АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА
Қазақстанның зейнетақы жүйесі алғаш рет Mercer институтының CFA жаһандық зейнетақы рейтингіне енгізілген
Қазақстан басқа елдерден қандай өлшемдер бойынша озып кетті?
2023 жылы Қазақстанның зейнетақы жүйесі алғаш рет халықаралық рейтингке - CFA институты мен Mercer Consulting (Австралия) халықаралық кәсіби консалтингтік компаниясының бірлескен зерттеу жобасы болып табылатын Mercer CFA институтының жаһандық зейнетақы индексіне (бұдан әрі - Индекс) енгізілді. Талдау және жан-жақты бағалау нәтижелері бойынша Қазақстанның зейнетақы жүйесі осы рейтингте 20-орынға ие болды.
Зейнетақы жүйелерін кешенді зерттеу болып табылатын жыл сайынғы жаһандық зейнетақы рейтингіне әлем халқының 64% - ы тұратын әлемнің 47 елі кірді.
Mercer жаһандық зейнетақы индексі 50 түрлі критерийлерді қамтитын үш ішкі индекске біріктірілген алдыңғы қатарлы елдердің зейнетақы жүйелерінің ондаған көрсеткіштерін талдайды: "сәйкестік", "тұрақтылық" және "тұтастық". MСGPI рейтингі 2009 жылдан бастап жарияланып келеді, 2023 жылы рейтингке енгізілген Қазақстан 64,9 балл жинады және "C+" бағасын алды, сол бағамен елдің ұпайлары бойынша: Гонконг, АҚШ, БАӘ, Колумбия, Франция, Испания, Хорватия. Есепке сәйкес, осы елдердің зейнетақы жүйелерінің ұзақ мерзімді тұрақтылық пен тиімділікке қол жеткізу үшін жоюға ұсынылатын күшті жақтары/қасиеттері де, кейбір кемшіліктері де бар.
Әрбір зейнетақы жүйесі жеке талданғанын ескере отырып, Mercer CFA институты қазақстандық зейнетақы жүйесін одан әрі жетілдіру үшін ұсынымдар берді:
* Ең кедей қарт адамдарға/зейнеткерлерге қолдаудың ең төменгі деңгейін арттыру
* Үй шаруашылықтарының зейнетақы жинақтарының деңгейін көтеруге ынталандыру
* Зейнетақы жинақтарына қол жеткізуді шектеу арқылы зейнетақы алдындағы кезеңде жинақтардың ағынын қысқарту
* Өмір сүру ұзақтығы ұлғайған сайын егде жастағы адамдардың жұмыс күшіне қатысу деңгейінің артуы
* Зейнетақы жүйесіне қатысушылардың жылдық үзінділерінде болжамды зейнетақы төлемдерін көрсету бойынша талаптарды енгізу.
Нәтижелер көрсетіп отырғандай, Mcgpi индексіндегі Қазақстанның зейнетақы жүйесінің қорытынды бағасы суб-индекстік бағалаулардың үлес салмағы бойынша өлшенген нәтижелерін жинақтау жолымен алынған 64,9 балды құрады:
Зейнетақы жүйесі қамтамасыз ететін табыстың базалық (немесе қауіпсіз) деңгейін, сондай-ақ орташа жалақының 50% - дан 150% - на дейінгі диапазондағы табыс деңгейі кезінде таза алмастыру коэффициентін ескеретін "барабарлық" қосалқы индексі бойынша 46,9 балл. Зейнетақыны есептеу мен төлеуге байланысты алты аспект ескеріледі. "Барабарлық" жалпы балдың 40% -. құрайды: Қазақстан, мысалы, Малайзия, Оңтүстік Африка және Түркиядан озып кетті. Айта кету керек, Қазақстанда ерікті зейнетақы жарналары мен инвестициялық табыс үшін салықтық жеңілдіктердің болуы, жұмыстан босатылған жағдайда салымшылардың зейнетақы жинақтарына құқықтарының сақталуы, инфляцияны ескере отырып және зейнетақы активтерін инвестициялау арқылы олардың ағымдағы құнының сақталуы және т. б. критерийлері бойынша мықты ұстанымдар бар, алайда мұндай критерийлер бойынша нығайту қажет өте осал ұстаным, ең төменгі базалық зейнетақының мөлшері, базалық зейнетақыны индекстеу және индекстеудің жүйелілігі, халықтың жинақ деңгейі (оның ішінде зейнетақы), халықтың берешегі ретінде, Зейнетақы жинақтарын өсіп келе жатқан активтерге инвестициялау мүмкіндігі және т. б.;
Қолданыстағы зейнетақы жүйесінің ұзақ мерзімді тұрақтылығын ескеретін "тұрақтылық" қосалқы индексі бойынша 74,8 балл (үлес салмағының 35%: Қазақстан индексі Сингапурдан, Германиядан, АҚШ-тан және басқа да көптеген елдерден жоғары).
Қазақстанның халықты зейнетақы жүйесімен қамту критерийлері мен демографиялық көрсеткіштері (өмір сүру ұзақтығы) бойынша мықты ұстанымдары бар. Егде жастағы қызметкерлердің еңбек қызметін жалғастыра отырып, өздерінің зейнетақы жинақтарын алу мүмкіндігі оң бағаланады. Жақсарту үшін әлеуеті бар ұстанымдарға азаматтардың жинақ деңгейін арттыру, оның ішінде үлкен зейнетақы жинақтарын қалыптастыру, 55 жастан асқан адамдар арасында халықты жұмыспен қамту деңгейін арттыру, зейнетақы жарналарының мөлшерлемелерін арттыру және т. б. жатады.
Зейнетақы жүйесінің инфрақұрылымдық тұтастығын ескеретін "тұтастық" қосалқы индексі бойынша 80,0 балл, әдетте жеке секторда пайдаланылатын жинақтау жоспарларына баса назар аударылады (үлес салмағының 25%: мысалы, Швеция, Швейцария, Қытай және басқалары артта қалды). Қазақстанның зейнетақы қорларын реттеу, қадағалау және басқару деңгейі, жүйеге қатысушыларды бірқатар тәуекелдерден қорғау және коммуникациялар деңгейі бойынша мықты ұстанымдары бар.
Осылайша, тұрақтылықтың ішкі индекстері (Жалпы рейтингте 7-орын) және тұтастық (14-орын) өте жоғары бағаланады. Қазақстанның зейнетақы жүйесіндегі ең әлсіз позиция сәйкестіктің қосалқы индексі бойынша белгіленеді (47-ден 38-орын).
Осы индикаторлар бойынша зейнетақы жүйелеріне толық және объективті бағалау жүргізу үшін, оның ішінде ЭЫДҰ, Дүниежүзілік банк, Халықаралық еңбек ұйымы, Economist Group зерттеу және талдау бөлімшесі және т. б. деректерін қамтитын ашық халықаралық көздерден алынған мәліметтер пайдаланылғанын атап өтеміз.
Жарияланған жыл сайынғы жаһандық зейнетақы индексі 2023 жылы әлемдегі зейнетақы жүйелерінің көпшілігі халықтың қартаюына, мемлекеттік қарыздың өсуіне және инфляцияның жоғары деңгейіне байланысты күйзеліске ұшырағанын атап өтті. Бұл проблемалар барлық дерлік зейнетақы жүйелеріне әсер етті, ал қарт адамдар зейнеткерлікке шыққаннан кейін де олардың мазмұнына қамқорлық жасауы керек. "Біз енді тек әлеуметтік қамсыздандыруға немесе мемлекеттік зейнетақыға сене алмаймыз", - деді есеп авторларының бірі, есеп авторы және Mercer аға серіктесі Дэвид Нокс (Мельбурн, Австралия).
Сондай-ақ, 2023 жылғы рейтингте алдыңғы рейтингтерде болмаған ерекшеліктер бар екенін атап өтеміз. Атап айтқанда, бұл жасанды интеллекттің әлемдік зейнетақы жүйелеріне әсеріне қатысты. Сонымен, зерттеушілердің пікірінше, жасанды интеллект зейнетақы жүйелерін, ең алдымен жинақтаушы жүйелерді өзгерту және жақсарту үшін шексіз әлеуетке ие.
"Жасанды интеллектті пайдалану ауқымының өсуі тиімді және негізделген шешім қабылдауға ықпал етеді, бұл инвестициялардың нақты кірістілігінің артуына әкелуі мүмкін", - деп атап өтті Дэвид Нокс, ол сондай-ақ жинақтаушы зейнетақының 25 жылдығына арналған" міндетті жинақтаушы және аралас зейнетақы жүйелерін дамыту перспективалары " (28.09.2023 ж.) Жоғары деңгейдегі халықаралық дөңгелек үстелдің құрметті қонағы болды "әлемдегі ең үздік зейнетақы жүйелерінің сипаттамалары және даму перспективалары "атты баяндама жасады.
Жасанды интеллект тақырыбын жоғарыда аталған дөңгелек үстелдің бір бөлігі ретінде "жасанды интеллект – зейнеткерлік және әлеуметтік қамсыздандыру үшін дос немесе жау" атты баяндамасында егжей-тегжейлі ашып, әріптесінің ой-өрісін дамытты, Брайн Ли-Арчер, тәуелсіз сарапшы (Канберра, Австралия): "жасанды интеллект сияқты жетілдірілген технологиялар көпөлшемді технологияларды тереңірек талдауға мүмкіндік береді. адам өмірінің барлық аспектілерін қамтитын кешенді деректер. Бұл технологиямен жұмыс істеуге болады және қажет. Жасанды интеллект біздің ойлауымызды турбо режиміне қоюға, әлеуметтік саясат саласындағы сарапшылар мен менеджерлердің мүмкіндіктерін арттыруға, бар мәселелерді терең зерттеуге, содан кейін оларды шешу үшін бірқатар бастамаларды әзірлеуге мүмкіндік береді".
"Қазақстанның зейнетақы жүйесі Mercer CFA институтының жаһандық зейнетақы рейтингіне енгізілген" сюжетін мына сілтеме бойынша қараңыз:
https://youtu.be/eHrIe4LcONc
Жинақтаушы зейнетақы жүйесі туралы қызықты және пайдалы ақпарат алу үшін БЖЗҚ БЖЗҚ YouTube-арнасына жазылыңыз.
БЖЗҚ 2013 жылғы 22 тамызда "МЖЗҚ "ЖЗҚ" АҚ базасында құрылды. БЖЗҚ құрылтайшысы және акционері Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің "Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитеті" ММ атынан Қазақстан Республикасының Үкіметі болып табылады. БЖЗҚ зейнетақы активтерін сенімгерлік басқаруды Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі жүзеге асырады. 2016 жылғы 1 қаңтардан бастап зейнетақы активтерін басқару тиімділігін арттыру бойынша ұсыныстар әзірлеу жөніндегі функциялар Ұлттық қорды басқару жөніндегі кеңеске берілді. Зейнетақы заңнамасына сәйкес БЖЗҚ міндетті зейнетақы жарналарын, міндетті кәсіптік зейнетақы жарналарын, ерікті зейнетақы жарналарын, зейнетақы төлемдерін, зейнетақы жинақтары мен төлемдерін жеке есепке алуды тартуды жүзеге асырады, салымшыға (алушыға) оның зейнетақы жинақтарының жай-күйі туралы ақпарат береді (толығырақ www.enpf.kz)