БАТЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫ МҰНАЙ МЕН ГАЗДАН БАСҚА НЕНІ ЭКСПОРТТАЙДЫ...

Біз шетелге жеткізілімдердің 1,1% туралы айтамыз...
Батыс Қазақстан облысы шет елдерге ет, жұмыртқа, ұн және макарон өнімдерін экспорттайды. Ірі өндірушілер сонымен қатар жиһаз, құбырлар, әйнектер мен трансформаторларды сатуды жолға қойды. Өткізудің негізгі проблемалары – ҚҚС-ты қайтарудың ұзақ мерзімі және ЕАЭО елдерінің салық органдары арасында жанама салықтар туралы ақпарат алмасудың болмауы.

БҚО бойынша кәсіпкерлік және Индустриялық даму басқармасының басшысы Жанна Бекқалиеваның айтуынша, экспорттың негізгі үлесін (98,9%) көмірсутек шикізаты экспорты алып отыр.
"2020 жылдың қорытындысы бойынша көмірсутектер экспортының көлемі $3,7 млрд құрады, ол пандемия шыңында мұнай бағасының әлемдік құлдырауына байланысты төмендеді. 2018 жылы шикізат экспортының сомасы $5,9 млрд құрады, 2019 жылы – $5,1 млрд.көмірсутектер Еуропаның барлық дерлік елдеріне, АҚШ - қа, Ресейге, Түркияға және Орталық Азия елдеріне экспортталады", - деп нақтылады Бекқалиева.
Оның айтуынша, өңір ауыл шаруашылығы өнімдерін экспорттайды.

"Ауыл шаруашылығының таза түрдегі өнімі – бұл Иран мен Әзірбайжанға жеткізілетін қой еті. 2020 жылы 114,3 мың долларға 297,8 тонна қой еті экспортталды. үй тауықтарының жұмыртқалары негізінен Ресейге жеткізіледі. 7,7 мың дана жұмыртқа $321 мыңға экспортталды, сондай - ақ 32 мың тонна бидай ұны $1 млн-ға артық экспортталды", - деді Бекқалиева.
Ауыл шаруашылығы өнімі қайта өңделген түрде де экспортқа кетеді. Мысалы," Пойма май комбинаты "ЖШС Қытай мен Орталық Азия елдеріне күнбағыс майын жеткізеді," Кублей " ЖШС еттен консервілерді экспорттайды. "Желаев нан өнімдері комбинаты" АҚ өз өнімдерінің 30% - ын экспорттай отырып, ұн мен макарон өнімдерін шығарады.

Ведомство өкілінің айтуынша, облыстағы төрт ірі индустриялық компания экспортқа бағдарланған. "КазТрубПром" ЖШС сорғы-компрессорлық құбырларды шығарумен айналысады және өз өнімдерінің 95% - дан астамын Ресейге жөнелтеді. "Орал механикалық зауыты" иінді біліктерді жасайды және өз өнімдерінің 90% экспорттайды. "Орал трансформатор зауыты" шығарылған трансформаторлардың 96% - ын Ресей нарығына және Күнгей Кавказға жеткізеді. "КазАрмапром" ЖШС өндірілетін ұсақтайтын шарлардың бүкіл көлемін Ресей үшін өткізеді.

"Осы кәсіпорындардан басқа, облыста ішкі қажеттілікті қамтамасыз етуге бағытталған экспорттың аз үлесі бар фирмалар бар. Мысалы, "Стеклосервис "зауыты шетелге шыныпакеттер, "Квант" ЖШС - жиһаз, ал "Орал сауда-өнеркәсіп компаниясы" ЕАЭО елдеріне полиэтилен құбырларын сатады", - деп түсіндірді кәсіпкерлік және Индустриялық даму басқармасының басшысы

Жанна Бекқалиева компаниялар өнімді шетелге шығаруды жолға қою кезінде кейбір проблемаларға тап болатынын атап өтті.
"Жақында біз басқа елдердің мемлекеттік стандарттары бойынша дайындалған өнімнің сәйкестігін растау тетігін әзірлеумен айналыстық. Бұл механизмнің болмауына байланысты экспорт тоқтатылған "Орал сауда-өнеркәсіп компаниясы" жүгінгеннен кейін басталды. Қазір логистика шығындарын өтеу оңайырақ болды. Егер бұрын жұмсалған қаражат тек Қазақстан шекарасына дейінгі жол бойынша өтелген болса, қазір А нүктесінен Б нүктесіне дейін", - деп түсіндірді Бекқалиева.
Батыс қазақстандық экспорттаушылардың негізгі проблемасы шетелге жеткізілген өнім үшін ҚҚС-ты қайтарудың ұзақ мерзімі болып табылады.
"ҚҚС қайтару үшін шетелдегі сатып алушылардан көптеген растайтын құжаттарды жинау қажет. Өте мұқият тексеріңіз. Құжаттарды жинау ұзақ, ал салық комитетінің бұл құжаттарды тексеруі тез процесс емес, бір жылға жетеді. Сатып алушы жалған кәсіпкер болып шығатын кездер болады, сонда ҚҚС мүлдем қайтарылмайды", - дейді басқарма басшысы.
Оның айтуынша, мемлекет БҚО-да өндірілген өнімді сыртқы нарықта жылжыту шығындарын өтеуде.
"Тауарларды жарнамалауға, жәрмеңкелер мен фестивальдарға қатысуға, сауда алаңдары мен қоймаларды ұстауға, тауар белгілерін тіркеуге және тауарларды шетелде сертификаттауға арналған шығыстар өтеледі. Өткен жылы біз 9 экспорттаушы компаниядан жалпы сомасы 182,3 млн теңгеге 48 өтінімді өтеуді мақұлдадық",-деп мәлімдеді Бекқалиева.

Экономист Алмас Чукин пандемияға байланысты мұнай экспортының төмендеуі аймақтың экономикасына айтарлықтай әсер етпейді деп санайды. Ол сондай-ақ облысқа толығымен шикізат секторынан кетудің қажеті жоқ екеніне сенімді, алайда осымен қатар экономиканың басқа да салаларын дамыту қажет.

"Мұнай бағасының құлдырауына және сәйкесінше, өндіру көлемінің төмендеуіне байланысты жағдай тек БҚО - да ғана емес, бұл жалпы әлемдік үрдіс. Бірақ бұл пандемия өтіп, бәрі қалыпты жағдайға жеткенде аяқталады. Бұл аймақ экономикасына ерекше әсер етпейді, өйткені алтын ереже бар: егер қандай-да бір салада қарқын төмендесе, басқа салада олар өсіп келеді және бұл процесті бақылаудың қажеті жоқ, ол өздігінен жүреді", - дейді маман.
Чукин БҚО экономикасының шикізаттық емес секторының дамуын да бақылаудың қажеті жоқ деп санайды, алайда мемлекет бизнес жолындағы кедергілерді алып тастауы қажет.
"Мемлекет нарықтың "жаппай бақылауы" мен "бәрін өз бетімен жіберуге"арасында орта позицияға ие болуы керек. Капиталистік нарықты дамыту үшін аз сыбайлас жемқорлық пен көбірек еркіндік қажет,сонда ғана процесс жүреді: шикізаттық емес секторда өз жобаларын іске асыратын талантты кәсіпкерлер болады. Мемлекет "күзетші" болуы керек - заңдардың сақталуын қадағалау керек, бәрін қатарынан субсидиялаудың қажеті жоқ және барлық жерде көмек көрсету керек. Кәсіпкерлер, өз кезегінде, мемлекеттік тапсырыстарға бағдарланбауы керек, өйткені бұл өте шектеулі орын. Мемлекет не сатып ала алады? Максимум-балабақшалар мен түрмелерге арналған сүт. Мұндай бизнесте даму аз. Адамдарға сатуды, "тірі клиентпен" жұмыс істеуді үйрену керек", - деп санайды сарапшы.
Экономистің пікірінше, өңір кәсіпкерлері тек өндірістік және қайта өңдеу секторына ғана емес, сондай-ақ ауыл шаруашылығын дамытуға да көңіл бөлуі тиіс.

"БҚО-да ауыл шаруашылығының жақсы дамыған бөлігін дамыту керек. Мысалы, жылыжай шаруашылығын дамытудың мағынасы жоқ-қымбат, тиімсіз, климаты жоқ және олар оны жай ғана дамытуға тырысады. Жылыжай көкөністерін басқа елдерден әкелу оңайырақ. Бірақ егер жақсы бидай, дәнді дақылдар өссе, ет және сүт мал шаруашылығын дамыту үшін жағдайлар бар – бұған баса назар аудару керек. Бұл әрқашан өзекті", - деді Чукин.