Тау жыныстарын жарылыссыз бұзуға арналған электромагниттік балға

Бұрғылау және жару әдісі тау-кенжұмыстарында негізгі болып табылады. Алайда, оның маңызды кемшілігі-кеннің сапасының төмендеуі, ірі кесек шығымы, жарылыс кезіндепайда болатын сейсмикалық толқындардың өндірістің құрылымдық элементтеріне жойқын әсері. Мұның бәрі шахтадағы геомеханикалық жағдайды едәуір нашарлатады.

Кенді өндірудің ашық әдісімен ірі кесекшығымы орта есеппен 3% - дан асады, кейде кенніңкөлеміне қарай 25-30% жетеді. Ірі кесекшығымының болуы айтарлықтай (20-30 %), көлік учаскесінің өнімділігін төмендетеді. Ірі кесектіұсақтау кәсіпорындардың техникалық-экономикалық көрсеткіштерінің төмендеуіне, жарылғыш заттардың (ЖЗ) едәуір шығынына (бастапқы уатымға арналған ЖЗ шығынының 40-130%-на дейін), кеніш атмосферасының газдануымен шаңдануының, жұмыс құнының бағасының (өндіру жұмыстарындағы барлық шығындардың 20-35%-на дейін) жоғарылауына әкеледі.

«Қазақстан Республикасының минералдық шикізатты кешенді қайта өңдеу жөніндегі ұлттық орталығы» шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорны «Д.А. Қонаев атындағы тау-кен істері институты» филиалының ғалымдары осы мәселені шешудіұсынды. Карьерлердегі ірі кесекті бұзу үшін алғаш рет электромагниттік балғаның (ЭМБ) прототипіжасалды. Тәжірибиелік жұмыстар сәтті жүргізілді. ЭМБ кез-келген беріктік пен түрпіліктің үлкен мөлшерін жоя алатындығы анықталды. ЭМБ-ның бірегейлігі экскаваторлардың кез-келген түріне (электрлік, гидравликалық) қондырма ретіндежұмыс істеу мүмкіндігінде.

Әдетте, қатты жыныстарды жою үшін пневматикалық, гидро және электромагниттікбалғалардың көмегімен жүзеге асырылатынмеханикалық соққы әдістері қолданылады. Әзірленген ЭМБ айтарлықтай бәсекелестік артықшылықтарға ие, өйткені ол қолайсызклиматтық жағдайларда (төмен температура) жұмыс істей алады және электр энергиясын соққы энергиясына тікелей түрлендірудің арқасында жоғары тиімділік коэффициентіне (ЖТК) ие. Сонымен қатар, ЭМБ автоматтандыруға бейімделген, бөлшектерді дәл өңдеуді қажет етпейді және сенімді, экологиялық таза.

ЭМБ қолданудың экономикалық әсерін "ССКӨБ" АҚ мысалында көрсетуге болады. Ірі кесек шығымы шамамен 2 % - дан шыққан кездеЖЗ көлемінің 30% - ға төмендеуі есебіненэкономикалық тиімділік жылына шамамен 192 мың долларды құрайды.