📌Санитариялық-қорғаныш аймағы дегеніміз не?

Санитариялық-қорғаныш аймағы (СҚА) — қоршаған ортаға және адамдардың денсаулығына теріс әсер етуі мүмкін объектілердің айналасында орналасқан аумақ. Бұл аймақтар халықты ластаушы заттардан, шудан және аумақтың экологиялық жағдайына әсер ететін кәсіпорындар мен басқа да объектілерден туындауы мүмкін басқа да зиянды факторлардан қорғау мақсатында құрылады.

Халықтың қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында адамның өмір сүру ортасы мен денсаулығына әсер ету объектілері (көздері) болып табылатын объектілердің айналасында СҚА белгіленеді, оның өлшемі ластанудың атмосфералық ауаға әсерін (химиялық, биологиялық, физикалық) бекітілген гигиеналық нормативтерде (бұдан әрі – гигиеналық норматив) белгіленген мәндерге дейін, ал қауіптілігі I және II сыныптардағы объектілер үшін – гигиеналық нормативтерде белгіленген мәндерге дейін, сонымен қатар, халықтың денсаулығы үшін қолайлы тәуекел шамаларына дейін азайтуды қамтамасыз етеді. Өзінің функционалдық қолданылу мақсаты бойынша СҚА-ы объектіні штаттық режимде пайдалану кезінде халықтың қауіпсіздігі деңгейін қамтамасыз ететін қорғаныш кедергісі болып табылады.

Санитариялық-қорғаныш аймағының негізгі мақсаттары:

1. Халықтың денсаулығын қорғау: СҚА ауаның, судың, топырақтың ластануынан немесе шудан болатын аурулардың ықтималдығын азайту арқылы тұрғындарға зиянды факторлардың әсерін шектейді.

2. Экологияны сақтау: санитариялық-қорғаныш аймақтары табиғи экожүйелерді қорғау арқылы флора мен фаунаға теріс әсерді азайтуға көмектеседі.

3. Жанжалдардың алдын алу: мұндай аймақтарда тұрғын үйлер мен басқа ғимараттардың құрылысы шектеулі, бұл өндіріс орындары мен жергілікті тұрғындар арасында дау-дамайдың туындауын азайтады.

Санитариялық-қорғаныш аймақтары қалай орнатылады?

СҚА өлшемі объектінің типі мен қуатына, сондай-ақ оның қоршаған ортаға әсер етуіне байланысты болады, олардың талаптары «Адамның өмір сүру ортасы мен денсаулығына әсер ету объектілері болып табылатын объектілердің санитариялық-қорғаныш аймақтарына қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар» санитариялық қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрі міндетін атқарушысының 2022 жылғы 11 қаңтардағы № ҚР ДСМ-2 (бұдан әрі - ДСМ-2) бұйрығымен реттелген. Мәселен, ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар, химиялық зауыттар немесе жылу электр станциялары үшін санитариялық-қорғаныш аймақтары бірнеше шақырымды құрауы мүмкін. Зияндылығы аздау объектілер үшін аймақтар аз болуы мүмкін.

СҚА құру процесі мыналарды қамтиды:

* Объектінің қоршаған ортаға әсерін зерттеу.

* Ықтимал ластануға байланысты аймақ өлшемдерін анықтау.

* Нормативтік құжаттарды әзірлеу және бекіту.

Санитариялық-қорғаныш аймақтары белгіленетін бірқатар объектілер:

* Өнеркәсіптік кәсіпорындар (зауыттар, фабрикалар, мұнай қоймалары).

* Полигондар мен қоқыс өңдеу зауыттары.

Санитариялық-қорғаныш аймақтарының құрылысқа әсері:

Денсаулыққа төнетін қауіп-қатерді азайту үшін санитариялық-қорғаныш аймақтарында тұрғын үйлер, мектептер, балабақшалар және басқа да әлеуметтік инфрақұрылым нысандарының құрылысы шектеледі.

Жұмыс істеп тұрған кәсіпорындарды жобалау және пайдалану сатысына байланысты санитариялық-қорғаныш аймақтарының екі түрі бар: есептік (алдын ала) және белгіленген (түпкілікті).

Есептік (алдын ала) санитариялық-қорғаныш аймағы - атмосфералық ауа ластануының таралуы, адам денсаулығына физикалық (шу, діріл, иондамайтын сәулелену) және (немесе) радиациялық әсер ету есептері бар жоба негізінде айқындалатын санитариялық-қорғаныш аймағының аумағы;

Белгіленген (түпкілікті) санитариялық-қорғаныш аймағы - есептік (алдын ала) санитариялық-қорғаныш аймағын растау үшін шынайы зерттеулер мен өлшемдердің жылдық циклі нәтижелерінің негізінде айқындалатын санитариялық-қорғаныш аймағының аумағы.

Осылайша, санитариялық-қорғаныш аймақтары халықтың денсаулығын сақтауда және экологиялық тепе-теңдікті сақтауда маңызды рөл атқарады. Олар өндірістік объектілер мен ластанудың басқа да көздерінің қызметінен болатын жағымсыз салдардың алдын алу үшін қажетті шара болып табылады.