ТҮСІНДІРМЕ ЖАЗБА
Бөрлі ауданы бюджетінің атқарылуы туралы есепке
2025 жылдың І жартыжылдығында
ТҮСІМДЕР
Аудан бюджеті 2025 жылдың 1 жартыжылдығында түсімдер бойынша жалпы 9 398 311,0 мың теңгеге, жоспар бойынша 9 335 732,5 мың теңгеге немесе 100.7% - ға орындалды.
Жалпы корпоративтік табыс салығы 69,1% - ға орындалды, болжамы 3 409 646,5 мың теңге болса, түсімі 2 358 452,1 мың теңгені құрады.
Жеке табыс салығы тұтастай алғанда 134.6% - ға орындалды, болжамы 979 992.0 мың теңге, түсімі 1 319 199,1 мың теңге.
Әлеуметтік салық бойынша кезеңге арналған жоспар 1 173 426,0 мың теңгені құрады, іс жүзінде 1 245 670,2 мың теңге немесе 106,1%-ға орындалды.
Республикалық және облыстық бюджеттерден жоспар бойынша 1 518 298,0 мың теңге сомасында трансферттер мен кредиттер көзделген, түсімі 950 635,0 мың теңге немесе 62,6% құрады, оның ішінде:
- ағымдағы нысаналы трансферттер жоспары 689 436,0 мың теңге , түсімі 689 436,0 мың теңге, немесе 100 пайызды құрады;
-ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) жергілікті атқарушы органы алған несиелер жоспары 177 694,0 мың теңге , түсімі 177 694,0 мың теңге немесе 100 пайызды құрады;
-ауданның дамуы үшін берілген нысаналы трансферттер 651 168,0 мың теңге, түсімі 83 505,0 мың теңге немесе 12,8 пайыз ;
2025 жылдың 1 шілдесіне бюджет қаражатының қалдығы 659 744.8 мың теңгені құрады.
ШЫҒЫНДАР
Бөрлі ауданының шығыстар бойынша түзетілген бюджеті 19 672 094,5 мың теңгені, төлемдер бойынша жоспары – 9 836 805,5 мың теңгені, атқарылуы 9 239 639,04 мың теңгені немесе 93,9% құрады.
Бөлінген нысаналы трансферттер мен кредиттер бойынша игерілуі:
- республикалық бюджеттен ағымдағы нысаналы трансферттер 17 621,8 мың теңгені немесе 99,8% құрады, жоспар бойынша 17 651,0 мың теңге 29,2 мың теңгені дөңгелектеу есебінен игерілмеген;
-Ұлттық қордан ауданның дамуына 651 168,0 мың теңге қаражат берілді , игерілгені 323 505,0 мың теңге немесе 49,6 пайыз. Ұлттық қордан қаражат түспеуіне байланысты аудандық бюджеттің есебінен берілді (жол құрылысы үшін алдын ала материалдар сатып алу үшін өндірушілерге төленді);
- облыстық бюджеттен ағымдағы нысаналы трансферттер және кредиттердің жоспар бойынша 849 479,0 мың теңге, орындалғаны 841 127,4 мың теңгені немесе 99 пайызды құрады;
2025 жылдың 1 жартыжылдығында аудандық бюджетке 2 нақтылау және 5 түзету жүргізілді, "өткен қаржы жылында республикалық, облыстық немесе аудандық (облыстық маңызы бар қала) бюджеттен бөлінген ағымдағы нысаналы трансферттердің өткен қаржы жылында пайдаланылмаған сомалары жоғары тұрған бюджетке қайтарылуға жатады" Бюджет Кодексінің 7-тармағының 44-бабының негізінде 2025 жылғы 1 қаңтарға қалыптасқан бюджет қаражатының қалдықтары есебінен, сондай-ақ берілген өтінімдер негізінде бюджеттік қаражатты бағдарламалар мен бюджеттік бағдарламалар әкімшілері арасында қайта бөлу бөлінді.
МЕМЛЕКЕТТІК БАСҚАРУ ОРГАНДАРЫ
Жоспар 1 047 692,9 мың теңге болған кезде жергілікті атқарушы органдардың қызметін қамтамасыз етуге және мемлекеттік органдар объектілерін дамытудың бюджеттік бағдарламаларын іске асыруға жұмсалған шығындар, атқарылуы 1 042 373,3 мың теңгені немесе 93,9% - ға құрады. 5 319,6, мың теңге игерілмеген, объективті себептер бойынша 621,2 мың теңге еңбек ақыдан үнемделген, 4 615,4 мың теңге – өзге де үнемдеу.
ӘЛЕУМЕТТІК КӨМЕК ЖӘНЕ ӘЛЕУМЕТТІК ҚАМСЫЗДАНДЫРУ
Осы функционалдық топ бойынша шығыстар бойынша жоспар есепті кезеңде 322 328,0 мың теңгені, орындалуы 322 310,4 мың теңгені немесе 100 % -. құрады. 17,6 мың теңге игерілмеді, үнемдеу дөңгелектеу есебінен қаражат қалдықтары.
1 жартыжылдықта 2025 тағайындалды;
- мемлекеттік атаулы әлеуметтік көмек 62 аз қамтылған отбасына (299 адам) ОБ-тен 11 924,6 мың теңге сомасында трансферттер есебінен, сондай-ақ аудандық бюджет қаражаты есебінен 2 569,4 мың теңге сомасында және 1 940,4 мың теңге сомасында 88 балаға қосымша төлем төленді. 2025 жылдың 2-тоқсанына кедейлік шегі - 34 528 теңге.
- тұрғын үй көмегіне мұқтаж 10 отбасына тұрғын үй көмегін көрсету үшін 47 адам тұрғыны бар жалпы сомасы 408,0 мың теңге жергілікті бюджеттен есепті кезеңге қаражат берілді, төленгені 407,1 мың теңге немесе 99,8 %.
- азаматтардың жекелеген санаттарына әлеуметтік төлемдер Бөрлі аудандық мәслихатының 16.10.2023 жылғы №57-2 шешімі негізінде жергілікті бюджеттен 66 970,0 мың теңге сомасында 829 адамға көмек көрсетілді, оның ішінде:
- ҰОС-ның қатысушысы және оларға теңестірілген 1 адамға коммуналдық қызметтерге әлеуметтік көмек 118,2 мың теңге көлемінде көрсетілді;
- Ауғанстаннан әскерлерді шығару күніне орай 63 адамға 11 340,0 мың теңге көлемінде біржолғы көмек беру;
- 1 типті қант диабетімен ауыратын науқастарға қоғамдық көлікте (таксиден басқа) жол жүруді өтеуге 341,8 мың теңге 15 адамға, туберкулезбен ауыратын науқастарға 5 064,7 мың теңге 31 адамға, барлық сатыларда қатерлі ісікпен ауыратын науқастарға (онкологиялық науқастарға) 13 441,3 мың теңге 228 адамға, гемодолиз аппаратты пайдаланатын 1 топтағы мүгедектерге 5 496,7 мың теңге 28 адамға;
- жан басына шаққандағы орташа табысы ең төменгі күнкөріс деңгейінен төмен 73 адамға 4 263,1 мың теңге материалдық көмек, 18 жасқа дейінгі мүгедектігі бар балаларды емдеуге 2 348,5 мың теңге 40 адамға, ВИЧ ауруы бойынша емдеуге 766,8 мың теңге 13 адамға;
- дүлей зілзала немесе өрт салдарынан зардап шеккен 8 адамға 1 572,8 мың теңге сомаға материалдық көмек көрсету;
-қылмыстық-атқару мекемелерінен босатылған, сондай-ақ пробация қызметінің есебінде тұрған – 40 адамға -1572,4 мың теңге;
-дәнекер тінінің жүйелі зақымдануы бар адамдарға (қызыл жегі) – 5 адам -294,9 мың теңге көмек көрсетілді.
1941-1945 ж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңістің 77 жылдығын мерекелеуге байланысты келесі санаттар бойынша біржолғы материалдық көмек көрсету:
А) қайтыс болған соғыс мүгедектерінің және оларға теңестірілген мүгедектердің әйелдері (күйеулері), сондай-ақ қайтыс болған соғыс қатысушыларының әйелдері (күйеулері) 12 адам*50,0 мың теңге=600,0 мың теңге;
Б) фашистік концлагерьлердегі бұрынғы кәмелетке толмаған тұтқындарына 1 адам*120,0 мың теңге=120,0 мың теңге;
В) тылда 6 айдан астам жұмыс істеген 149 адамға 7450,0 мың теңге;
Д) бейбітшілік заманда қаза тапқан (қайтыс болған) әскери қызметшілердің отбасыларына 4 адам*60=240,0 мың теңге;
Е) Тәжік-Ауған учаскесінде қызмет өткерген әскери қызметшілерге біржолғы көмек көрсету, Халық Қарабағы - 84 адамға 100,0 мың теңге мөлшерінде -8 400,0 мың теңге сомасында төленді;
ЧАЭС апатының салдарынан болған мүгедектерге және қатысушыларға 100,0 теңге мөлшерінде біржолғы материалдық көмек көрсету. Төленгені -1 400,0 мың теңге, 14 мүгедекке;
ЧАЭС-те радиациялық ауру салдарынан қайтыс болғандардың отбасыларына біржолғы материалдық көмек беру. Төленгені-240,0 мың теңге, 4 адамға 60,0 мың теңге мөлшерінде;
Семей ядролық сынақ полигонында ядролық сынақтардан зардап шеккендерге және мүгедектерге біржолғы материалдық көмек көрсету – 10 адамға 1000,0 мың теңге;
1-топтағы мүгедектігі бар адамдарға еріп жүретін адамдардың жеке абилитация және оңалту бағдарламасына сәйкес жеке көмекшінің санаторий-курорттық емделуге әлеуметтік қызметтерін көрсету жөніндегі іс – шаралар бойынша 3 адамға 544,9 мың теңге;
ҰОС қатысушыларына теңестірілген адамдарға, ҰОС-ға теңестірілген мүгедектігі бар адамдарға, сондай – ақ жауынгерлік іс-қимыл ардагерлеріне бір мезгілді 30 АЕК мөлшерінде санаторий-курорттық емделуге-3 адамға 353,9 мың теңге.
Үйде тәрбиеленетін мүгедек балаларды материалдық қамтамасыз ету үшін есепті кезеңге 2 452,5 мың теңге 25 мүгедек балаға тағайындалып төленді. Кассалық шығыны 2 452,5 мың теңге немесе 100 %.
ТҰРҒЫН ҮЙ-КОММУНАЛДЫҚ ЖӘНЕ ЖОЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, ҚҰРЫЛЫС, ӨНЕРКӘСІП
Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық шығындары 2 105 510,04 мың теңгеге немесе 82% -ға орындалды, жоспары 2 559 887,4 мың теңге. Игерілмеген сомасы 454 377,36 мың теңге – оның 180 650,0 мың теңгесі (Ұлттық қор) – Орал ауылының электр желілерін қайта жаңарту, Ұлттық қордан қаражат берілмеді; 273 727,36 мың теңге (аудан) – ауданның ҚБШ қаражатының жеткіліксіздігіне байланысты:
- аудан әкімдігінің 2024 жылғы 13 желтоқсандағы №468 және 469 қаулысы негізінде үйлердің тұруға жарамсыз болуына байланысты 3 адамға жалпы сомасы 36 104,3 мың теңге өтемақы төленді;
- жеке санаттағы азаматтарды тұрғын үймен қамтамасыз ету үшін 12 599,6 мың теңге бөлінді, 100% орындалды, сондай-ақ осы бағдарлама бойынша ТКШ бөлімінің балансындағы 10 шағын ауданындағы №19 және 17/1 үйлердің техникалық қызмет көрсету қызметтері төленді;
- Приурал ауылдық округінің теңгеріміндегі тұрғын үйге 4 000,0 мың теңгеге ағымдағы жөндеу жүргізілді;
- Ақсай қаласы мен ауылдық елді мекендердің көшелерін жарықтандыру, күтіп ұстау және ағымдағы жөндеуде 62 325,0 мың теңге қаражат игерілді;
- Ақсай қаласын сумен жабдықтау/сумен жабдықтау жүйелеріне техникалық қызмет көрсету бойынша қызметтерге 100 756,0 мың теңге қаражат жұмсалды;
- "Ақсай қаласының көшелерін абаттандыру" жұмыстары 35 111,0 мың теңге жүргізілді;
- БҚО Бөрлі ауданының электр желісіне және кешенді трансформаторлық қосалқы станциясына техникалық қызмет көрсету үшін 36 426,0 мың теңге жұмсалды;
-БҚО, Бөрлі ауданы, Ақсай қаласы, 2 ықшамауданы, 7/1мекен -жайында орналасқан жатақхана ғимаратына күрделі жөндеу жұмыстары 204 019,0 мың теңгеге жүргізілді, жоспары 310 520,0 мың теңге ;
-Батыс Қазақстан облысы Бөрлі ауданы Приурал ауылының электрожүйелерін қайта жөндеу үшін 83 505,0 мың теңге төленді, жоспары 264 155,0 мың теңге;
-Әлеуметтік көмек ретінде тұрғын үй сертификаттарын беру үшін 2 832,4 мың теңге берілді;
-Бөрлі ауданы Ақсай қаласындағы жолаушыларды тасымалдау лифттерін күрделі жөндеу үшін 77 694,0 мың теңге қаражат игерілді;
- Бөрлі ауданы Ақсай қаласындағы кәрізді тазалау және жуу қызметтері үшін 184 036,0 мың теңге берілді;
-Бөрлі ауданының Ақсай қаласы 10 шағынауданында №27А тоғызқабатты көп пәтерлі тұрғын үй салу (сыртқы инженерлік желілерсіз және абаттандырусыз) үшін берілген қаражаттың 91 648,8 мың теңгесі игерілді, жоспары 305 496,1 мың теңге;
-Батыс Қазақстан облысы, Бөрлі ауданы, Бөрлі ауылындағы жол кіреберіс пунктінде газбен және электрмен жабдықтау АЖС құрылысы . Түзету сомасы 240 000,0 мың теңге, жоспары 387 013,0 мың теңге;
-Бөрлі ауданының Масайтөбе ауылын газдандыру үшін инженерлік-коммуналдық жүйелерінің құрылысына 35 000,0 мың теңге ;
-БҚО Бөрлі ауданының Ақбұлақ суқабылдағышын қайта жөндеу үшін 57 772,0 мың теңге игерілді, жоспары 57 772,0 мың теңге берілді;
-Успеновка ауылдық округіндегі жер учаскелерімен сатып алынған екіпәтерлі 2 үйлерді сатып алу үшін 77 600,0 мың теңге берілді 100 пайыз яғни 77 600,0 мың теңге игерілді.
МӘДЕНИЕТ, ТУРИЗМ, СПОРТ ЖӘНЕ АҚПАРАТТЫҚ КЕҢІСТІК
Осы функционалдық топ бойынша есепті кезеңдегі жоспар 1 525 194,0 мың теңгені құрады, 1 524 952, мың теңге немесе 100% игерілді. Игерілмеу сомасы 241,9 мың теңге – дөңгелектеу есебінен қалған қалдықтар, үнемделді.
Мәдени-демалыс жұмыстарын "Бөрлі аудандық демалыс орталығы" МКҚК жүргізеді, оның құрамына 23 ауылдық клуб, аудандық мәдениет үйі, Достық Үйі, мәдениет қызметкерлерінің тұруына арналған тұрғын вахта, Жәңгір хан паркі, ардагерлер паркі, Наурыз паркі, Бөрлі аудандық өлкетану мұражайы кіреді, олардың ағымдағы күтіміне 680 093,0 мың теңге пайдаланылды.
Ақсай қаласы, Бөрлі ауданы аудандық мәдениет үйінің ғимаратын қайта жаңарту және қайта жоспарлау жұмыстары жүргізілуде жалпы сомасы 659 858,0 мың теңге.
Кітапханалар: ауданда 26 кітапхана бар, оның 18-і аудан ауылдарында ұстауға 208 961,0 мың теңге жұмсалды.
"Аудандық деңгейде спорттық жарыстар өткізу" бағдарламасы бойынша " Ақсай "мәдени-бұқаралық, ат-ұлттық спорт кешені" МКҚК жұмыс істеуіне 225 052,0 мың теңге жұмсалды. Осы ерекшелік бойынша аудан, облыс және республика спортшыларын іссапарға жіберу үшін 17 800 000 теңге ақшалай қаражат бөлінді. Аудандық жарыстар барлығы-5, облыстық жарыстар - 36, республикалық жарыстар - 16, халықаралық жарыстар-5, іссапарлар жиыны 2025 жылдың II тоқсанында -62, осы мақсаттар үшін шығыстар сомасы 2025 жылдың 1 жартыжылдығында-17 692,7 теңге.
АУЫЛ, СУ, ОРМАН, БАЛЫҚ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, ЕРЕКШЕ ҚОРҒАЛАТЫН ТАБИҒИ АУМАҚТАР, ҚОРШАҒАН ОРТАНЫ ЖӘНЕ ЖАНУАРЛАР ДҮНИЕСІН ҚОРҒАУ, ЖЕР ҚАТЫНАСТАРЫ
Ауыл, су, орман, балық шаруашылығына, ерекше қорғалатын табиғи аумақтарға, қоршаған ортаны және жануарлар дүниесін қорғауға, жер қатынастарына арналған шығыстар 158 991,0 мың теңге сомасында, жоспар 159 734,0 мың теңге немесе 100% - ға орындалды.
«Дипломмен ауылға» бағдарламасы бойынша 29 жас маманға 11 403,0 мың теңге сомасында көтерме жәрдемақы төленді және жалпы сомасы 77 594,0 мың теңгеге тұрғын үй сатып алуға 10 кредит бөлінді.
КӨЛІК ЖӘНЕ КОММУНИКАЦИЯ
Көлік және коммуникация шығындары 1 683 912,6 мың теңгеге орындалды, жоспары 1 820 357,2 мың теңге немесе 92,5 %.
Ақсай қаласы мен ауылдық елді мекендердегі автожолдарды ұстауға 1 683 912,6 мың теңге қаражат бөлінді:
Қала ішінде жолаушылар тасымалына 3 маршрут және 9 маршруттың ауылдық елді мекендеріне субсидиялар берілді (Успеновка кенті, Қарағанды кенті, Қарақұдық кенті, Бумакөл кенті, Жарсуат кенті, Достық кенті, Достық кенті бойынша маршруттар. Ақсай №1, 2, 3) жалпы сомасы 83 418,0 мың тенге.
БАСҚАЛАР
Осы топтама бойынша жоспары 1 042 709,0 мың теңге болса, оның 1 042 703,8 мың теңгесі игерілді немесе 100%.
- "Ауыл бесігі" жобасы шұбаринде ауыл елі мекендерінің әлеуметтік және инженерлік инфрақұрылымы бойынша іс-шаралары іс-шаралары асыр Бөрлі ауыл округі 1 030 000,0 мың теңгеге сомасын автомобиль жолын қайта жаңарту
ТЖ жою үшін ауданның жергілікті атқарушы органының төтенше резерві 135 182 мың теңге сомасында бекітілді (түзету арқылы қосымша 115 187,3 мың теңге сомасында қаражат бөлінді);
- "Бөрлі ауданының тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөліміне 18.02.2025 жылғы №66 қаулысының негізінде "Бөрлі ауданының Бөрлі, Қанай ауылында жер бөлігін орнатуға" 70 170,3 мың теңге көлемінде қаражат бөлінді;
- "Бөрлі ауданының тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөліміне" 12.03.2025 жылғы №83 қаулысының негізінде "Бөрлі ауданының Қанай ауылындағы жер бөгетін нығайтуға" 9 192,6 мың теңге көлемінде қаражат бөлінді;
Жергілікті атқарушы органның шұғыл шығындарға арналған резерві 50 000 мың теңге көлемінде бекітілді (түзету арқылы қосымша 50 000 мың теңге сомасында қаражат бөлінді).
-аудан әкімі аппаратына 4.02.2025 жылғы №27 қаулысының негізінде жалпы сомасы 36 442,0 мың теңгеге 2х10в 30 дана (бөгет) жылдам орналастырылатын бастиондарды сатып алуға қаражат бөлінді.
Ауданның жергілікті атқарушы органының резерві соттардың шешімдері бойынша міндеттемелерді орындауға 8 000 мың теңге сомасында бекітілді (түзету арқылы 4 168,8 мың теңге сомасында қаражат бөлінді ;
- Бөрлі ауданы әкімдігінің 12.03.2025 жылғы №84 Қаулысы негізінде" Бөрлі ауданының сәулет, қала құрылысы және құрылыс бөліміне " орындау үшін қаражат бөлінді:
1) БҚО Мамандандырылған ауданаралық экономикалық соты сотының 15.11.2024 жылғы №2713-24-00-2/2816 шешімі "Жайықпромсервис" ЖШС пайдасына 5 097,0 мың теңге сомасында (76 917 003 теңге сомасында берешекті төлеу үшін, 768 395 теңге тұрақсыздық айыбы, өкілдің көмегін төлеу бойынша шығыстар 2 000 000 теңге, мемлекеттік мөлшеріндегі баж 2 328 238 теңге).
2) БҚО Мамандандырылған ауданаралық экономикалық соты сотының 19.05.2025 жылғы №2736-25-00-2/319 шешімі З. И. Меңдіғалиевтің пайдасына 3545,1 мың теңге ("Дипломмен ауылға" бағдарламасы бойынша берешекті төлеу үшін)
3) БҚО Мамандандырылған ауданаралық экономикалық соты сотының №2713-23-00-2/2259 дело "құрылыс өндірісін ұйымдастыру жөніндегі инжинирингтік компания" ЖШС пайдасына 2 160,0 мың теңге ( төлеу үшін "ш / а 9 қабатты көппәтерлі тұрғын үй құрылысы" объектісінің астында техникалық қадағалау жүргізу. Қарашығанақ-1, БҚО Бөрлі ауданы Ақсай қаласы")
Бөрлі ауданы бойынша коммуналдық меншікті пайдалану туралы
Экономика салалары өсуінің ішкі резервтерін іздестіру бойынша ай сайын коммуналдық меншік нысандарын жалға беру, жекешелендіру жұмыстары жүргізіліп жатыр, жұмыстар жалғасуда.
Аудан бойынша 2025 жылғы 1 шілдедегі жағдайына барлығы (МСУ+район) 22 коммуналдық меншікті жалдау келісім шарты жасалып, бюджетке 7 929,5 мың тенге түсті. Соның ішінде :
Аудан бойынша 4 келісім шарттан -535,9 мың теңге;
МСУ бойынша 18 келісім шарттан -7393,6 мың теңге түсті.
Бүгінгі күні Валиева Р ЖК -мен "Ақсай Таза Сервис"ЖШС-нің арасында кейіннен сатып алу құқығынсыз сенімгерлік басқаруда екі шарт жасалды.
ИКС бойынша: Бастапқы құны - 511 276 ,2 мың теңгені құрайтын «Кентүбек және Успен ауылдарындағы электр желіліерін қайта құру» нысандары Батыс Қазақстан электр желілерін таратушы компаниясы» ЖШС –нің теңгеріміне берілді.
Сонымен қатар, жалпы бастапқы құны -88 279,2 мың теңге, қалдық құны -80 590,7 мың теңге облыстық және республикалық меншікке (компютерлер, дрон, 2 газел және интерактивті тақталар) мүліктер берілді және облыстық меншіктен мүліктер (3 мед пункт ғимараты мен кітаптар) бастапқы құны -1 649,6 мың теңгеге қабылданды.
«Top Project Group» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінен демеушілік есебінен жалпы құны – 4 800,0 мың тенгеге жұмыс жобасы және «Қазавиақұтқару» АҚ-ы сыйға тарту шартымен жалпы – бастапқы құны – 5732,1 мың теңге, қалдық құны – 3223,8 мың теңгені құрайтын Қарағанды ауылы, Ақжайық көшесі (бұрынғы Коммунистическая) 14/1 үй мекенжайында орналасқан ғараж ғимараты қабылданды.
2025 жылдың 1-ші жарты жылында Бөрлі аудандық сотының шешімімен тәркіленген 25 литр және 589 бірлік арақ өнімдері мен 300 қорап темекі өнімдері экономикалық жағынан тиімсіз болуына байланысты, аудандық комиссия шешімімен жою жұмыстары жүргізіліп, барлық ақпарат мемлекеттік реестр порталына жүктелді. Жұмыс 100 пайызға орындалды.
Бөлім басшысы Г.Шамгонова