Сыбайлас жемқорлық қазіргі қоғамның ең өткір проблемаларының бірі болып табылады, азаматтардың мемлекеттік институттарға деген сеніміне нұқсан келтіреді, экономиканың дамуына кедергі келтіреді және әлеуметтік әділеттілікке қауіп төндіреді. Қазақстан Республикасы Соңғы жылдары ашық, жауапты және тиімді мемлекеттік басқаруды құруға ұмтыла отырып, осы келеңсіз құбылысқа қарсы күрес жөнінде кешенді шаралар қабылдауда.
Заңнамалық база
Қазақстанның сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясатының негізін 2015 жылы қабылданған "сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы" Қазақстан Республикасының Заңы құрайды. Бұл нормативтік акт сыбайлас жемқорлық ұғымын, оған қарсы күрес принциптерін және сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтардың алдын алу шараларын бекітеді. Сыбайлас жемқорлық қылмыстары үшін жауапкершілікті көздейтін Қылмыстық және әкімшілік кодекстер де маңызды құжаттар болып табылады.
Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік қызметшілер арасындағы сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл: түйінді шаралар мен тәсілдер
Мемлекеттік қызметшілер арасындағы сыбайлас жемқорлық қоғамның билік институттарына деген сеніміне нұқсан келтіреді, орнықты даму мен әділ басқару жолында кедергілер туғызады. Қазақстан Республикасында мемлекеттік аппарат өкілдері арасындағы сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес мемлекеттік саясаттың басым бағыттарының бірі болып танылды. Сыбайлас жемқорлық мінез-құлқының тәуекелдерін азайту үшін мемлекеттік қызмет жүйесінде алдын алу, ұйымдастыру және заңнамалық шаралардың кең спектрі іске асырылуда.
Жауапкершілікті күшейту
Қазақстандағы мемлекеттік қызметшілер сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтары үшін жоғары жауапкершілікте болады. ҚР Қылмыстық кодексінде парақорлық, лауазымдық өкілеттіктерін асыра пайдаланғаны, қызметтік жалғандық және өзге де сыбайлас жемқорлық әрекеттері үшін қатаң жазалар көзделген. Сонымен қатар, кейбір жағдайларда мүлікті тәркілеу және мемлекеттік лауазымдарға өмір бойы тыйым салу қарастырылған.
2020 жылдан бастап бағыныштылардың сыбайлас жемқорлық қылмыстары үшін Бірінші басшылардың жауапкершілігін көздейтін нормалар қолданылады. Бұл тәсіл басшылықтың адал және этикалық команда құруға деген жеке қызығушылығын арттырады.
Алдын алу шаралары және сыбайлас жемқорлыққа қарсы мониторинг
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы мониторинг — сыбайлас жемқорлыққа осал рәсімдердің ашықтығы тұрғысынан мемлекеттік органдардың қызметін тұрақты бағалау жүргізіледі. Мониторинг нәтижелері көпшілікке жарияланады және қол жетімді. Әрбір мемлекеттік орган сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізеді, соның нәтижесінде анықталған сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін жою жөніндегі жоспарды әзірлейді.
Мемлекеттік органдарда әдеп жөніндегі уәкілдер мемлекеттік қызметшінің Әдеп кодексінің сақталуын қадағалайды, түсіндіру жұмыстарын жүргізеді және азаматтардың шенеуніктердің дұрыс емес мінез-құлқына шағымдарын қарайды.
Процестерді цифрландыру және автоматтандыру
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерінің едәуір бөлігі мемлекеттік қызметтерді электрондық форматқа ауыстыру есебінен жойылады. EGov платформасы және мобильді қосымшалар азаматтарға шенеунікпен жеке байланыссыз қызмет алуға мүмкіндік береді, осылайша сыбайлас жемқорлық ықтималдығын азайтады.
Сондай-ақ электрондық мемлекеттік сатып алу, цифрлық құжат айналымы, Big Data және АИ элементтері бар мемлекеттік қызметшілердің қызметін бағалау жүйелері енгізілуде.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті оқыту және қалыптастыру
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнама, этика және мүдделер қақтығысын басқару мәселелері бойынша мемлекеттік қызметшілерге арналған тренингтер мен семинарлар жүйелі түрде өткізіліп тұрады. Мемлекеттік қызмет жүйесіне енді ғана кіретін жас мамандарға ерекше көңіл бөлінеді.
Қорытынды
Қазақстанда мемлекеттік қызметшілерге қатысты сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясат барған сайын жүйелі, технологиялық және алдын алуға бағдарланған бола түсуде. Ашықтықты арттыру, этикалық стандарттарды дамыту, қызметтерді цифрландыру және қоғамның қатысуы-бұл қазіргі заманғы сыбайлас жемқорлыққа қарсы модельді қалыптастыратын құралдар. Оның тиімділігінің басты шарты-үнемі жетілдіру және нақты өзгерістерге деген саяси ерік.
Санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаментінің
басшының орынбасары
Әдеп жөніндегі уәкіл Г. Аманова