Автомобиль өнеркәсібінің болашағы мен даму тенденциялары : Жаңашылдықтар мен талаптар
Мемлекет басшысы "Әділ Қазақстанның экономикалық бағыты" атты Қазақстан халқына Жолдауында жоғары кластерлерді құру қажеттігін атап өтіп, автокомпоненттер өндірісін қоса алғанда, бірқатар бағыттарға назар аударды.Осыған байланысты Қазақстан Республикасының Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі төмендегілер туралы хабарлайды.
ЕАЭО елдерінде өнеркәсіптік құрастыруды қолдану шарттары 2014 жылы Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің шешімімен қабылданды, онда автомобиль өндірушілерден шағын торапты құрастыру (CKD) әдісімен кемінде бір модельді өндірудің толық циклін игеру талап етілді.
Кәдеге жарату алымы (2016 жылдан бастап), арнайы инвестициялық келісімшарт (2017 жылдан бастап), ҚҚС-тан босату (2018 жылдан бастап) түріндегі мемлекеттік қолдау шараларының толық пакеті алты жыл бойы қолданылады. 2018 жылға дейін ірі инвесторлар Қазақстан нарығына өндірушілер ретінде кіруден бас тартты.
2021 жылдан бастап "Өнеркәсіптік саясат туралы" ҚР Заңына сәйкес жаңа кезеңге көшу жүзеге асырылды, оның шеңберінде талаптар қатаңдатылды және отандық өндірушілерден жаңа келісімдер жасасу кезінде CKD әдісімен кемінде екі модельді іске қосу, ал бірнеше маркалар шығарылған жағдайда - өндірілетін әрбір марка бойынша шағын тораптық өндірісті игеру талап етіледі. Шанақты дәнекерлеу және бояу жөніндегі жабдықтың қуаты жылына кемінде жиырма бес мыңды құрауы тиіс, ол техникалық сараптамамен расталады.
Анықтама: Chevrolet бренді бар GM 2020 жылдың көктемінде іске қосылды, Hyundai зауыты 2020 жылдың күзінде іске қосылды, Kia өндірісі 2021 жылдың жазында іске қосылды, ал 2025 жылы жеке Kia зауытының құрылысы аяқталады, Skoda бренді бар Volkswagen Group өндірісті 2024 жылдың басында ұйымдастырады, 2025 жылдың 1 тоқсанында Қытай автомобильдерін шығаратын мультибрендтік зауыт іске қосылады Chery, Haval, Changan.
Автомобиль өнеркәсібін дамыту стратегиялық серіктестер беретін халықаралық тәжірибеге сәйкес ілгерілеуде. Оңтүстік Кореяда автомобиль өнеркәсібін дамытудың бірінші кезеңі 1955 жылдан 1975 жылға дейін 20 жыл бойы өтті. Шағын түйінді және ірі түйінді өндірістің үйлесімін автоөнеркәсіпті 30 жылдан астам - 1992 жылдан бері дамытып келе жатқан Өзбекстан Республикасы да қолданады. Сонымен қатар, компоненттерді дайындау жоғары біліктілікті қажет етеді, осыған байланысты инженерлік кадрларды даярлау мәселесі өте күрделі болып шықты.
Серіктестердің тәжірибесін ескере отырып, Қазақстанда автоөндірушілер білім беру базасын кеңейту бойынша жұмыс жүргізуде: инжиниринг орталығын, кәсіптік құзыреттердің салалық орталығын құру, корпоративтік университеттер базасында оқыту ұйымдастырылды, дуальды оқыту жүйелері енгізілді, сондай-ақ студенттер мен кәсіпорын қызметкерлері үшін кампустар мен жатақханалар салу түрінде Инфрақұрылым дайындалуда. Автоөнеркәсіпте жоғары білікті маман даярлау мерзімі кемінде 6 жылды құрайды (арнаулы орта, жоғары білім, практика және біліктілікті арттыру).
Бұдан басқа, ағымдағы сәтте 2027 жылға қарай CKD әдісімен өндіріс үлесін жалпы өндіріс көлемінің 50% - на дейін кезең-кезеңімен ұлғайту бойынша жаңа қосымша міндеттемелерді енгізу бөлігінде заңнамаға өзгерістер пысықталуда.
Осы талапты енгізу автокомпоненттік база өндірісін ұйымдастыру үшін жағдай жасауға мүмкіндік береді.
2024 жылы Алматы қаласында автомобиль орындықтарын, полиуретанды кілемшелерді, қаптамаларды, шашыратқыштарды және мультимедиялық жүйелерді өндіретін зауыттар кешенін іске қосу жоспарлануда, сондай-ақ Қостанай қаласында ауыл шаруашылығы техникасына арналған компоненттерді өндіру жөніндегі іске қосылған локализациялық орталықтың мысалында Қостанай және Саран қалаларында автокомпоненттерді өндіру жөніндегі шағын және орта бизнеске арналған екі локализациялық орталықты іске қосу жоспарлануда, Қарағанды облысы, онда пластикалық бөлшектер, сору жүйелері, техно-сэндвичтер мен орындықтар шығару жоспарлануда.
Сонымен қатар, ағымдағы жылдың соңында Қостанай қаласында қуаттылығы жылына 45 мың тонна құйма болатын KamLitkz шойын құю зауытын іске қосу дайындалуда, онда жүк автомобильдерінің қозғалтқыштары үшін цилиндр блоктары мен цилиндр блоктарының бастары, сондай-ақ көпірлердің құйылған арқалықтары шығарылатын болады.
Қуаты жылына 3,5 млн. бірлікті құрайтын Қарағанды облысының Саран қаласындағы KamaTyresKZ зауыты қазақстандық шиналар шығарылатын тауар белгілерін тіркеу рәсімін, сондай-ақ ЕАЭО техникалық регламентіне сәйкестігін сертификаттауды жүргізеді. Барлық рәсімдерді аяқтау 2024 жылдың 1 тоқсанында жоспарланып отыр.
2025 жылдың 3 тоқсанында KamLitkz қуаты жылына 75 мың бірлік жетекші көпірлердің басты берілістерін шығаруды іске қосады.
Көлік құралдары мен компоненттерді оқшаулау бөлігінде өндірушілерге қойылатын талаптар барлық автомобиль өндірушілеріне төтеп бере алмады. Мәселен, "Азия Авто" АҚ, "Азия Авто Қазақстан" АҚ, "Саур" АҚ компаниялары өз міндеттемелерін орындамады, бұл өнеркәсіптік құрастыру туралы келісімдердің бұзылуына әкеліп соқтырды.
Осылайша, қазақстандық автоөндірушілерге халықаралық стандарттарға сәйкес оқшаулау бойынша нақты талаптар қойылады, ал өнеркәсіптік құрастыру туралы келісімдер шеңберінде міндеттемелердің орындалуын және автоөндірушілердің салық және кеден заңнамасын сақтауын ҚР өнеркәсіп және құрылыс министрлігі, ҚР Қаржы министрлігінің Мемлекеттік кірістер комитеті және басқа да уәкілетті органдар тұрақты негізде бақылайды.