назар аударылған.
Бұған сыбайлас жемқорлықтың ықтимал осалдығы туралы сигнал беретін индикаторлары бар салалық картограммаларды әзірлеу және енгізу ықпал ететін болады. Тәуекелдердің мұндай бейіндері сыбайлас жемқорлықтың жалпы көрінісін нәтижесіз талқылаудан алып, азаматтар үшін барынша сезімтал салалардағы нақты алдын алу шаралары үшін негіз болады.
Бұл тәсілдің негізіне Дүниежүзілік Банктің ұсыныстары алынды
егжей-тегжейлі маршруттық карталарды енгізу туралы ("көп қырлы сыбайлас жемқорлық: экономика және мемлекеттік басқару секторлары деңгейінде осал жерлерді анықтау"кітабы).
Картограммалар әлеуметтік зерттеулерді қоса алғанда, дәйекті деректер негізінде ел бойынша сыбайлас жемқорлық тәуекелдерінің толық көрінісін жасауға мүмкіндік береді.
Бұл ретте Тұжырымдамада азаматтар мен кәсіпкерлердің пікірін өлшеуді сыбайлас жемқорлықты қабылдаудың Ұлттық индексі шеңберінде барлық өңірлерде жүзеге асыру жоспарланып отыр.
Азаматтар қандай салада немесе органда сыбайлас жемқорлықтың жоғары деңгейі байқалатынын және тиісінше оны жою үшін күштер мен құралдар нақты қайда бағытталатынын өздері айқындайтын болады.
Тұжырымдаманың қоғамдық мониторингі мемлекеттік органдардың жобалық офистері, Қоғамдық кеңестер және басқа да тәуелсіз алаңдар арқылы жүзеге асырылатын болады.
Тұжырымдамада көзделген шараларды іске асыру сыбайлас жемқорлық деңгейін барынша азайтуға және елдегі әлеуметтік-экономикалық жағдайды жақсартуға мүмкіндік береді.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс - қимыл саласындағы стратегиялық мақсат Transparency International сыбайлас жемқорлықты қабылдау индексінде 2026 жылдың қорытындысы бойынша 47 балға, 2030 жылға қарай 55 балға қол жеткізу болып табылады.
Бұл көрсеткіш сыбайлас жемқорлыққа қарсы шараларды ғана емес, саяси, әлеуметтік, экономикалық реформаларды бағалауды көрсететінін ескере отырып, оған қол жеткізу жөніндегі жұмысқа сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылдың барлық субъектілері тартылатын болады.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы әзірленген шаралар сыбайлас жемқорлықтың алғышарттарын, әсіресе "тұрмыстық" алғышарттарды кешенді жоюға, жауапкершіліктің бұлтартпастығын қамтамасыз етуге, сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылға азаматтық қоғамды кеңінен тартуға бағытталатын болады.