Ветеринар мамандардың практикалық жұмысы күн сайын эпизоотияға қарсы шаралармен байланысты. Бұл жұмыс тек жануарлар арасында белгілі бір жұқпалы аурулардың пайда болуына байланысты ғана емес, көбінесе олардың алдын алуға бағытталған.
Нақты анықталған диагноз бен кешенді эпизоотикалық тексеруге негізделген эпизоотияға қарсы шаралар кешенінің көмегімен жұқпалы ауруды жоюға болады. Соңғы алынған нәтижелер бойынша туындаған эпизоотиялық ауруларды жою жоспары жасалады, оған келесі негізгі бөлімдер кіреді: карантиндік немесе шектеу шаралары, инфекция қоздырғышының көзін зарарсыздандыру, инфекция қаупі бар жануарлардың жалпы және ерекше төзімділігін арттыру.
Емдік-сауықтыру шараларының нақты тізбесі әрбір инфекциялық ауруға және оның эпизоотиялық жағдайына арналған ережелермен (нұсқаулықтармен) анықталады.
Қолайсыз аймақта эпизоотияға қарсы іс-шаралар. Жұқпалы аурудың өршуі байқалған аймақта (ферма, елді мекен) қолайсыз деп жарияланады және эпизоотиялық ошақты жою бойынша шаралар қабылданады.
Кез-келген жұқпалы ауру және эпизоотиялық процестің дамуы үшін инфекцияның қоздырғышын бөліп алу керек. Ол үшін карантин немесе шектеулер қойылады.
Карантин – ауру ошағын толық оңашалау және ондағы ауруды толық жоюды қарастыратын шаралар жүйесі. Карантиннің мақсаты - жұқпалы аурудың таралуын болдырмау.
Карантин енгізілген шаруашылықтарда ветеринария мамандарының келісімінсіз жануарларды қайта тіркеуге тыйым салынады: осы ауруға бейім жануарларды әкелу және әкету; жануарлардан алынатын өнімдер мен шикізаттарды, концентрацияланған және кептірілген шикізаттарды дайындау және экспорттау; эпизоотиялық орталықтан өту (қолайсыз нүкте), жәрмеңкелер, базарлар ұйымдастыру. Карантиндік аумақтың шекарасын белгілеу үшін қоздырғыштың табиғатын, оны ағзадан және тарату механизмдерінен шығару әдістерін, жануарлардың сезімталдығын және табиғи жағдайларды ескеру қажет.Ең алдымен эпизоотиялық фокустың шекарасын дұрыс анықтау қажет. Індеттің аумағы неғұрлым көп болса, оған шоғырланған жануарлар мен басқа да объектілердің саны, соғұрлым қажетті шаралар кешенін жүргізу қиынға соғады. Карантин аймағының шекараларын анықтай отырып, олардың таралуын болдырмау керек. Алайда, егер эпизоотиялық ошақтың шекараларында инфекция қоздырғышының көзі орналасқан болса, эпизоотияның одан әрі даму қаупі сақталады және ветеринариялық-санитариялық шаралар тиімсіз болады.
Карантин енгізілетін аурулардың тізбесі ветеринариялық заңдарда айқындалады. Кейбір аса қауіпті жұқпалы аурулардың таралу дәрежесі мен кеңдігін ескере отырып, карантиндік объектінің айналасында қауіпті аймақ құрылады, ол эпизоотиялық ошақтың аумақтық жақындығы және онымен экономикалық байланыстардың болуымен анықталады.
Эпизоотиялық ошақ белгіленген аумақта жануарлардың жұқпалы аурулары пайда болған жағдайда, әкімшілік-аумақтық бөлініске және жануарлардың жұқпалы ауруының таралуына байланысты шектеу шаралары немесе карантин белгіленеді.
Шектеу іс-шараларын және карантинді тиісті аумақтың бас мемлекеттік ветеринариялық-санитариялық инспекторының ұсынысы бойынша:
1) облыстың аумағында орналасқан екі және одан көп ауданда жануарлардың жұқпалы аурулары пайда болған жағдайда облыстың жергілікті атқарушы органының;
2) республикалық маңызы бар қаланың, астананың аумағында жануарлардың жұқпалы аурулары пайда болған жағдайда республикалық маңызы бар қаланың, астананың жергілікті атқарушы органының;
3) ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) аумағында жануарлардың жұқпалы аурулары пайда болған жағдайда ауданның, облыстық маңызы бар қаланың жергілікті атқарушы органының;
4) тиісті аумақта жануарлардың жұқпалы аурулары пайда болған жағдайда аудандық маңызы бар қала, елді мекен, ауыл, ауылдық округ әкімінің шешімімен белгіленеді.
Реттеу шараларының немесе карантиннің ұзақтығы жануарлардың ауру түріне, аурудың инкубациялық кезеңіне, қоздырғыштың жануарлар ағзасындағы тұрақтылығына және ветеринариялық іс-шаралар кешенінің орындалуына байланысты.
Зерттеу нәтижелері бойынша жануарлар үш топқа бөлінеді:
Нақты ауру;
Аурудың нақты емес белгілерімен немесе дене қызуының жоғалығына күдікті;
Зақымдануы мүмкін, клиникалық тұрғыдан сау, бірақ осы инфекцияға сезімтал және ауру жануарлармен бірге ұсталады.
Нақты ауру жануарлардың тобы жалпы табынан дереу оқшауланады, өңделеді немесе союға жіберіледі (жойылады).
Ауруға күдікті жануарлар, сондай-ақ нақты ауру белгісі бар жануар дереу оқшауланады, күнделікті клиникалық тексеруден өтеді, диагноз нақтыланады және емделеді, егер емдеу тиімді болса немесе тыйым салынбаса. Аурудың таралуын болдырмау үшін инфекция жұқтырды деп күдіктенген жануарларға алдын-ала арнайы профилактика жасалынған, олар алдымен пассивті түрде иммунизацияланады, содан кейін белсенді түрде өткізіледі. Иммунизациялау құралы жасалмаған ауру жағдайында жануарлар диагностикалық сынақтармен тұрақты ветеринариялық бақылаудан өтеді.
Бақылау аймағында және қауіпсіз аймақта жергілікті билік органдары, ферма басшылары, ветеринарлар жануарлар арасында аурудың пайда болуына қарсы шаралар қолданады. Бұл шараларға: фермаларды ауру қоздырғышының енуінен қорғау, қолайсыз нүктемен экономикалық байланыстарды тоқтату, осы ауруға шалдыққан барлық жануарларды тіркеу және иммундау, жануарлардың, жануарлардан алынатын өнімдер мен шикізаттың экспортын ветеринариялық-санитариялық қадағалау, жалпы профилактиканы қатаң түрде енгізу және санитарлық шаралар.
Шектеу шаралары мен карантин толық қалпына келтірілгеннен кейін (аурудың болмауы), жануарлардың жұқпалы ауруларының ошақтарын жою бойынша ветеринарлық шаралар кешенін, соның ішінде дезинфекция сапасын бактериологиялық тексерумен қорытынды дезинфекцияны алып тастайды.
Эпизоотияға қарсы іс-шаралар бөлімінің
жетекші маманы Ж. Баракова