Құқықтық статистика және арнайы есепке алу жөніндегі комитеттің деректері бойынша 2020 жылдың І жартыжылдығында кәмелетке толмағандар арасында 65 суицид жасалған. Бұл 2019 жылдың көрсетілген кезеңімен салыстырғанда 28% - ға төмен (I жарты жыл 2019 ж. - 91) және 167 суицид әрекеті, бұл 2019 жылдың көрсетілген кезеңімен салыстырғанда 7% - ға төмен (2019 ж.І тоқсаны – 180).
Карантин кезінде ағымдағы жылғы наурыздан сәуірге дейін кәмелетке толмағандар арасында 22 суицид (2019 ж. - 40) жасалған. Бұл 2019 жылғы көрсетілген кезеңмен салыстырғанда 45% - ға төмен.
Анықтама үшін: 15-17 жас аралығындағы жасөспірімдер (63%) суицид жасауға бейім, аяқталған суицидті негізінен ұлдар (60%) жасайды, қыздар арасында суицид әрекеттері басым (66%), суицид жасаудың негізгі тәсілі-асылу (86%).
Бұл ретте 133 (68,2%) суицидті толық отбасында тәрбиеленетін кәмелетке толмағандар, 51 (26,2%) - толық емес отбасында, 11 (5,6%) - балалар үйінің тәрбиеленушілері жасаған.
Кәмелетке толмағандар арасындағы суицид бойынша ең жоғары көрсеткіштер Түркістан (19 оқиға) және Алматы (13 оқиға) облыстарында орын алған.
Павлодар және Солтүстік Қазақстан облыстарында аяқталған суицид жағдайлары жоқ.
Анықталған суицид жағдайларының төмендеуі Шығыс Қазақстан (5-тен 3-ке дейін), Жамбыл (6-дан 3-ке дейін), Қостанай (4-тен 1-ге дейін), Түркістан (26-дан 19-ға дейін) облыстарында және Шымкент қаласында (6-дан 3-ке дейін) байқалады.
Түркістан (28 оқиға), Шығыс Қазақстан (23 оқиға), Ақмола (14 оқиға), Қостанай (12 оқиға) облыстарында, Алматы қаласында (12 оқиға) суицид әрекеттері бойынша көрсеткіштер жоғары болып қалуда.
Суицид әрекеттерінің төмендеуі Ақтөбе (11-ден 4-ке дейін), Жамбыл (6-дан 4-ке дейін), Қарағанды (12-ден 9-ға дейін) облыстарында байқалады.
Суицид негізгі себептері ата-аналармен және туыстарымен жанжал, отбасылық қатынастардың үзілуі (ажырасу, жақындарының қайтыс болуы) және жалғыздық сезімі, жанжал немесе досымен бөлісу, отбасындағы ауыр материалдық жағдай болып табылады.
Қабылданған шаралар:
Қазіргі уақытта білім беру жүйесінде 7 мыңнан астам педагог-психолог жұмыс істейді, олар күнделікті өмірде қиын жағдайға тап болған балаларға көмек және қолдау көрсетеді.
Карантин кезінде ДСМ Республикалық психикалық денсаулық ғылыми-практикалық орталығы ЮНИСЕФ-пен бірлесіп, білім беру ұйымдарының психологтарына кәмелетке толмаған балалар мен олардың ата-аналарына психологиялық көмек көрсету, пандемия кезеңінде балалар мен ата-аналар қатынастарын нығайту мәселелері бойынша оқыту вебинарларын өткізді.
ҚР Денсаулық сақтау министрлігі Қазақстан Республикасының денсаулық сақтауды дамытудың 2020-2025 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы шеңберінде балалар мен жасөспірімдердің денсаулығын сақтауға, оның ішінде жасөспірімдер арасында суицидтің алдын алуға, мектеп психологтарын, алғашқы медициналық-санитарлық көмек көрсететін медицина қызметкерлерін, ата-аналарды ақпараттандыруға бағытталған іс-шараларды қарастырды.
ҚР Ішкі істер министрлігі суицидтің әрбір фактісі бойынша өзіне-өзі қол жұмсауға жеткізгені және оларға ықпал ететін себептер мен жағдайларды белгілегені үшін қылмыстық құқық бұзушылықтар құрамының болуына сотқа дейінгі тергеулер мен тексерулер жүргізуде.
Сотқа дейінгі тергеу нәтижелері бойынша мемлекеттік органдарға кәмелетке толмағандардың суицид жасауына ықпал еткен себептер мен жағдайларды жою бойынша 95 ұсыныс енгізілді (ұсыныстарды қарау қорытындысы бойынша 34 педагог пен 5 медицина қызметкері тәртіптік жауапкершілікке тартылды).
ҚР Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі тұрақты негізде суицидтік мінез-құлықты тікелей немесе жанама насихаттайтын заңсыз контенттерді анықтау және бұғаттау бойынша БАҚ (оның ішінде әлеуметтік желілер) мониторингін жүргізеді.
Суицидтің алдын алу және балалардың психикалық денсаулығын нығайту бойынша жұмыс шеңберінде әртүрлі сипаттағы материалдар жарияланады.
Бала құқықтарын қорғауды күшейту, тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қарсы іс-қимыл және жасөспірімдер арасындағы суицид мәселелерін шешу жөніндегі 2020-2023 жылдарға арналған жол картасы шеңберінде Дүниежүзілік банктің қарыз қаражаты шегінде балалар құқықтарын қорғау, зорлық-зомбылықтың, қатыгездіктің, аутодеструктивті мінез-құлықтың алдын алу жөніндегі бағдарламаны әзірлеу және сынақтан өткізу бойынша жұмыс жүргізілуде.
2018 жылдан бастап бірқатар өңірлерде (Нұр-Сұлтан қаласы, Ақмола, Ақтөбе, Атырау, Қызылорда облыстары) кәмелетке толмағандар арасындағы суицидтердің алдын алу және өмірлік дағдыларды қалыптастыру бағдарламасы (Bilim Foundation) іске асырылуда.
Республиканың барлық өңірлерінде тұрақты негізде Call-орталықтары, шұғыл психологиялық көмек кабинеттері және орталықтары, жастар денсаулық орталықтары т. б. жұмыс істейді.
Суицидтің алдын алуға бағытталған іс-шараларды іске асыруға жергілікті бюджеттен 519,7 млн.теңге бөлінді.