Сөзсіз, қарым-қатынастан тыс жеке тұлға жоқ. Бірақ қарым-қатынас процесі өздігінен, болжанбайтын болуы мүмкін емес. Оның қалыпты, жанжалсыз өтуі және екі тарап үшін күтілетін және маңызды нәтижелерге әкелуі үшін ол сыртқы мінез-құлықтың белгілі бір ережелеріне бағынуы керек, олардың жиынтығы "этикет" ұғымымен белгіленеді.
Қызметтік әдеп - кәсіби әдеп саласындағы ең кең ұғым. Қызметтік әдеп дегеніміз - адамның кәсіби, өндірістік және қызметтік іс-әрекеті саласындағы мінез-құлқының ең жалпы нормаларының, ережелері мен принциптерінің жиынтығы. Бұл нормаларды жұмыс істей бастаған әрбір адам сақтауы керек. Бұл нормалардың саны аз. Олардың басым көпшілігі нақты қызмет түрлеріне қатысты егжей-тегжейлі болу үшін өте жалпы түрде тұжырымдалады.
Мемлекеттік қызметші - бұл мемлекет пен ұлттың тұлғасы, мемлекеттің табысты жұмыс істеуінің кепілі. Сондықтан мемлекеттік қызметші міндетті түрде меңгеруі тиіс бірқатар қасиеттер бар. Осыған байланысты заң мемлекеттік қызметті ұйымдастыруда шешуші рөл атқарады.
Мемлекеттік қызметшінің кәсіби әдебі кейде өте күрделі, ерекше жағдайларда моральдық құндылықтарды нақтылауға, іске асыруға көмектеседі. Кәсіби әдеп моральдық сананың жаңа принциптері мен ұғымдарын қалыптастырмайды, ол бұрыннан белгілі принциптерді, ұғымдарды адам өмірінің белгілі бір салаларына "бейімдейді".
"Кәсіби абырой" және "кәсіби қадір-қасиет"сияқты ұғымдарды бөліп көрсету керек. Кәсіби абырой ұғымы белгілі бір мамандықтың қоғам өміріндегі маңыздылығын бағалауды білдіреді. Бұл маңыздылықты түсіну мемлекеттік қызметші үшін өте маңызды және кәсіби қадір-қасиеттің, өз қызметінің өзін-өзі бағалауының негізін құрайды. Әлеуметтік құбылыс ретінде "абырой" және "қызмет" ұғымдары бір-бірімен тығыз байланысты екенін атап өткен жөн. Ескі күндерде жоғары атақ, лауазым абырой деп түсінілгені кездейсоқ емес.
Абырой - бұл жеке тұлғаның жоғары моральдық-этикалық принциптерінің жиынтығы. Онда адамның адамгершілік қадір-қасиеті, оның ерлігі, адалдығы, жанның тектілігі, таза ар-ождан, шындықтың, әділеттіліктің, ізгіліктің, Отанға қызмет етудің керемет идеалын ұстануға деген ұмтылыс жатыр.
Қызмет абыройы, әлеуметтік мағынадан басқа, қызметшілердің өз міндеттерін орындауымен байланысты басқа да маңызды жағына ие. Қызметтің жариялылығына байланысты мемлекеттік қызметшілердің қызметі, олардың кәсіби, жеке қасиеттері жұртшылықтың жіті назарында болады.
Кәсіби абырой мен кәсіби қадір-қасиет бір-бірін өзара толықтыра отырып, моральдың белгілі бір, жеткілікті жоғары деңгейін сақтауға көмектеседі. Мемлекеттік қызметшінің кәсіби ар-намысы мен кәсіби қадір-қасиеті қабылданған шешімдерде және әртүрлі іс-әрекеттерде көрініс табатын болады.
Мемлекеттік қызметші үшін кәсіби адамгершілік "кәсіби әділеттілік" ұғымын да қамтиды. Әділ болу оңай емес. Мемлекеттік қызметшіге қандай да бір жағдайды, объективті мән-жайларды мұқият зерттеу үшін көп күш жұмсау талап етіледі. Үлгі бойынша, биліктің кеңесі бойынша бағалау әлдеқайда оңай. Бірақ бұл кәсіби әділеттілік, кәсіби ар-ождан және мемлекеттік қызметшіні әділ болуға, "жоғарыдан" қысым жасамауға итермелейді. Әрине, әділеттілік әріптестермен қарым-қатынаста маңызды. "Өз" және "бөтен", ыңғайлы және ыңғайлы емес бағалаулардағы Қос, үштік стандарттар маманның моральдық санасын және ұжымның моральдық-психологиялық климатын бұзады. Белгілі бір адаммен қарым-қатынас мемлекеттік қызметшілердің негізгі санының жұмыс уақытының көп бөлігін құрайтындықтан, "кәсіби әдептілік" сияқты кәсіби мораль ұғымы туралы толық сеніммен айтуға болады.
Ең алдымен, гуманизм, яғни әрбір адамға құрметпен қарау, оның қайталанбастығын, өзін-өзі қамтамасыз ететін құндылығын түсіну қағидаты мемлекеттік қызметшінің кәсіби әдебі үшін бастапқы болып табылады. Гуманизм принципі адамға таза утилитарлық көзқарасқа қарсы, оны негізінен маңызды мақсаттарға қол жеткізу құралы ретінде қарастырады.
Гуманизм принципімен оптимизм (кәсіби) принципі қиылысады. Мәселен, мемлекеттік қызметшіге оның күш-жігері, еңбегі, қабылдаған да, орындайтын да шешімдері мемлекеттің дамуына, демократия, заңдылық пен құқық тәртібі қағидаттарын нығайтуға ықпал ететініне сенбей, өз міндеттерін орындау оңай емес. Бұл сенім адамның жақсы бастамасын дамытуға көмектеседі және көмектеседі.
Кез-келген іс-әрекет, әсіресе адамға тікелей бағытталған, жоғары идеямен рухтандырылған болуы керек. Сондықтан мемлекеттік қызметшінің кәсіби әбеді патриотизм қағидатын қамтуға тиіс. Отанға деген сүйіспеншілік басқа елдерге, басқа халықтарға деген немқұрайдылықпен үйлеспейтіні анық. Шынайы патриотизм басқа халықтардың жетістіктеріне сындарлы қатынасты қамтиды.
ҚР ДСМ МФБК
Алматы облысы бойынша департаментінің
Әдеп жөніндегі уәкілі
Н.Белтаева