Өнеркәсіпті коммерцияландыру: ғылыми әзірлемелер мен сынақтардың жетістігі
Алматыда «Инновациялар және минералдық шикізатты кешенді өңдеу – экономиканы әртараптандырудың өзекті құрамдас бөліктері» атты халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференцияның екінші күні өтуде. Іс-шара ҚР Минералды шикізатты кешенді қайта өңдеу жөніндегі ұлттық орталығының 30 жылдығы және Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының 15 жылдығы аясында ұйымдастырылған.
Конференцияның секцияларының бірінде ғылыми-техникалық жетістіктерді коммерцияландыру тақырыбы ұсынылған.
Осылайша, «ҚР МШКҚӨҰО» РМК Астана қаласы бойынша филиалының директоры, ҰҒА академигі, профессор, техника ғылым докторы Баймахан Сәтбаев баяндама жасап, орталықтың ғылыми әзірлемелерін коммерцияландыру нәтижелерімен бөлісті.
Ғылыми әзірлемелерді коммерцияландыру ғылыми зерттеулер мен әзірлемелердің нәтижелерін практикалық пайдаланумен байланысты, оның мақсаты нарыққа жаңа немесе жетілдірілген өнімді шығару. ҚР Минералды шикізатты кешенді қайта өңдеу жөніндегі ұлттық орталығы отқа төзімді және оларға ілеспе материалдарды жасау саласында ғылыми-зерттеу жұмыстарымен айналысады.
«Қазақстанда отқа төзімді өндірісті дамыту үшін жеткілікті шикізат ресурстары бар. Отқа төзімді саздардың, кварциттің, хром рудасының айтарлықтай қоры, магнезиттің, цирконның, талькмагнезиттің, бокситтің шағын кен орындары, сондай-ақ корунд, циркон, андалузит, барит негізіндегі композиттік материалдар мен керамика өндіруге арналған минералды шикізат бар», – деді Баймахан Сәтбаев.
ҚР МШКҚӨҰО Астанадағы филиалы отқа төзімді бұйымдарды әзірлеу, өндіру және әртүрлі салалардағы қондырғыларды бірлесіп қамтамасыз ету үшін өнеркәсіптік кәсіпорындармен ынтымақтасады. Отқа төзімді материалдарды ірі тұтынушылары қатарында «Qarmet» АҚ, «Қазақмыс Корпорациясы» ЖШС, «Қазцинк» АҚ, «ТНК Казхром» АҚ, энергетикалық кәсіпорындар – жылу электр станциялары, Қазақстанның цемент зауыттары бар.
Мысалы, «Qarmet» АҚ-да отқа төзімді материалдар мен экзотермиялық қоспалар алудың әртүрлі жаңа технологияларын сынау белгілі нәтижелерге әкелді. Шойын шөміштерінің бетін оқшаулау мақсатында кәсіпорын үшін жылу оқшаулағыш/экзотермиялық қоспа әзірленді. Сынақ нәтижелері қоспаның жоғары тиімділігін көрсетті – шелектердің төзімділігі мен айналым саны артып, ыдыстарда қаспақ пайда болуы азайды.
Домна пешінің науаларын қаптамалау үшін жоғары глиноземді дірілмен нығыздалған жаңа науа массасы әзірленді. Орташа төзімділік 102-137,7 мың тонна шойынның үлес салмағы 0,073-0,088 кг/т шойын болды. Бұл шетелдік аналогтардан кем емес, сонымен қатар олардың көрсеткіштерінен асып түседі.
Келесі кезекте ҚР МШКҚӨҰО домна пештерін жабу және қалпына келтіру үшін ағынөзек массаны сынады. Нәтижелерге сүйенсек, массаны пайдалану кезінде зеңбіректің ұстау уақыты бес-алты есеге қысқарғаны анықталды. Бұл қызмет мерзімін ұзартады және келесі шығаруға негізгі науаны дайындау үшін тау-кен жұмыстарын жеңілдетеді.
Одан бөлек, басты және көліктік науалардың сорғыш қақпақтарының қаптамлау үшін отқа төзімді бетонға өндірістік сынақтар жүргізілді. Жөндеусіз орташа қақпақтардың төзімділігі 50-ден 60 күнге дейін ауытқиды, бұрын бұл көрсеткіштер 20-30 күн болатын.
«Kazakhmys Smelting» ЖШС Жезқазған мыс балқыту зауытында отқа төзімді бетонның сыналған тәжірибелік партиясын атап өткен жөн, бұл дәстүрлі отқа төзімді материалдармен салыстырғанда бірқатар артықшылықтарды көрсетті. Ең агрессивті аймақтардың бірі – анодты пештің мойыны қаптамадан өткен. Тәжірибе кезінде пештің жұмыс істеуінің нәтижесінде 83 анодтық балқымалар жүргізілді.
Дәл осындай науаларға арналған әмбебап бетон «Қазцинк» ЖШС Өскемен металлургия кешенінде сынақтан өтті. Сынақ нәтижелері бойынша бұл бетонды науаларда қолдануға жарамдылығы туралы оң сертификатқа қол қойылды.
Сондай-ақ Ақтөбе ферроқорытпа зауытында ағынөзек массасын сынау жүргізілді. Сынақтар екі кезеңде жүргізілді және қазіргі уақытта тұтынушының тілектерін ескере отырып, массаның құрамы жақсаруда.
Осылайша, ғылыми әзірлемелерді коммерцияландыру бойынша жүргізіліп жатқан жұмыстардың нәтижесінде «ҚР МШКҚӨҰО» РМК құны 7 млрд теңгеден асатын 15 мың тоннаға жуық отқа төзімді материалдарды жеткізген.
Сөз соңында ҚР МШКҚӨҰО Астанадағы филиалының директоры металлургиялық кәсіпорындардың қалдықтарын, оның ішінде сынған отқа төзімді материалдарды, сондай-ақ күріш қауызын пайдалана отырып, отқа төзімді материалдар жасау жоспарлары туралы айтты. Күріш қауызы жануы кезінде пайда болған көміртегі сонымен қатар өсімдік материалында бар аморфты кремний диоксидімен әрекеттеседі, ол кремний карбидінің түзілуіне ықпал етеді. Нәтижесінде жеңіл және отқа төзімді материал пайда болады.