Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі орталық аппаратының құрылымдық бөлімшелерінің (бұдан әрі – Министрліктің орталық аппараты) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің бұйрығымен бекітілген Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізудің үлгілік қағидаларына сәйкес Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2022 жылғы 07 сәуірдегі № 141 бұйрығы негізінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізілді.
Талдау келесі бағыттар бойынша жүргізілді:
1) Министрліктің қызметін қозғайтын нормативтік құқықтық актілердегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау;
2) Министрліктің құрылымдық бөлімшелерінің ұйымдастырушылық-басқару қызметіндегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізудің жалпы мерзімі 2021 жылғы 1 сәуірден 2022 жылғы 31 наурызға дейін.
Талдау көздері ретінде Министрліктің қызметін қозғайтын ресми интернет-ресурста орналастырылған нормативтік құқықтық актілер (кодекстер, заңдар, Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлықтары, нормативтік қаулылар, Министрліктің бұйрықтары, Министрліктің құрылымдық бөлімшелері беретін ресми ақпарат құрылымдық бөлімшелер, лауазымдық нұсқаулықтар, ақпараттар, құжаттар және материалдар) қолданылды.
МИНИСТРЛІКТІҢ ҚЫЗМЕТІН ҚОЗҒАЙТЫН НОРМАТИВТІК ҚҰҚЫҚТЫҚ АКТІЛЕРДЕГІ СЫБАЙЛАС ЖЕМҚОРЛЫҚ ТӘУЕКЕЛДЕРІН АНЫҚТАУ
«Мемлекеттік ғылыми-техникалық сараптаманы ұйымдастыру және жүргізу қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 1 тамыздағы № 891 қаулысына сәйкес Мемлекеттік ғылыми-техникалық сараптаманың ұлттық орталығы (бұдан әрі – Мемлекеттік ғылыми-техникалық сараптаманың ұлттық орталығы) ұйымдастырушы ретінде) ғылыми, ғылыми-техникалық жобалар мен бағдарламаларға, гранттық қаржыландыру жобаларына және бағдарламалық-нысандық қаржыландыру бағдарламаларына, ғылым және техника саласындағы Мемлекеттік сыйлыққа ұсынылған жұмыстарға мемлекеттік ғылыми-техникалық сараптама жүргізу үшін сарапшыларды іріктейді.
Қазақстандық және шетелдік сарапшылардың деректер қорын қалыптастыру үшін іріктеу Web of Science (Clarivate Analytics) және Scopus (Elsevier) халықаралық деректер базалары, сондай-ақ InCites (Clarivate Analytics), SciVal (Elsevier) және Publons аналитикалық құралдары арқылы жүзеге асырылады. (Clarivate Analytics), ғылыми, ғылыми-техникалық жобалар мен бағдарламалардың, сондай-ақ кандидаттары жетекші шетелдік жоғары оқу орындары ұсынған РҒТД коммерцияландыру жобаларының, олардың мамандануына және ерекшеліктеріне сәйкес ғылымиметриялық көрсеткіштер негізінде, ғылыми-зерттеу мекемелері, ұлттық ғылым академиялары және ғылыми қауымдастықтар.
Сарапшыларды іріктеу кезінде сыбайлас жемқорлық құрамдас бөлігін жою мақсатында кездейсоқ іріктеу жолымен автоматтандырылған ақпараттық жүйеге қатысушылардың мүдделерінің қақтығысын, сондай-ақ енгізу мәселесін қарау ұсынылады.
«Мемлекеттік білім беру ұйымдарының білім алушылар мен тәрбиеленушілерін оқулықтармен және оқу-әдістемелік кешендермен қамтамасыз ету қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2016 жылғы 28 қаңтардағы № 91 бұйрығына сәйкес әдістемелік білім беру ұйымдарының бірлестіктері немесе әдістемелік бірлестіктері жоқ білім беру ұйымдарының педагогтары 5 сәуірге дейін алдағы оқу жылына арналған оқулықтар мен оқу-әдістемелік кешендерді іріктейді.
Бұл ережелерде мұғалімдердің оқулықтар мен оқу-әдістемелік кешендерді таңдау тәртібі жоқ, бұл да сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар жасауға жағдай туғызатын әкімшілік рәсімдердің дұрыс реттелмегенін көрсетеді.
Мемлекеттік ұйымдардың оқытушыларының оқулықтар мен оқу-әдістемелік кешендерді таңдау тәртібін белгілеу қажет.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелі мемлекеттік тапсырыс бойынша оқитын және сонымен бірге Президенттік стипендияны жеңіп алған студенттерге жоғарылатылған шәкіртақы мөлшерін анықтау кезінде туындайды.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 7 ақпандағы №116 «Білім беру ұйымдарында білім алушыларға мемлекеттік стипендияларды тағайындау, төлеу және мөлшерлемелерін белгілеу ережесін бекіту туралы» қаулысының 17-тармағының 1) тармақшасына сәйкес. (бұдан әрі – Қағидалар), мемлекеттік білім беру тапсырысы бойынша оқитын студенттерге, жоғары білім берудің білім беру бағдарламаларын іске асыратын білім беру ұйымдарында оқитын студенттерге ай сайынғы мемлекеттік стипендияның мөлшері 31423 (отыз бір мың төрт жүз жиырма үш) теңгені құрайды. оқытудың педагогикалық бағыттарында оқитын студенттерді қоспағанда белгіленеді.
Өз кезегінде, Қағидалардың 2) тармақшасында жоғары білімнің білім беру бағдарламаларын іске асыратын білім беру ұйымдарында оқытудың педагогикалық бағыттарында оқитын білім алушыларға – 50400 (елу мың төрт жүз) теңге белгіленген.
«Қазақстан Республикасы Президентінің стипендиясын белгілеу туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің 1993 жылғы 5 наурыздағы № 1134 Жарлығының 2-тармағына сәйкес, Қазақстан Республикасы Президентінің стипендиясын тағайындау. Қазақстан жоғары оқу орындарының магистранттары мен студенттеріне арналған стипендияның ең төменгі мөлшерінен 100 пайызға жоғары.
Осылайша, бұл басылым жоғары оқу орындарының магистранттары мен студенттеріне арналған стипендияның ең төменгі мөлшерін анықтауда шатасушылықтар туғызады және еркін түсіндіруге мүмкіндік береді.
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2018 жылғы 27 қыркүйектегі № 500 бұйрығымен Техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі білімнің мамандықтар мен біліктілік жіктеуішінде оқу мерзімі көрсетілмеген, ал «Білім туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 57-бабының 2-тармағында білім беру қызметімен айналысуға лицензияға қосымшада шифры, атауы, біліктілігі бойынша оқу мерзімі, әскери, арнаулы оқу орындары үшін мамандықтар топтары бойынша көрсетіледі. техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі білімнің мамандықтары мен біліктілік классификаторына сәйкес.
Осылайша, бұйрықтың бұл нұсқасы оқыту шарттарын анықтауда шатасуларды тудырады және ерікті түсіндіруге мүмкіндік береді.
МИНИСТРЛІКТІҢ ҚҰРЫЛЫМДЫҚ БӨЛІМШЕЛЕРІНІҢ ҰЙЫМДАСТЫРУШЫЛЫҚ-БАСҚАРУ ҚЫЗМЕТІНДЕГІ СЫБАЙЛАС ЖЕМҚОРЛЫҚ ТӘУЕКЕЛДЕРІН АНЫҚТАУ
Персоналды басқару, оның ішінде кадр айналымы
2022 жылғы 25 мамырдағы жағдай бойынша Министрліктің орталық аппаратының штат саны 160 бірлікті құрайды, нақты саны – 146. 2022 жылғы 1 қаңтардан бастап 13 адам жұмысқа қабылданды. Ішкі конкурстың қорытындысы бойынша мемлекеттік қызметшілер арасында 2 қызметкер, ауысу тәртібімен 6 қызметке тағайындалды.19 адам жұмыстан босатылды: басқа мемлекеттік органға ауысуына байланысты – 3, өз еркімен – 14, бас тартуына байланысты. ұсынылған лауазымнан – 2.
2020-2022 жж Министрліктің орталық аппаратының қызметкерлерін қылмыс жасағаны үшін соттау фактілері жоқ.
Персоналды басқару, жалпы алғанда, Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасына сәйкес жүзеге асырылады. Тиімді жұмыс істейтін кәсіби мемлекеттік аппаратты қалыптастыру, мемлекеттік органның алдында тұрған стратегиялық міндеттерді ескере отырып, еңбек ресурстарының сапалық және сандық қажеттіліктерін қамтамасыз ету үшін персоналды басқарудың тиімді тетіктерін әзірлеу мақсатында Министрлік персоналды басқару стратегиясын әзірледі және бекітті.
Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі төрағасының 2017 жылғы 21 ақпандағы бұйрығымен бекітілген «Б» корпусының мемлекеттік әкімшілік лауазымына орналасуға конкурс өткізу қағидаларының 26-тармағына сәйкес No 40, конкурстық комиссия конкурстық сұрақтардың оннан аспайтын салаларының тізімін, сондай-ақ эссе тақырыптарының тізімін қалыптастырады.
Үміткерлермен әңгімелесуге арналған конкурстық сұрақтардың мазмұны туралы ақпараттың сыртқа шығып кетуіне жол бермеу мақсатында конкурстық комиссияның сұрақтарын қалыптастыру процесін алып тастауды және комиссия мүшелеріне әңгімелесу кезінде кандидаттарға еркін сұрақтар қою құқығын беруді ұсынамыз.
Конкурстық рәсімдердің ашықтығын қамтамасыз ету үшін кадрларды іріктеудің автоматтандырылған жүйесіне толығымен көшу қажет (конкурстық рәсімдердің барлық кезеңдерін автоматтандырылған жүйеде on-line режимінде жүзеге асыру).
Бұл ретте біз азаматтардың конкурстан тыс әкімшілік мемлекеттік лауазымдарға орналасу мүмкіндігін арттыруды, оның ішінде біліктілік талаптарын сақтай отырып, қолданыстағы мемлекеттік қызметшілерді басқа мемлекеттік органдардағы барлық санаттағы лауазымдарға ауыстыру арқылы арттыруды ұсынамыз.
«Б» корпусының бос немесе уақытша бос мемлекеттік әкімшілік лауазымдарына орналасу қағидаларын мемлекеттік қызметшінің өзі еркін білдірген жағдайда төмен тұрған лауазымдарға орналасуға конкурс өткізбей ауысу тәртібімен ұзартуды ұсынамыз.
Меритократия қағидатын сақтау мақсатында бос немесе уақытша бос лауазым болған жағдайда мемлекеттік органның мемлекеттік әкімшілік қызметшілері арасынан оның жетістіктерін ескере отырып, лауазымды таңдау тәртібін реттеуді ұсынамыз. Сәйкес үміткерлер болмаған жағдайда басқа таңдау әдістері қарастырылуы мүмкін.
Сонымен қатар, мемлекеттік қызметшілер қатарынан бос немесе уақытша бос басшы лауазымдарды кейіннен ауыстыру үшін мемлекеттік органның ішінде кадрлық резервті қалыптастыру тәртібін әзірлеуді ұсынамыз.
Тәртіптік жазалар
«Мемлекеттік қызметтің кейбір мәселелері туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің 2015 жылғы 29 желтоқсандағы No 152 Жарлығымен бекітілген Мемлекеттік қызметшілерге тәртіптік жаза қолдану қағидаларына сәйкес, егер мемлекеттік әкімшілік қызметші өзінің жазбаша түсініктемесі оның тәртіптік теріс қылық жасағаны фактісімен келіспесе, онда уәкілетті тұлғаның бұйрығымен Қағидаларда айқындалған тәртіппен қызметтік тергеп-тексеру жүргізілуге тиіс.
Қызметтiк тергеу – мемлекеттiк әкiмшiлiк қызметшiнiң тәртiптiк құқық бұзушылық жасау мән-жайларын толық, жан-жақты және объективтi түрде түсiндiру мақсатында оны жасау туралы материалдар мен мәлiметтердi жинау және тексеру жөнiндегi қызмет.
Қызметтік тергеп-тексеру материалдары уәкілетті тұлғаның актісімен құрылатын және төрағадан, мемлекеттік орган қызметкерлері арасынан комиссия мүшелерінен тұратын тәртіптік комиссияның отырысында қаралады.
Комиссия өз отырысында қызметтік тергеп-тексеру материалдарын қарайды және тәртіптік теріс қылыққа қатысты фактілерді зерттейді, өзіне қатысты қызметтік тергеу жүргізілген мемлекеттік әкімшілік қызметшінің, персоналды басқару қызметі (кадр қызметі) өкілдерінің түсініктемелерін тыңдайды. ) немесе тергеуді жүргізген уәкілетті лауазымды тұлғалар.
Ұсынымдар Тәртіптік комиссияның ашық дауыс беруімен қабылданады және уәкілетті тұлғаға жіберіледі.
Уәкілетті тұлға келесі шешімдерді қабылдайды:
1) тиісті тәртіптік жаза қолдануға;
2) жаза қолдану мерзiмiнде қосымша қызметтiк тергеп-тексеруге материалдарды:
3) тәртіптік жаза қолданбайды.
2021 жылғы сәуірден 2022 жылғы наурызға дейінгі аралықта Министрліктің 50 қызметкеріне, оның ішінде 1 мемлекеттік саяси қызметшіге, «А» мемлекеттік корпусына 2 қызметкерге, 10 департамент директорына, 1 департаменттің орынбасарына тәртіптік жаза қолданылды. бойынша 6 төрағаның орынбасары, 12 бөлім меңгерушісі, 17 бас сарапшы, 1 сарапшы.
Қолданыстағы заңнамада лауазымды тұлғаларға белгіленген сыбайлас жемқорлыққа қарсы қабылданған шектеулер мен тыйымдардың бұзылуы анықталған жоқ. Мемлекеттік қызметшілердің жеке істерінде ант қабылдау мәтіні, Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызметшілерінің әдеп нормаларымен, шектеулермен таныстыру парақтары болады.
Талдау барысында анықталған жақын туыстарының, ерлі-зайыптылардың және жекжаттардың бірлескен қызмет (жұмыс) фактілері сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін тудырады.
«Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 14-бабының 1-тармағына сәйкес жауапты мемлекеттік лауазымды атқаратын адамдарға, мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамдарға және мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамдарға теңестірілген адамдарға (басқалары Қазақстан Республикасы Президентінің, Қазақстан Республикасы Парламентінің немесе мәслихаттардың депутаттығына, аудандық маңызы бар қала, кент, ауыл, ауылдық округ әкімдеріне кандидаттар, сондай-ақ жергілікті өзін-өзі басқарудың сайланбалы органдарының мүшелері) лауазымдарға ие бола алмайды. олардың жақын туыстары және (немесе) жұбайы, сондай-ақ меншік иелері атқаратын лауазымдарға тікелей бағынатындар.
Министрлік тікелей бағынысты жақын туыстарының жұмыс істеу фактілерін анықтаған жоқ.
Мемлекеттік қызметтерді көрсету.
Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер тізіліміне (бұдан әрі – Тізілім) сәйкес білім және ғылым саласында 60 қызмет көрсетіледі. Бұл ретте министрлік – 26, ЖАО – 34 қызмет көрсетеді.
Тізілімге сәйкес, 60 қызметтің 48 (80%) электрондық үкімет порталында электрондық түрде көрсетілуі тиіс, қызметтердің 24 немесе 40% Мемлекеттік корпорация арқылы, 9 (15%) қызмет көрсетуге болады. қызметтер әлі күнге дейін көрсетілетін қызметті берушінің кеңсесі арқылы ұсынудың тек қағаз нысанын сақтауда (МОН, ЖБҚ), 50 (83%) қызметте қызмет көрсетудің баламалы (қағаз және электронды) нысаны бар.
«Бастауыш, негізгі орта және жалпы орта білім берудің жалпы білім беретін оқу бағдарламаларын іске асыратын білім беру ұйымдарына оқуға қабылдаудың үлгілік қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2018 жылғы 12 қазандағы No 564 бұйрығына сәйкес Білімі», бастауыш, негізгі орта, жалпы орта, білім берудің жалпы білім беретін оқу бағдарламаларын іске асыратын білім беру ұйымдарында оқуға қабылдау тәртібі.
Алайда, Ережеде «жасырын мемлекеттік қызмет» болып табылатын балаларды мектепалды даярлық сыныптарына (0-сынып) қабылдау тәртібі қарастырылмаған:
Осыған байланысты, мемлекеттік көрсетілетін қызметтер тізіліміне толықтырулар енгізу үшін мемлекеттік қызмет көрсету саласындағы уәкілетті органға ұсыныс жолдау қажет.