Мемлекеттік сатып алулар шарты бойынша тұрақсыздық айыбын төлеу

Мемлекеттік сатып алулар шарты бойынша тұрақсыздық айыбын төлеу

Қазақстан Республикасының мемлекеттік сатып алулар саласында шарттық міндеттемелерді қатаң сақтау мемлекеттік органдар (тапсырыс берушілер) мен бизнес (жеткізушілер) арасындағы сәтті әріптестіктің кепілі болып табылады. Алайда тәжірибеде тауарларды жеткізу, жұмыстарды орындау немесе қызметтер көрсету мерзімдері бұзылатын жағдайлар жиі кездеседі. Мұндай жағдайларда заңнамада тұрақсыздық айыбы (өсімпұл, айыппұл) түріндегі жауапкершілік қарастырылған.

Құқықтық негіздері мен тұрақсыздық айыбының мөлшері

Мемлекеттік сатып алулар саласында тұрақсыздық айыбын қолдану тәртібі ҚР Азаматтык кодексімен, «Мемлекеттік сатып алулар туралы» ҚР Заңымен, Мемлекеттік сатып алуларды жүзеге асыру қағидаларымен, сондай-ақ үлгілік шарттармен реттеледі.

Міндеттемелерді орындау мерзімін өткізіп алғаны үшін тұрақсыздық айыбының стандартты мөлшері орындалмаған міндеттемелер сомасының (немесе үлгілік шарттың талаптарына байланысты шарттың жалпы сомасының) әрбір кешіктірілген күн үшін 0,1 пайызын құрайды. Бұл ретте заңнамада есептеулердің жалпы сомасының қатаң шекті лимиттері белгіленген:

• Шарттың жалпы сомасының 15 пайызына дейін – жеткізушілердің көпшілігі үшін;
• Шарттың жалпы сомасының 3 пайызына дейін – Отандық тауар өндірушілер тізіліміндегі (ОТӨ/ ҚТӨ) өндірушілер үшін;
• 10 пайызға дейін – шарт бойынша төлемді кешіктіргені үшін жауапкершілікті тапсырыс беруші көтеретін жағдайларда.

Өндіріп алу міндеті: тапсырыс берушінің құқығы ма, әлде міндеті ме?

Көптеген жеткізушілер тұрақсыздық айыбын төлеу ерікті келісімнің мәселесі деп қате ойлайды. Мемлекеттік сатып алулар туралы заңнама нормаларына сәйкес, егер жеткізуші шарт талаптарын бұзған болса, тапсырыс беруші тұрақсыздық айыбын есептеуге және оны төлеуді талап етілуге міндетті.

Сонымен қатар, егер жеткізуші мерзімін бұзғанымен, кейіннен негізгі міндеттемелерді толық орындаса және тапсырыс берушіге материалдық зиян келтірмесе, ол белгіленген мерзімде (әдетте 30 күнтізбелік күн ішінде) үш маңызды шартты орындаған жағдайда мемлекеттік сатып алулардың жосықсыз қатысушыларының тізіліміне (ЖҚТ) енуден қашып құтыла алады:

1. Шарт бойынша негізгі міндеттемелерді толық орындау.
2. Есептелген тұрақсыздық айыбын толық төлеу.
3. Тапсырыс берушіге материалдық залал келтірілмегенін дәлелдеу.

Тұрақсыздық айыбын төлеу және өндіріп алу тәртібі

Төлеу тәсілі екінші тараптың қолданған айыппұл санкцияларымен келісетін-келіспейтініне байланысты болады:

• Ерікті тәртіппен (веб-портал арқылы немесе тікелей): Егер жеткізуші сомамен келіссе, ол ақшаны тапсырыс берушінің есепшотына аудару арқылы (немесе бюджеттік ұйым болса, төлем тапсырмасын тіркей отырып бюджет кірісіне) не мемлекеттік сатып алулар порталында тиісті акті мен қосымша келісім рәсімдеу арқылы төлей алады.
• Сот тәртібімен: Егер жеткізуші бұзушылық фактісімен немесе есептелген өсімпұл мөлшерімен келіспесе, тапсырыс беруші мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотына тұрақсыздық айыбын өндіріп алу және міндеттемелерді орындауға мәжбүрлеу туралы талап арызбен жүгінуге құқылы. Өз кезегінде, жеткізушілердің де сот тәртібімен мөлшерлес емес тұрақсыздық айыбын азайтуды талап етуге (ҚР Азаматтық кодексінің 297-бабына сәйкес) немесе орындалған міндеттемелер үшін уақтылы төленбеген жағдайда тапсырыс берушіге өсімпұл өндіріп алуға құқығы бар.

Тұрақсыздық айыбы қашан есептелмейді?

Заңнама форс-мажорлық сипаттағы объективті кедергілер болған кезде қатысушылардың құқықтарын қорғайды. Жеткізуші кешігу төтенше жағдайлардың немесе берілген жағдайларда еңсерілмейтін күштердің (форс-мажор) салдарынан болғанын дәлелдесе, тұрақсыздық айыбын төлеуден босатылады. Сондай-ақ, егер қызметтер мерзімінде генералды мердігердің кінәсінен көрсетілмесе, техникалық және авторлық қадағалау саласында нақты ерекшеліктер бар.

Қорытынды

Мемлекеттік сатып алулардағы тұрақсыздық айыбын төлеу – жай ғана формальды айыппұл емес, маңызды қаржылық-құқықтық тәртіп құралы. Шарт талаптарын нақты білу, өз міндеттемелерін уақтылы орындау және өсімпұлды ашық есептеу сот дауларының қаупін азайтуға, бизнестің беделін қорғауға және мемлекеттік міндеттердің кедергісіз орындалуын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

 

Алматы облысының

Санитарлық-эпидемиологиялық

Департамент басшының орынбасары,

Әдеп жөніндегі уәкіл                                                                                             Г. Аманова