Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі Мемлекеттік еңбек инспекциясы комитетінің Батыс Қазақстан облысы бойынша департаменті Батыс Қазақстан облысы прокуратурасымен бірлесіп, жұмыскерлерді еңбек (қызметтік) міндеттерін атқару кезінде жазатайым оқиғалардан міндетті сақтандыру саласындағы заңнама талаптарының бұзылуын анықтау және жою бойынша жұмыстар жүргізді.
🔎 Жүргізілген талдау барысында 51 ұйымда 5 мыңнан астам жұмыскердің жазатайым оқиғалардан міндетті сақтандырумен қамтылмағаны анықталды.
Міндетті сақтандырудың болмауы жұмыскерлердің әлеуметтік құқықтарының бұзылуына елеулі қауіп төндіреді. Себебі өндірістік жарақат алған, кәсіптік еңбекке қабілеттілігінен айырылған немесе жұмыскер қайтыс болған жағдайда заңнамада көзделген сақтандыру төлемдерін алу мүмкіндігі шектелуі мүмкін.
Жүргізілген талдау нәтижесінде облыс прокуратурасы заңдылықтың бұзылуын жою туралы ұсыну енгізді. Аталған ұсынуды орындау мақсатында Департамент жұмыс берушілермен тиісті жұмыстар ұйымдастырды.
Бірлескен жұмыстың нәтижелері:
✅ 44 жұмыс беруші жұмыскерлерді жазатайым оқиғалардан міндетті сақтандыру шарттарын жасасты;
✅ 4 700-ден астам жұмыскер міндетті сақтандырумен қамтылды;
✅ Бір заңды тұлғаға қатысты Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 230-бабы бойынша әкімшілік жауапкершілікке тарту шаралары қабылданып, 1,7 млн теңге мөлшерінде айыппұл салынды;
✅ Тікелей байланыс орнату мүмкін болмаған 6 субъектіге заңнама талаптарын орындау қажеттігі туралы «Қазпошта» АҚ арқылы ресми хабарламалар жолданды.
⚖️ Жұмыс берушілер нені білуі тиіс?
Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің 23-бабы 2-тармағының 15) тармақшасына сәйкес жұмыс беруші жұмыскерлерді еңбек (қызметтік) міндеттерін атқару кезінде жазатайым оқиғалардан міндетті сақтандыруға міндетті.
Міндетті сақтандырудың тәртібі мен шарттары Қазақстан Республикасының 2005 жылғы 7 ақпандағы №30 «Қызметкер еңбек (қызметтік) міндеттерін атқарған кезде оны жазатайым оқиғалардан міндетті сақтандыру туралы» Заңымен реттеледі.
Аталған заңнама талаптарын бұзғаны үшін Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 230-бабына сәйкес әкімшілік жауапкершілік көзделген.
🛡️ Міндетті сақтандыру – жай ғана заң талабы емес, жұмыскерлер мен олардың отбасы мүшелерін әлеуметтік қорғаудың маңызды тетігі!
Батыс Қазақстан облысы бойынша Мемлекеттік еңбек инспекциясы департаменті мен облыс прокуратурасының жұмыскерлердің бұзылған еңбек құқықтарын қалпына келтіру, оларды міндетті сақтандырумен қамту және өндірістік жарақаттанудың алдын алу бағытындағы бірлескен жұмыстары алдағы уақытта да жалғасатын болады.
Жұмысқа кіріспес бұрын қызметкер қауіпсіздік және еңбекті қорғау талаптарымен таныстырылуы тиіс екенін білесіз бе?
Кез келген өндірісте, құрылыс алаңында немесе басқа да жұмыс орындарында белгілі бір қауіп-қатерлер болады. Сондықтан уақтылы өткізілетін нұсқама – жай ғана формалдылық емес, жазатайым оқиғалардың алдын алудың маңызды шарасы.
❗ Жұмыс беруші нені қамтамасыз етуге міндетті?
Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің 182-бабына сәйкес жұмыс беруші:
✅ Нұсқама беру және оқытуды жүргізуге – жұмыскерлерге еңбек міндеттерін қауіпсіз орындау қағидаларын түсіндіруге және олардың еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау мәселелері бойынша білімін тексеруге;
✅ Қауіпсіз еңбек жағдайларын қамтамасыз етуге – кәсіптік тәуекелдерді анықтауға және олардың алдын алу мен төмендету жөнінде шаралар қабылдауға;
✅ Қорғаныш құралдарымен қамтамасыз етуге – жұмыскерлерді белгіленген нормаларға сәйкес арнайы киіммен, аяқкиіммен және қажетті жеке және ұжымдық қорғаныш құралдарымен қамтамасыз етуге;
✅ Қауіпсіздік талаптарының сақталуын бақылауға – белгіленген қағидалардың орындалуын қадағалауға және анықталған бұзушылықтарды уақтылы жоюға;
✅ Медициналық қарап-тексерулерді ұйымдастыруға – заңнамада көзделген жағдайларда өз қаражаты есебінен медициналық қарап-тексерулер өткізуді қамтамасыз етуге міндетті.
⚠ Білу маңызды!
Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау мәселелері бойынша қажетті оқытудан және білімін тексеруден өтпеген жұмыскерлер жұмысқа жіберілмейді.
Сонымен қатар, жұмыскердің өзі де белгіленген қауіпсіздік талаптарын сақтауға, қорғаныш құралдарын дұрыс пайдалануға және адамдардың өмірі мен денсаулығына қауіп төндіретін жағдайлар туралы уақтылы хабарлауға міндетті.
Нұсқаманы тек формалды түрде өткізу қауіпсіздікті қамтамасыз етпейді. Әрбір жұмыскер ықтимал қауіп-қатерлерді түсініп, қауіпті жағдайда қалай әрекет ету керектігін білуі маңызды.
Есіңізде болсын: жазатайым оқиғаның салдарын жойғаннан гөрі, оның алдын алған әлдеқайда маңызды.
Қауіпсіз еңбек жағдайларын қамтамасыз ету – жұмыс берушінің міндеті және әрбір жұмыскердің құқығы!
#ЕңбектіҚорғау #ЕңбекҚауіпсіздігі #ЕңбекИнспекциясы #ЕңбекҚұқықтары #МЕИК
2026 жылдың 16 қазанында мемлекеттік еңбек инспекторы Е.Найзабеков денсаулық сақтау саласы қызметкерлерінің «Сенім» салалық кәсіподағының өкілдерімен кездесу өткізді.
Кездесу барысында еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғауды қамтамасыз ету, өндірістік жарақаттанудың алдын алу, сондай-ақ облыстағы медициналық ұйымдар жұмыскерлерінің еңбек құқықтарын сақтау мәселелері қаралды.
Мемлекеттік еңбек инспекторы Батыс Қазақстан облысы бойынша өндірістік жарақаттанудың жалпы көрсеткіштерін таныстырып, денсаулық сақтау ұйымдарында 2025 жылы және 2026 жылдың өткен кезеңінде орын алған жазатайым оқиғаларға салыстырмалы талдау жасады.
Ұсынылған мәліметтерге сәйкес, облыстың медициналық ұйымдарында:
-2025 жылы 8 жазатайым оқиға тіркеліп, нәтижесінде 13 жұмыскер зардап шеккен. Оның ішінде бір адам өлімімен аяқталған жағдай тіркеліп, 12 жұмыскер ауыр жарақат алған.
- 2026 жылдың өткен кезеңінде 8 жазатайым оқиға тіркеліп, 16 жұмыскер зардап шеккен. Олардың ішінде 2 жұмыскер ауыр, 13 жұмыскер жеңіл жарақат алған, ал бір жағдай еңбек қызметімен байланысты емес деп танылған.
Өндірістік жарақаттанудың себептеріне ерекше назар аударылды. 2025 жылы жұмыскерлердің құлауы және жол-көлік оқиғалары басым болса, 2026 жылы көміртегі тотығымен (иіс газымен) улану салдарынан зардап шеккендер санының артқаны атап өтілді. Атап айтқанда, 10 жұмыскер иіс газынан зардап шеккен.
Сонымен қатар, кездесу қатысушыларына қауіпсіз еңбек жағдайларын қамтамасыз ету, жұмыс берушілердің жазатайым оқиғалардың алдын алу жөніндегі міндеттері, кәсіптік тәуекелдерді бағалау, еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау талаптарын сақтау мәселелері бойынша еңбек заңнамасының негізгі талаптары түсіндірілді.
Жұмыскерлердің еңбек құқықтарының сақталуына қоғамдық бақылауды жүзеге асыруда, өндірістік тәуекелдерді анықтауда және профилактикалық шараларды уақтылы қабылдауда кәсіподақ ұйымдарының атқаратын рөліне жеке тоқталды.
Кездесу қорытындысы бойынша өндірістік жарақаттанудың алдын алу, қауіпсіз еңбек мәдениетін арттыру және медицина қызметкерлерінің өмірі мен денсаулығын қорғау мақсатында Департамент, жұмыс берушілер және кәсіподақ ұйымдары арасындағы бірлескен жұмысты күшейту қажеттілігі атап өтілді.
eGov Mobile мобильді қосымшасында отбасының әл-ауқатын бағалауға арналған жаңа сервис пайда болды. Ол 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап кейбір мемлекеттік көмектерді отбасының нақты жағдайы мен мұқтаждығына қарай көрсету тәртібіне көшу аясында іске қосылды.
Калькулятор арқылы азаматтар отбасының әл-ауқатын бағалау талаптарымен танысып, отбасының саламаттылық деңгейін анықтай алады. Бұл ретте отбасының табысы мен мүлкі ғана емес, отбасы құрамы, балалардың, қарт адамдардың және мүгедектігі бар адамдардың болуы сияқты әлеуметтік жағдайлар да ескеріледі. Бағалау алты бағыт бойынша 59-дан астам көрсеткішке сүйенеді.
Айта кетерлігі, есеп адамның өзі енгізген мәліметтер негізінде жүргізіледі және тек ақпараттық сипатқа ие. Яғни калькулятордың нәтижесі әлеуметтік төлем тағайындау немесе оны тоқтату туралы шешім болып саналмайды.
Қазақстанда екі жүзден астам азамат кейбір мемлекеттік жәрдемақыларды алуды өз еркімен тоқтату туралы шешім қабылдады. Бұл бағыттағы жұмыс жалғасып жатыр, ал мұндай шешім қабылдағандардың саны біртіндеп артып келеді.
Қазіргі тұрмыстық жағдайын бағалай келе, отбасын өз бетінше қамтамасыз ете алатынына көз жеткізген азаматтар осындай шешім қабылдаған. Олар мемлекеттік көмектен мүлде бас тартып жатқан жоқ. Тек өздеріне тиесілі төлемді алуды тоқтатып, бұл көмектің бүгінгі күні шын мұқтаж отбасыларға бағытталғанын қалайды.
Мұндай шешім қабылдаған азаматтар туралы ақпараттар еліміздің әр өңірінен түсіп жатыр. Олардың арасында кәсіпкерлер, көпбалалы ата-аналар және тұрмыстық жағдайын жақсартып, бүгінде отбасын өз бетінше қамтамасыз ете алатындар да бар.
Бұрын аталған жәрдемақылар азаматтың белгілі бір әлеуметтік санатқа жатуына қарай тағайындалатын. Кейбір жәрдемақылар азамат өтініш бермей-ақ, автоматты түрде рәсімделетін. Ал SMS арқылы жәрдемақыдан өз еркімен бас тартудың жеңілдетілген тәртібі бұрын болмаған. Енді азаматтарға осындай мүмкіндік беріліп отыр.
Бұған дейін Отбасының цифрлық картасындағы мәліметтер бойынша әлеуметтік жағдайы жоғары А санатына жататын отбасылардың кейбір жәрдемақы алушыларына SMS-хабарлама жіберілген. Онда азаматтарға тиісті төлемнен өз еркімен бас тарту мүмкіндігі түсіндірілген.
Азамат жәрдемақыдан бас тарту туралы шешімін SMS-хабарламаға жауап беру арқылы білдіре алады. Өз еркімен бас тартқан азаматтардың тиісті төлемдері 2027 жылғы 1 қаңтарға дейін, яғни әлеуметтік қолдаудың жекелеген түрлерін тағайындаудың жаңа тәртібі күшіне енгенге дейін тоқтатылады. Бұл ретте тек азамат бас тартқан төлем ғана тоқтатылады.
Отбасының цифрлық картасы мемлекетке әр отбасының әлеуметтік-экономикалық жағдайын нақтырақ бағалауға көмектеседі. Соның негізінде мемлекеттік қолдау отбасының шынайы жағдайына қарай көрсетіледі. Әлеуметтік қорғау жүйесін жетілдірудегі басты мақсат та осы, көмекті уақытында көрсетіп, оны ең алдымен шын мұқтаж адамдарға бағыттау.
Осы ретте SMS-хабарламаның келуі жәрдемақының автоматты түрде тоқтатылатынын немесе төленбей қалатынын білдірмейді. Бұл шешімді азаматтың өзі қабылдайды. Ал заңда көзделген жәрдемақыны алуды жалғастырған азаматтар мемлекеттік қолдауға деген заңды құқығын пайдалана береді.
Кейбір отбасылар үшін мемлекеттік көмек өмірінің белгілі бір кезеңінде үлкен қолдау болған. Ал бүгінде тұрмысы түзеліп, табысы артқан соң, олар жәрдемақыдан өз еркімен бас тартуды жөн көріп отыр. Мұны әлеуметтік көмектің нақты мұқтаж адамдарға бағытталуын қолдау деп түсінуге болады.
Мәселен, Ақтөбе қаласының тұрғыны, алты баланың анасы әрі кәсіпкер Қалауша Садықова өзкәсібін енді бастаған кезде мемлекеттік қолдаудың отбасы үшін маңызды болғанын айтады.
«Мен көпбалалы ана ретінде мемлекеттік көмектің отбасы үшін қаншалықты маңызды екенін жақсы түсінемін. Өз кәсібімді енді бастаған кезде бұл қолдаудың біз үшін пайдасы зор болды. Қазір кәсібім дамып, отбасымды өзім қамтамасыз ете аламын.
Сондықтан көпбалалы отбасыларға берілетін жәрдемақыдан өз еркіммен бас тарту туралы шешім қабылдадым. Мемлекеттік көмекті нақты мұқтаж отбасыларға бағыттау олардың жағдайына көбірек көңіл бөлуге мүмкіндік береді деп ойлаймын», – дейді Қалауша Садықова.
Мемлекет мұқтаждықты бағалаудың жаңа жүйесін енгізу кезінде кейбір азаматтарға берілетін жәрдемақыларға қатысты нақты ерекшеліктерді заңмен бекіткен. Мысалы, отбасының әл-ауқаты қандай санатқа жататынына қарамастан, мүгедектігі бар балаларға, сондай-ақ I және II топтағы мүгедектігі бар адамдарға тиісті мемлекеттік жәрдемақылар тағайындала береді.
Осындай ерекшеліктер ата-анасынан айырылған жетім балаларға асыраушысынан айырылу жағдайы бойынша жәрдемақы тағайындауға, сондай-ақ мемлекеттік наградалармен марапатталған және жасына байланысты зейнетақы алып отырған көпбалалы аналарға да қатысты. Яғни отбасы әл-ауқаты жоғары А немесе ауқатты В санатына жатқызылса да, бұл қолдау түрлері сақталады.
Ал басқа да кейбір жәрдемақыларды тағайындау тәртібі өзгереді. Олардың қатарында еңбекке қабілетсіз адамдарға күтім жасайтын азаматтарға берілетін төлемдер де бар. Сондықтан әр жәрдемақының шарттарын жеке қарастырған жөн. Мүгедектікке немесе отбасын қолдауға байланысты төлемдердің барлығы бірдей еш өзгеріссіз сақталады деп айту дұрыс емес.
Қазақстанда азаматтарға зейнетақы жинақтарының 100%-ына дейінгі бөлігін жеке басқарушы компаниялардың басқаруына беру мүмкіндігін қарастыру көзделіп отыр. Орталық коммуникациялар қызметінде өткен брифингте түсіндіргендей, әрбір салымшы басқарушы компанияны да, өзіне қолайлы инвестициялық стратегияны да дербес таңдай алады.
Бұл ретте мемлекет кепілдігі мен инвестициялық тәуекелдердің аражігін нақты ажырату көзделеді. Министрліктің ресми материалдарына сәйкес, зейнетақы жинақтарын толық көлемде жеке басқаруға берген жағдайда, нақты енгізілген міндетті зейнетақы жарналарының сақталуына берілетін мемлекеттік кепілдік сақталады. Ал салымшының өзі таңдаған инвестициялық стратегияға байланысты тәуекелдер үшін жауапкершілік оның өзіне жүктеледі.
Зейнетақы жинақтарын басқаруға беру талаптары мен мемлекеттік кепілдіктің қолданылу шегі қолданыстағы зейнетақы заңнамасына сәйкес айқындалады. Сондықтан басқарушы компанияны таңдап, шешім қабылдамас бұрын азаматтарға оның инвестициялық стратегиясымен және ықтимал тәуекелдерімен мұқият танысу ұсынылады.
Қазақстандық әйелдерге баласы бір жарым жасқа толғанға дейін ресми жұмысқа ерте оралып, сонымен бірге міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесінен тағайындалған бала күтіміне байланысты әлеуметтік төлемді алуын жалғастыруға заңды мүмкіндік беріледі. Бұл норма туралы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің Орталық коммуникациялар қызметінде өткен брифингінде айтылды.
Мәселен, анасы баласы сегіз айға толғанда жұмысқа шықса да, бұл жағдай әлеуметтік төлемді тоқтатуға негіз болмайды. Бастапқыда төлем тағайындауға қойылған талаптар сақталған жағдайда, ол заңнамада белгіленген мерзім аяқталғанға дейін төлене береді.
Бұл жерде ана мен балаға қатысты барлық жәрдемақылар емес, нақты бір әлеуметтік сақтандыру төлемі туралы сөз болып отырғанын ескеру қажет. Сонымен қатар, ресми материалдарда бала күтіміне байланысты әлеуметтік төлемді алу құқығының анаға тиесілі екені нақты көрсетілген.
2027 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда жұмысынан айырылуына байланысты әлеуметтік төлемді алу мерзімінің ең ұзақ шегін алты айдан үш айға дейін қысқарту көзделіп отыр. Бұл туралы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің Орталық коммуникациялар қызметінде өткен брифингте айтылды.
Сонымен қатар халықты жұмыспен қамтуға жәрдемдесетін белсенді шаралар кешені ұсынылады. Оның ішінде азаматтарға қолайлы бос жұмыс орындарын іріктеу, тегін кәсіптік оқыту және қайта даярлау, сондай-ақ субсидияланатын арнайы жұмыс орындарын ұйымдастыру бар. Әлеуметтік төлем мерзімін қысқарту азаматтардың еңбек нарығына тезірек оралуына және жұмысқа орналасуына жәрдемдесу мақсатында жүзеге асырылуда.
Айта кету керек, төлемнің ең ұзақ мерзімін қысқарту жұмысынан айырылуына байланысты әлеуметтік төлемнің толық жойылатынын білдірмейді. Төлем алу кезеңі мен оны тағайындаудың өзге де шарттары қолданыстағы заңнамаға сәйкес айқындалады. Бұл ретте әрбір азаматтың үш ай ішінде міндетті түрде жұмысқа орналасатынына кепілдік берілмейтінін де ескерген жөн.
Отбасының әлеуметтік жағдайын бағалау кезінде мемлекет оның материалдық мүмкіндігімен қатар, әлеуметтік тұрақтылығын да ескереді. Бұл көрсеткіш отбасының нақты құрамын, оның барлық мүшелерінің жасын, кәмелетке толмаған балаларының, қарт адамдардың және мүгедектігі бар азаматтардың бар-жоғын ескере отырып, отбасының шынайы жағдайын дәл бағалауға мүмкіндік береді.
Осы тәсілдің нәтижесінде мүліктік жағдайы шамалас, сырттай ұқсас екі отбасының қорытынды бағасы әртүрлі болуы мүмкін. Өйткені отбасы мүшелерін асырауға және оларға күтім жасауға байланысты қосымша жүктеме бекітілген әдістемеде арнайы ескеріледі.
Сонымен қатар бір ғана көрсеткіш – мысалы, пәтердің немесе автокөліктің меншікте болуы – отбасының қорытынды санатын өздігінен айқындамайды.
Отбасының жағдайын кешенді бағалау мемлекеттік ақпараттық жүйелерден алынған мәліметтер негізінде Отбасының цифрлық картасы арқылы автоматты түрде жүргізіледі. Бұл әдістеме мемлекеттік қолдаудың жекелеген түрлерін отбасының нақты жағдайына қарай саралап көрсету үшін 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізіледі.