Мемлекеттік қызметтегі мүдделер қақтығысы

Мемлекеттік қызметтегі мүдделер қақтығысы

Кіріспе

Қазіргі мемлекеттік басқару жүйесінде мемлекеттік органдар қызметінің ашықтығын, заңдылығын және объективтілігін қамтамасыз ету ерекше маңызға ие. Мемлекеттік қызметтің тиімділігіне кері әсер етуі мүмкін негізгі факторлардың бірі – мүдделер қақтығысы. Оны дер кезінде анықтау және реттеу Қазақстан Республикасының сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясатының маңызды бағыты әрі азаматтардың мемлекеттік институттарға деген сенімін нығайтудың қажетті шарты болып табылады.

Мүдделер қақтығысының түсінігі

Қазақстан Республикасының «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Заңына сәйкес, мүдделер қақтығысы – мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамның жеке мүдделері мен оның лауазымдық өкілеттіктері арасындағы қайшылық, мұнда жеке мүдделілік қызметтік міндеттерді тиісінше орындамауға алып келуі мүмкін.

Жеке мүдделілік мемлекеттік қызметшінің өзі, оның туыстары, достары немесе өзге де байланысты тұлғалары үшін мүліктік не мүліктік емес пайда алуға ұмтылуынан көрінуі мүмкін.

Құқықтық реттелуі

Мүдделер қақтығысының алдын алу және оны реттеу мәселелері Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметі туралы» және «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» заңдарымен реттеледі. Аталған нормативтік-құқықтық актілер мемлекеттік қызметшілердің мүдделер қақтығысын болдырмау жөніндегі міндеттерін және оны шешу тетіктерін айқындайды.

«Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметі туралы» Заңының 51-бабына сәйкес мемлекеттік қызметшіге мүдделер қақтығысы болған жағдайда өзінің лауазымдық өкілеттіктерін жүзеге асыруға тыйым салынады. Сонымен қатар ол мұндай жағдайлардың алдын алу және оларды реттеу жөнінде шаралар қабылдауға міндетті.

Мүдделер қақтығысының туындау себептері

Мемлекеттік қызметте мүдделер қақтығысы әртүрлі себептерге байланысты туындауы мүмкін:

• белгілі бір шешімдердің қабылдануына мүдделі тұлғалармен туыстық немесе жақын қарым-қатынастардың болуы;
• коммерциялық ұйымдардың қызметіне қатысу немесе оларда мүліктік мүдденің болуы;
• жеке және заңды тұлғалардан сыйлықтар, қызметтер немесе өзге де артықшылықтар алу;
• қызметтік ақпаратты жеке мақсаттарда пайдалану;
• қызметтік міндеттерді объективті орындауға әсер етуі мүмкін өзге қызмет түрлерімен айналысу.

Мұндай жағдайлар мемлекеттік қызметшінің мемлекеттік мүддені емес, жеке пайдасын басшылыққа алу қаупін туындатады.

Мүдделер қақтығысының көрініс табу нысандары

Тәжірибеде мүдделер қақтығысы әртүрлі жағдайларда көрініс табуы мүмкін. Мысалы, мемлекеттік қызметші өзінің туысына тиесілі ұйым қатысатын конкурс комиссиясының құрамында болуы мүмкін. Сондай-ақ қызметші қаржылық мүддесі бар компаниямен мемлекеттік шарт жасасу туралы шешім қабылдаған жағдайда да мүдделер қақтығысы туындайды.

Бұдан бөлек, туыстарын қызметке тағайындау, бюджет қаражатын бөлу немесе жекелеген тұлғаларға мемлекеттік қызметтерді жеңілдетілген тәртіппен көрсету кезінде де мүдделер қақтығысы орын алуы ықтимал.

Мүдделер қақтығысының алдын алу және реттеу тәртібі

Қазақстан Республикасының заңнамасы мүдделер қақтығысының алдын алуға бағытталған бірқатар шараларды көздейді. Мемлекеттік қызметші туындаған немесе туындауы мүмкін мүдделер қақтығысы туралы өзінің тікелей басшысын дереу жазбаша түрде хабардар етуге міндетті.

Хабарлама алынғаннан кейін мемлекеттік органның басшылығы мүдделер қақтығысын жою үшін қажетті шараларды қабылдауы тиіс. Мұндай шараларға мыналар жатады:

• қызметшіні тиісті мәселені қараудан шеттету;
• өкілеттіктерді басқа лауазымды тұлғаға беру;
• лауазымдық міндеттерін өзгерту;
• мүдделер қақтығысының себептерін жоюға бағытталған өзге де шараларды қабылдау.

Талаптарды сақтамаудың салдары

Мүдделер қақтығысына қатысты заңнама талаптарын сақтамау тәртіптік, әкімшілік және заңда көзделген өзге де жауапкершілік түрлеріне әкеп соғуы мүмкін. Сонымен қатар мұндай құқық бұзушылықтар сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін арттырып, мемлекеттік органның беделіне нұқсан келтіреді және қоғамның мемлекеттік қызметке деген сенімін төмендетеді.

Қорытынды

Мүдделер қақтығысы Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызмет жүйесіндегі негізгі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерінің бірі болып табылады. Мұндай жағдайлардың алдын алу және оларды тиімді реттеу мемлекеттік органдар қызметінің заңдылығын, әділдігін және ашықтығын қамтамасыз етеді. Сондықтан мемлекеттік қызметшілердің заңнама талаптарын, қызметтік әдеп қағидаларын және сыбайлас жемқорлыққа қарсы стандарттарды сақтауы мемлекеттік басқару сапасын арттырудың және азаматтардың мемлекетке деген сенімін нығайтудың маңызды шарты болып табылады.