"Тентек" шахтасының бас геологы Николай Хрупов: қиындықтар бізді қорқытпайды, керісінше батыл шешімдерге итермелейді

Геолог мамандығын аяғына дейін зерттеу мүмкін емес-бұл үнемі оқу және жаңа міндеттерді жеңу процесі. "Тентек" шахтасының бас геологы Николай Хрупов осы салада 40 жылдан астам уақыт жұмыс істеп келеді.

- Геология үнемі алға басуға ынталандырады, сондықтан мен осы жолды таңдадым. Бұл мәңгілік қозғалтқыш. Біздің шахтада іш пысатын уақыт жоқ: мұнда біз барлық мүмкін болатын геологиялық ауытқуларды кездестіреміз, әсіресе жарылғыш қабаттар бар. Біз барлық уақытта сақ болуымыз қажет, өйткені шахтаның жеті кенжары үнемі бақылауда болуы керек. Олардың бесеуінде бізді алда не күтіп тұрғанын түсіну үшін жер асты жағдайында үнемі барлау жүргізіледі, - дейді Николай Иванович.

Николай Иванович басқаратын бөлімнің жұмыс көлемі үлкен. Олардың негізгі міндеті-шахтаға геологиялық қызмет көрсету. Бұл ұғымға жер астында және жер бетінде жүргізілетін барлық барлау жұмыстары, кенжар мен қыртыстың орналасуы, геологиялық бұзушылықтарды анықтау және бақылау, тау-кен лавасындағы жұмысты бақылау, қорларды есептеу, өтеу және есептен шығару, шахтадағы суды бақылау және тағы басқалар кіреді.

"Тентек" шахтасында қазіргі уақытта геологтар Т1, Т3 және Д6 қабаттарында жұмыс жүргізуде: соңғы қабат кенеттен шығарындылар бойынша қауіпті болып табылады. Бұл аймақтағы барлау торы өте сирек кездеседі: ол кеңес заманында жүргізілді және алдыңғы сатысында қалды. Бетіне неғұрлым жақын болса, барлау желісі соғұрлым қалың және дәлірек болады. Қазір "Тентек" шахтасының геологтары үшін "жауынгерлік барлау" басым болып келеді - барлауды бірнеше метр алға бұрғылау арқылы жиі жүргізу қажет.

- КСРО барлау жұмыстарын бірнеше кезеңде жүргізді:бірінші өңдеу көкжиегі, екінші, үшінші. Алайда үшінші кезеңіне жетіп үлгермеді. Бұл өрістегі соңғы барлау 1989 жылы болды – яғни 30 жыластам уақыт бұрын. Тереңірек кетсе, деректер азаяды. Әрине, ұңғымаларды жеке бұрғылау жүргізілді, бірақ ол бүкіл үшінші горизонтты барлауда қандай да бір рөл атқара алмады, деректерді мақсатты түрде нақтылау үшін пайдаланылды,-дейді Николай Иванович.

"Тентек" шахтасының алаңының ұзындығы 3,500 метр, тереңдігі-830 метр. Геологиялық барлау деректерінің болмауы жұмысты қиындатады: ұңғымаларды қазу және бұрғылау кезінде: бұзушылықтарды жою үшін мұқият, тұрақты бақылаумен жүру және қабат астында далалық дайындықты жүргізу қажет. Көбінесе алдымен газ-дренажды қазбалар жасалады, содан кейін олардың үстінде көмір өндіріледі. Осылайша жұмыс істеу әлдеқайда қауіпсіз болды, өйткені өндіріс барлау ұңғымаларын үнемі бұрғылаумен жүрсе, геологтар не таба алатындығын 90 пайызға біледі.

Николай Иванович үшін геологияға деген құштарлық заңды құбылыс болды. Ол кеншілер отбасында дүниеге келді, оның әкесі мен екі ағасы әртүрлі шахталарда жұмыс істеді. Жаңа шахталардың бірі ашылған кезде, отбасы Новодолинка ауылына көшті. Николай Иванович еске түсіргендей, үйде де, мектепте де шахталық жұмысты талқылауға қатысты әңгімелер жиі болды - кеншілер кентінде басқаша болуы мүмкін емес еді. Бітіруші сыныпта политехникалық институттың мамандары тау-кен факультеті жанындағы Жас кеншілер мен геофизиктер клубындағы сабақтарға жастарды тарту үшін балаларға келе бастады. Мектеп бітіргенге дейін Николай Иванович клубтағы сабақтарға қызығушылықпен қатысты, өйткені геология оны сол кезде қызықтырды.

1975 жылы болашақ геолог Қарағанды политехникалық институтына оқуға түсті. Белсенді қызмет оқу және тәжірибе кезінде басталды: үшінші курста Николай Иванович хром өндіру жүргізілген кеніште Хромда болды. Ал 1979 жылы "Қарағанды көмір барлау"экспедициясында диплом алып, тәжірибеден өтті. Үш ай, төртінші курстан кейін Екібастұзда Шығыс қимасын барлауда жұмыс істеді: ұңғымаларды бұрғылап, геофизикалық барлаудың басқа әдістерін қолданды. Жас геологқа диплом сол кезде Киров шахтасы туралы жазу ұсынылды: кен қабаттарын тек екі шахта– Киров және Солтүстік шахталары жасады.

- Институттан кейін мен Шығыс Қазақстанға, Зырян кентіне жұмыс істеуге бардым. Онда жерасты геофизикасының көмегімен жұмыс істеп тұрған кеніштерде қорғасын, мырыш, алтын, күміс өндірілді. Содан кейін екі жылдан кейін мені Жезқазған облысындағы Жайылма ГРП-ға ауыстырды, онда біз жер бетінен ұңғымалар бұрғыладық, каротаж жасадық және т.б. Онда мен шамамен 3-4 жыл жұмыс істеп, үйге оралдым, - дейді бас геолог.

1974 жылдан бастап КСРО көмір өнеркәсібі министрлігінің Қарағанды көмір бассейнінде - "Қарағандыкөмір" көмір өндіру жөніндегі өндірістік бірлестігі өз қызметін бастады. Олардың құрамында облысымыздың барлық шахталары мен разрездері болды. Геологиялық экспедициялар да оларға тиесілі болды.

- Экспедицияда екі партия болды – Қарағанды және Батыс. Батыс Новодолинск облысына тиесілі. 1984 жылы оралғанда "Қарағанды көмір барлау" экспедициясының Батыс партиясына жұмысқа тұрдым. 1984-1993 жылдары шахта геологиясы жасағында жасақ бастығы болып жұмыс істедім. Біз "Топар", "Абай", М.И. Калинин атындағы, "Степная", "Молодежная", "Шахтинская" аудандарында орналасқан салынып жатқан және қайта жөнделіп жатқан шахталарға геологиялық қызмет көрсетумен айналыстық", - деп еске алады Николай Хрупов.

Он жыл жұмыс істегеннен кейін Николай Иванович шахта құрылысы басқармасына ауысты, онда тағы екі жыл жұмыс істеді, М.И. Калинин атындағы шахтада жаңа горизонттарды салумен айналысты. 1995 жылы Қарағанды көмір өнеркәсібі үшін қиын кезең басталған кезде геолог "Шахтинск" шахтасына кенет шығарындылар жөніндегі бастықтың орынбасары болып кетті. Он бір жыл жұмыс істегеннен кейін Николай Ивановичке "Тентек" шахтасында жұмыс ұсынылды, онда ол бүгінгі күнге дейін бас геолог болып қызмет атқарады.

- 15 жыл "Тентек" шахтасында жұмыс істеймін. Жалпы алғанда, менің еңбек өтілім-оқу және дипломдық тәжірибені есептемегенде 40 жыл. Оның ішінде көмір өнеркәсібінде-36 жыл. Геолог-ол өмір бойы геолог, қанша жұмыс жасасаңыз да, мамандықты аяғына дейін қамту үшін тәжірибе жетіспейді. Басқа мамандықта сіз адамға үйрете аласыз және ол тыныш жұмыс істейді. Бізде қанша жұмыс жасамасаңыз да, сіз әлі де үйренесіз және сіз бұрын білмеген жаңа нәрсе пайда болады. Бұл мамандық.

- Әр түрлі тәжірибе өте маңызды. Шахта геологиясында жұмыс істеген 40 жыл ішінде мен көп нәрсені көрдім, әртүрлі білім алдым. Біздің бөлімде шахтада менімен бірге төрт адам жұмыс істейді: Гузалия Головина, Леонид Демков, Павел Соболев. Мұндай шахтада бір адам жеңе алмайды, өйткені біз әр кенжарда кем дегенде аптасына бір рет барлау жасаймыз. Ұжымда біз бір-бірімізді қолдаймыз, барлық мәселелерді түсіністікпен шешуге тырысамыз. Қиындықтар бізді қорқытпайды, керісінше алға нық қадам басуға мүмкіндік береді, - дейді Николай Иванович.