КОНЦЕПЦИЯ
өңірлік маңызы бар индустриялық аймақ құру
«Мақат»
МАЗМҰНЫ
Кіріспе....................................................................................................................................4
Концепцияның мақсаты..................................................................................................4
Концепцияның міндеттері..............................................................................................4
Концепцияның арналуы (қолданылубағыттары) ..............................................4
Өнеркәсіптік (индустриялық) аймақтарды құру мен дамытудың өзектілігі..............................................................................................................4
Қосымшалар....................................................................................................89
Бұл Тұжырымдама (бұдан әрі – Тұжырымдама) Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасындағы арнайы экономикалық және индустриялық аймақтар туралы» Заңының 29-бабына сәйкес әзірленді.Арнайы экономикалық аймақтар (АЭА) – бұл басым салалар үшін салықтық және кедендік жеңілдіктері бар аумақтар.Индустриялық аймақтар (ИА) – бұл құрылыс жүргізу үшін берілетін инженерлік инфрақұрылымы бар жер учаскелері.Шағын өнеркәсіптік аймақтар (ШӨА) – бұл кәсіпкерлерге төмендетілген жалдау ставкалары бойынша берілетін, бұрыннан салынған немесе қайта жөнделген үй-жайлар.
Индустриялық аймақ– бұл толық дайындалған жер учаскелері, заңдық құқықтары айқын белгіленген, қажетті инфрақұрылым және коммуникациялармен қамтамасыз етілген аумақ. Оның артықшылығы – ұсынылатын алаңдарда кез келген өндірісті орналастыруға болады: тамақ өнеркәсібінен бастап автокөлік зауыттарына дейін. Сонымен бірге инвестор ешқандай жасырын немесе қосымша шығындарға ұшырамайды.
Индустриялық аймақты құрудың мақсаты– жеке кәсіпкерлікке мемлекеттік қолдау көрсету және өнеркәсіптің басым салаларын дамыту, оның ішінде машина жасау, тамақ және жеңіл өнеркәсіп, құрылыс материалдары мен конструкцияларын, ауыл шаруашылығы техникасын өндіру.
Инженерлік инфрақұрылымқұрамына электрмен, газбен, сумен жабдықтау, су бұру, телефон байланысы, интернет кіреді.
Индустриялық аймақ аумағында резиденттерге қолайлы жағдай жасау үшін әкімшілік орталық жұмыс істейді. Онда кеңсе бөлігі, конференц-зал, қонақүй нөмірлері, сондай-ақ асханалық кешен қарастырылған.
Индустриялық аймақ– инженерлік-коммуникациялық инфрақұрылыммен қамтамасыз етілген, жеке кәсіпкерлік субъектілеріне кәсіпкерлік қызмет объектілерін, соның ішінде өнеркәсіп, агроөнеркәсіптік кешен, туризм индустриясы, көлік логистикасы, қалдықтарды басқару салаларында орналастыру және пайдалану үшін Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен берілетін аумақ.
Осы Концепцияда өңірлік маңызы бар индустриялық аймақтың – Мақат ауданындағы өнеркәсіптік кооперация орталығының(бұдан әрі – Мақат индустриялық аймағы) жұмыс істеуінің перспективалық көрінісі айқындалған. Концепция қазіргі кезеңде қалыптасып отырған экономикалық қатынастарды дамытудың оңтайлы жағдайларын қамтамасыз ету қажеттілігін, аудан мен облыс экономикасын әртараптандыру мақсатында индустриялық аймақтар моделін неғұрлым тиімді пайдалану және әлеуметтік мәселелерді шешу қажеттілігін көрсетеді.
Аудан құрамына 2 кент (Мақат, Доссор), 1 Байгетөбе ауылдық округі кіреді. Аудан орталығы – Мақат кенті. Экономиканың негізгі бағыты – кен өндіру өнеркәсібі. Ауданда өндірілетін өнеркәсіп өнімдерінің негізгі түрлері – мұнай және газ өнімдері.Мақат ауданының жер көлемі 501,6 мың гектарды құрайды, оның ішінде ауылдық елді мекендердің жерлері – 11,7 мың га, ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлер – 16,1 мың га, қор және арнайы жер қоры – 440,8 мың га, өзге жерлер – 33,1 мың га. Аудан аумағының көптеген бөлігі тұзды көлдер мен сор жерлермен қамтылған.Облыс экономикасы қалыптасқан жағдайларға байланысты айқын көрінетін шикізаттық бағытқа ие. Мұнай-газ өндіру саласы өнеркәсіп өндірісінің құрылымында жетекші орын алады және шамамен 91%-ды құрайды. Елдегі көмірсутек қорының 65%-ы Атырау облысында шоғырланған.
Мақат индустриялық аймағын құру өңір экономикасын әртараптандыруға, сондай-ақ мұнай мен газды өндіру және қайта өңдеуге сервистік қолдау көрсететін кәсіпорындарды ұйымдастыруға бағытталған.Өңірдің дамуына мұнай-газ саласының ірі компаниялары да өз үлесін қосуда.
Өзінің құрылған сәтінен бастап Мақат ауданы мұнай өнеркәсібінің, теміржол тасымалы мен мұнай-газды жеткізудің маңызды орталығы болып табылады. Мұнда «Эмбамұнайгаз» АҚ-ның құрылымдық өндірістік бөлімшесі – «Доссормұнайгаз» мұнай-газ өндіру басқармасы жұмыс істейді. Ол 1911 жылы құрылған және Атырау облысының Мақат ауданы аумағында орналасқан. Басқарма 7 кен орнын игерумен айналысады, мұнай мен газды өндіру және өңдеу жұмыстарын жүзеге асырады.Сондай-ақ өңір мен облыстың дамуына маңызды үлес қосып отырған Доссор автожөндеу зауыты («Доссормұнаймаш») бар. Мұнда Солтүстік-Каспий жобасы аясындағы NCOC компаниясының жерүсті кешені – мұнай мен газды кешенді дайындау қондырғысы «Болашақ» орналасқан.Ауданда өндірістік кәсіпорындар да жұмыс істейді:«Доссормұнаймаш» ЖШС,«Мақаттехсервис» ЖШС,«Ақсары» ЖШС,«Мақат су Е» ЖШС,«Доссор Сервис» ЖШС,«Дос-Кер сервис» ЖШС,«Доссор Процессинг Компани»,«PSV GRUP» ЖШС,«Тазалық Көгал» ЖШС,«ISMA COMPANY» ЖШС,«АТБИНВЕСТ» ЖШС,«MЭР» ЖШС.
Ортақ дамытудың келесі бағыттары ұсынылады:
1) мұнай өңдеуге арналған бұйымдар өндірісі,
2) азық-түлік өнімдері өндірісі,
3) ауыл шаруашылығы тауарлары мен оларды терең өңдеу өнімдерін өндіру.
Осы мәселені шешу мақсатында аумағы 50 гектар жер учаскесінде индустриялық аймақ құру, әрі қарай оның даму қарқынына сәйкес кеңейту ұсынылады.
Жалпы алғанда, «Мақат» индустриялық аймағын құру Атырау облысының экономикасына оң әсерін тигізеді. Индустриялық аймақ импортты алмастыруға, сондай-ақ отандық өнімді шетелге экспорттауды дамытуға, бәсекеге қабілетті тауарлар шығаруға, жаңа жұмыс орындарын ашуға, логистикалық рәсімдерді жеделдетуге, транзит көлемін арттыруға, елдердің жаһандық нарықтағы үлесін кеңейтуге, өндірістік желілерді шикізат қоры мол әрі инфрақұрылымы дамыған экономикалық тұрғыдан тартымды өңірде орналастыруға, сондай-ақ шикізат өндірушілер мен қайта өңдеуші компаниялар арасында тікелей келісімшарттар жасасуға ықпал ететін болады.
МAҚAТ AУЫЛЫНДA ИНДУСТРИЯЛЫҚ AЙМAҚ ҚҰРУ ЖОБAСЫНЫҢ РЕЗЮМЕСІ
Индустриялық аймақ кооперацияға жағдай жасау, жеткізілім тізбегіндегі қатысушылар санын қысқарту, түпкі тұтынушы үшін өнімнің құнын төмендету және жеткізілім жылдамдығын арттыру мақсатында құрылады.
«Мақат» индустриялық аймағының Атырау облысында орналасуы келесі аспектілермен айқындалады:
- сауда-экономикалық қатынастардың дамуын ынталандыру;
- ірі кәсіпорындардың жанында орналасуы;
- еңбекке қабілетті жұмыс күшінің болуы;
- негізгі коммуникациялар мен қуат көздерінің қолжетімділігі;
- өнеркәсіптік мақсаттағы жерлерді пайдалану арқылы «Мақат» индустриялық аймағын кеңейту мүмкіндігі.
Мақат индустриялық аймағын құру және қызмет етудің негізгі мақсаты– қоймаға жинау, сақтау, консолидация, өңдеу, жаңа тауарларды өндіру саласында өндірістік кооперацияны қамтамасыз ету, терең өңдеу тауарларын ішкі өндірістің қарқынын арттыру және оларды әрі қарай іске асыру, халықаралық тауар жеткізу жүйелеріне тиімді интеграция жасау, экономика салаларына мультипликативті әсер ететін бірыңғай экожүйені құру.
Индустриялық аймақ өзі 13 сектордан тұратын құрылым ретінде ұсынылады, олар өнеркәсіп салаларының түріне байланысты бөлінеді:
Нефтьқызмет көрсету жабдықтарын өндіру
Машина жасау
Қаптама ыдыстарын өндіру
Химиялық өндіріс
Азық-түлік өнімдерін өндіру
Электр жабдықтарын өндіру
Құрылыс материалдары
Резеңке және пластмасса бұйымдарын өндіру
Жиһаз өндірісі
Ландшафтық дизайнға арналған бұйымдар өндіру
Шағын өндіріс
Басқарушы компания объектілері және инженерлік құрылыстар аймағы
Көлік-логистикалық орталық
Аграрлық жобалар (көкөніс өсіруге арналған жылыжай кешенін салу)
Мақат индустриялық аймағын құрудың артықшылықтары:
- NCOC компаниясының қатысушыларымен ынтымақтастықты жеңілдету;
- Инвестициялар тарту арқылы жоғары технологиялық өндіріс құру;
- NCOC-пен өзара іс-қимыл жасау, қызмет көрсетуші жеткізуші ретінде аккредитациядан өтуді жеңілдету;
- Ішкі нарықтағы отандық тауарлардың үлесін арттыру және ішкі сұранысты тауарлармен көбірек қамту;
- Көршілес елдерге экспорт көлемінің өсуі;
- Жаңа жұмыс орындарын құру, бұл кейіннен жұмыссыздықтың азаюына ықпал етеді;
- Кәсіпорындардың тиімді кооперациясы және т.б.
Индустриялық аймақ құру идеясы өзара сауданы дамыту әлеуетіне ие және үлгі бола алады:
- жаһандық деңгейдегі сапалы сауда әріптестігіне;
- өңірлік деңгейдегі тиімді өзара іс-қимылға;
- мемлекет пен бизнестің өзара іс-қимылы саласындағы нәтижелілікке.
«Мақат» индустриялық аймағының қызметіндегі басымдықтар:
1) Өндірістік кооперацияны дамыту;
2) Жаңа өндірістер мен жұмыс орындарын құру;
3) Жоғары бәсекелік артықшылыққа ие тауарларды, оның ішінде халық тұтынатын тауарларды өндіруді арттыру;
4) Ауыл шаруашылығы өнімдерін сақтау және өңдеу қуаттарын құру;
5) Логистика мен инфрақұрылымды жақсарту;
6) Көпмодальды тасымалдауды дамыту;
7) Жаңа технологияларды тарту;
8) АӨК өнімдерін өндіру және қайта өңдеу процестерін әртараптандыру;
9) Мемлекеттік органдар мен кәсіпкерлік субъектілері арасындағы өзара әрекетті жақсартуға жағдай жасау;
10) Жаңа технологияларды енгізу арқылы халық тұтынатын тауарлар шығаратын шағын кәсіпорындарды құру;
11) Аймақтағы шағын және орта кәсіпкерлік субъектілерінің санын арттыру.Қосымша мәлімет:облыста 70 029 шағын және орта кәсіпкерлік субъектісі тіркелген, оның ішінде Мақат ауданында – 1 727 субъект.
|
|
Барлығы |
Оның ішінде: |
|
|
|
|
|
|
Шағын кәсіпкерліктің заңды тұлғалары |
Орта кәсіпкерліктің заңды тұлғалары |
Жеке кәсіпкерлер |
Шаруашылық немесе фермерлік ұсақ шаруашылықтар |
|
Барлығы |
70 029 |
12 538 |
112 |
53 709 |
3 670 |
|
Атырау қ.а. |
51 268 |
11 118 |
95 |
39 403 |
652 |
|
Жылыой ауданы |
6 556 |
777 |
9 |
5 332 |
438 |
|
Индер ауданы |
2 158 |
129 |
2 |
1 591 |
436 |
|
Исатай ауданы |
1 703 |
120 |
- |
1 297 |
286 |
|
Құрманғазы ауданы |
2 960 |
139 |
4 |
2 136 |
681 |
|
Қызылқоға ауданы |
1 743 |
56 |
- |
1 146 |
541 |
|
Мақат ауданы |
1 727 |
98 |
1 |
1 545 |
83 |
|
Махамбет ауданы |
1 914 |
101 |
1 |
1 259 |
553 |
12) Өнеркәсіпті дамыту қоры арқылы жеңілдетілген займдар алу
13) Кәсіпкерлерге жеңілдетілген жалға беру шарттары бойынша ғимараттар ұсынылады, бұл өндірістерді іске қосу кезінде кедергілерді азайтуға және бизнеске назар аударуға мүмкіндік береді, құрылысқа немесе инфрақұрылымға қосылуға ресурстар жұмсамай-ақ.
Индустриялық аймақ жобаларын іріктеу критерийлерінің тізімі
Жобаларды іріктеу тізімі сәйкесінше, индустриялық аймаққа қатысушы ретінде қызмет атқару үшін өтінім берушілердің жобаларын іріктеу келесі негізгі критерийлер негізінде жүзеге асырылады:
1) Өтінім берушінің банктік қарыздары бойынша мерзімі өткен берешегі жоқ болуы, бұл банктің өтінім берушінің есепшоттарындағы ақша қозғалысы туралы анықтамасы (картотеканың болмауы) және кредиттік бюроның кредит тарихындағы толық немесе ішінара ақпаратты қамтитын кредиттік есеппен расталады;
2) Салықтар мен бюджетке басқа да төлемдер бойынша берешек жоқ болуы, бұл тіркеу орны бойынша Мемлекеттік кірістер органынан алынған салықтар мен басқа да міндетті төлемдер бойынша берешектің бар немесе жоқ екендігі туралы мәліметтермен расталады.
«Мақат» индустриялық аймағына қатысушы ретінде қызмет атқару үшін өтінім берушілердің жобаларын іріктеу келесі қосымша критерийлер негізінде жүргізіледі:
1) Жобаны жүзеге асыру аймағы емес өңірлерде ұқсас жобаларды ілгерілету;
2) Жобаның импорт алмастыру немесе экспортқа бағытталған сипаты;
3) Өнеркәсіптік-инновациялық жобаны іске асыру.
Қоршаған ортаға әсерін бағалау
Нысанды салу кезінде атмосфералық ауаны ластаушы көздер ретінде төмендегілер қарастырылады: жер қазу жұмыстары, құрылыс техникасының жұмысы, инертті материалдарды түсіру және сақтау, бояу және дәнекерлеу жұмыстары.
Қоршаған ортаға жоспарланған экономикалық қызметтің әсерін бағалау кезінде алаңда атмосфералық ауаны ластаушы көздер болуы мүмкін (ұйымдастырылған, ұйымдастырылмаған, соның ішінде нормативтелмеген).
Автотранспорттан шығатын шығарындылар таралу есептеулерінде ескеріледі, бірақ нормативтелмейді, себебі автотранспорт – қозғалмалы көз болып табылады.
Өндіріс технологиясын зерттеу нәтижесінде көрсетілгендей, аталмыш өндірістік алаңда атмосфералық ауа сапасына айтарлықтай әсер етуі мүмкін ірі немесе массалық шығарындыларға әкелетін көздер жоқ екені анықталды, бұл «Мақат» индустриялық аймағы аумағының шегінде атмосфералық жағдайға әсер етпейді.
Экологиялық залалдың зиянды әсерін азайту бойынша шаралар аясында атмосфералық ауаның жай-күйін бақылау жүзеге асырылады. Бұл бақылау өлшеу нәтижелері немесе қоршаған ортаға шығарындылар деңгейін есептеу негізінде, сондай-ақ зиянды өндірістік факторларды және табиғи, энергетикалық және басқа да ресурстардың нақты тұтыну көлемін есепке ала отырып жүргізіледі.
Кәсіпорынның атмосфералық ауаға әсерін бақылау технологиялық процестің параметрлерін қадағалау арқылы жүзеге асырылады, бұл өндірістік қызмет көрсеткіштері экологиялық тұрғыдан оптималды деп есептелетін диапазонда екенін растауға мүмкіндік береді.
Ластаушы заттардың шығарындыларын бақылау есептеу әдісімен, нақты жұмыс көрсеткіштерін ескере отырып, сондай-ақ құралдық әдіспен жүргізіледі.
Құрылыс жұмыстары кезеңінде шығарындылардың қысқа мерзімді сипатына байланысты бақылау жүргізілмейді.
Шығарылатын зиянды заттар аз болғандықтан, аз қалдықты технологияны қолдану қарастырылмаған.
Экологиялық залалдың зиянды әсерін азайтуға арналған ұсынылатын шараларға қоршаған ортаны қорғау және оның сапасын жақсартуға бағытталған технологиялық, техникалық, ұйымдастырушылық, әлеуметтік және экономикалық кешенді шаралар кіреді.
Қоршаған ортаға теріс әсер етуінің ықтимал формаларының сипаттамасы:
Ауалық бассейнге әсері.Нысан жұмыстары кезінде атмосфералық ауаның жай-күйіне әсер құрылыс жұмыстары кезінде пайда болатын ластаушы заттардың, сондай-ақ арнайы техника мен автокөліктің қозғалтқыштарының жұмысы арқылы болуы мүмкін. Әсер көлемі – құрылыс алаңы шегінде.
Физикалық әсер факторлары.Шу әсерінің көзі – қолданылатын техника мен жабдықтардың жұмысы кезінде туындайтын шу. Техниканың жұмысы кезінде пайда болатын шу спектрінің сипатына сәйкес кең жолақты шуға жатады, дыбыс деңгейі уақыт бойынша үздіксіз өзгереді және эпизодтық процесс болып табылады.
Жер ресурстары мен топырақ-қалдық өсімдіктер жамылғысына әсері.Құрылыс жұмыстары басталар алдында, топырақтың құнарлы қабатын алу жобаланған және оны кейінгі рекультивация үшін жұмыс жүргізілетін орынның маңына сақтау жоспарланған. Әсер көлемі – ағымдағы жер учаскесінің шегінде.
Жануарлар әлеміне әсері.Аталмыш аумақта ағаштар, бұталар және басқа да жасыл насаждениялар жоқ. Жануарлар әлемі түрлік өзгеріске ұшырамайды, сондықтан жануарлар әлеміне әсер болмайды. Әсер көлемі – құрылыс жұмыстарының уақытша кезеңінде.
Қалдықтардың қоршаған ортаға әсері.Қалдықтардың барлығы арнайы ұйымдарға келісім-шарт негізінде беріледі. Әсер көлемі – құрылыс жұмыстарының уақытша кезеңінде.
Экологиялық жағдайды жақсартуға арналған шаралар– бұл қоршаған ортаны қорғауға және оның сапасын жақсартуға бағытталған кешенді іс-шаралар. Оларға мыналар жатады:
экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге бағытталған шаралар;
қоршаған ортаның құрамдас бөліктерінің сапалық сипаттамаларын жақсарту арқылы экологиялық жағдайды жақсартуға арналған шаралар;
экологиялық жүйелердің жағдайын тұрақтандыру және жақсарту, биологиялық әртүрлілікті сақтау, табиғи ресурстарды тиімді пайдалану және қалпына келтіруге бағытталған шаралар;
қоршаған орта мен халықтың денсаулығына зиян келтіретін әрекеттерді болдырмау және алдын алу;
қоршаған ортаны қорғауға, табиғатты тиімді пайдалануға және халықаралық стандарттарды енгізуге бағытталған әдіс-тәсілдер мен технологияларды жетілдіру.
Атмосфераға шығатын ластаушы заттардың аз мөлшерін ескере отырып, кәсіпорында атмосфералық ауаны қорғау мақсатында келесі іс-шараларды жүзеге асыру ұсынылады:
- жұмыстарды технологиялық регламентке сәйкес орындау;
- жер жұмыстары жүргізілген кезде құрылыс алаңында шаңды басу.
Индустриалдық аймақ орналасқан жерде ерекше қорғалатын объектілер жоқ.
Жануарлар әлемі мен адамның тіршілік ортасында экологиялық өзгерістердің мүмкіндігіне жүргізілген алдын ала бағалаулар зерттеулер барысында анықталмаған. Жұмыс аймағында әлеуметтік-демографиялық құрылымға, жануарлар мен құстардың миграциялық ағымына немесе тұрғындардың дәстүрлі еңбек формаларының өзгеруіне байланысты өмір сүру жағдайларының өзгеруі күтілмейді.
Кәсіпорынның өндірістік қызметі барысында экологиялық жағдайды жақсартуға, жұмысшылардың өмірі мен денсаулығын қамтамасыз етуге, сондай-ақ экстремалды жағдайларда қызметкерлер мен халықтың өмірі мен денсаулығын қорғауға бағытталған шаралар қабылданады. Сонымен қатар әлеуметтік сала дамуына қатысу, еңбек жағдайларын, тұрмыстық және медико-санитарлық қамтамасыз етуді қалыпты және қауіпсіз ету мақсатында өндірістік санитарлық талаптардың сақталуы жоспарланған.
Кәсіпорынның өндірістік қызметі тек персоналдың ғана емес, сонымен қатар жергілікті халықтың денсаулығына және олардың өмір сүру жағдайына қауіп төндірмейді. Бұл әсерлерге тікелей, жанама, кумулятивті және басқа да қоршаған ортаға әсер ету түрлері кіреді.
ИЗ МАКАТ-та өндірістік қызметті жүзеге асыру қоршаған ортада кері немесе дағдарыстық өзгерістерге әкелмейді.
ИЗ құрылымында ықтимал апатты жағдайлар мүмкін емес.
Ішіп-жұмысқа және тұрмыстық-шаруашылық қажеттіліктерге пайдаланылатын су «Санитарлық-эпидемиологиялық талаптар: су көздеріне, шаруашылық-ішімдік су алу орындарына, шаруашылық-ішімдік су жабдықтауына және мәдени-тұрмыстық су пайдалану орындарына, су объектілерінің қауіпсіздігіне» сәйкес болуы тиіс, Қазақстан Республикасының Ұлттық экономика министрінің 16.03.2015 жылғы № 209 бұйрығымен бекітілген.
Болжалды қаржы-экономикалық және әлеуметтік салдары
Индустриалдық аймақты құруға арналған болжалды шығындарды бағалау, соның ішінде инфрақұрылым объектілерін салу шығындары
Инженерлік-техникалық инфрақұрылыммен қамтамасыз ету мүмкіндігін зерттеу мақсатында индустриалдық аймақтың территориясына Жұмыс жобасы әзірленуде. Қазіргі таңда ИЗ МАКАТ-ты құруға арналған, соның ішінде инфрақұрылым объектілерін салуға арналған болжалды шығындар есептелуде.
Сонымен қатар, негізгі мәселе – ИЗ МАКАТ-ты электр энергиясымен қамтамасыз ету болып табылады (қажетті болжалды қуат – 10 МВт).
Осы мәселені шешу үшін ауылда электрстанциясын салу ұсынылады, бұл тек ИЗ МАКАТ-ты қуатпен қамтамасыз етумен шектелмей, сонымен қатар аймақтың жалпы энергия тапшылығын шешуге мүмкіндік береді.
Жалпы инвестициялық шығындарды есептеу, қаржыландыру қажеттіліктерін бөлу
Жоба ИЗ МАКАТ-ты құруға әлеуетті инвесторларды тартуды көздейді.
ИЗ МАКАТ өндірістік кооперацияны дамытуға, қойма және сақтау логистикасын ұйымдастыруға арналған алаң ретінде қызмет етеді, сондай-ақ тауар өндірушілер үшін ақпараттық және сервистік орталық болып табылады. Бұл шағын жеткізілім партияларын ірі, стандартталған өнімдерге біріктіріп, біркелкі орамамен ірі сатып алушыларға және экспортқа жеткізуге мүмкіндік береді.
ИЗ МАКАТ-тың экономикалық қызметі қатысушылардың өз қаражаттары (ИЗ МАКАТ аумағында орналасқысы келетін бизнес) мен инвесторлардың есебінен жүзеге асырылады.
Бюджеттік қаражаттың жоқтығы, сондай-ақ өте қатаң қаржыландыру шарттары мен қысқа қайтарым мерзімі бар қарыз ресурстарының қолжетімсіздігі мен қымбаттығы өндірісті дамытуға кедергі келтіреді.
Өндірістік шығындарды есептеу (эксплуатациялық шығындар)
ИЗ құру идеясы қажетті және жеткілікті негізделген. Жобаны қаржыландыру және онда қойылған мақсаттарға жету келесі артықшылықтарды қамтамасыз етеді:
Қатысушылар үшін:
-абсолюттік көрсеткіштер бойынша кірістің өсуін қамтамасыз ету;
-басқарылатын нарық сегментін бекіту және кеңейту;
-Компанияның жоғары сапалы өнімдерді әлемдік стандарттарға сәйкес өндіруші және сенімді жеткізуші ретінде жағымды имиджін қалыптастыру, бұл оның бәсекеге қабілеттілігін арттырады;
-тапсырыс берушілер санын көбейту, экспорт көлемін ұлғайту.
Инвестор үшін:
- инвестициялардың уақтылы қайтарымы, сыйақыларды есепке ала отырып;
- жобаланған өндірісті әрі қарай дамыту бойынша қатысушымен ұзақ мерзімді серіктестік мүмкіндігі.
Аймақ пен ел үшін:
-әлеуметтік-экономикалық міндеттерді шешуде мемлекеттік-жеке серіктестік институттық механизмдерін жетілдіру;
-стратегиялық маңызы бар өндірістік операцияларды қамтамасыз ету үшін қажетті өнімге сұранысты қанағаттандыру, бұл экономикалық қауіпсіздікті қамтамасыз етуде маңызды;
-тауар айналымын оңтайлы дамыту, импортты алмастыру және экспортты әртараптандыру мүмкіндіктерін кеңейту;
-индустриялық сауда-логистика секторын дамыту бойынша нақты қадамдар арқылы экономиканың өсуін ынталандыру;
-жоба бойынша салық төлемдерінен бюджетке қосымша түсімдер;
-1000-нан астам жаңа жұмыс орнын ұйымдастыру.
Тауар тұтынушылар үшін:
-өнімнің жоғары сапасы және қолжетімді бағасы;
-сатып алуға қолжетімділік.
Өнеркәсіптік аймақтың өңірлік экономикалық жағдайға әсерін талдау
Жалпы алғанда, ИЗ МАКАТқұру Атырау облысының экономикасына оң әсерін тигізеді. ИЗ МАКАТ импортты алмастыруға ықпал етеді, сонымен қатар отандық өнімнің басқа елдерге экспортын дамытуға, бәсекеге қабілетті тауарларды шығаруға, жаңа жұмыс орындарын құруға, логистикалық процестерді жеделдетуге, транзит көлемін арттыруға, жаһандық нарықтардағы елдер үлесін ұлғайтуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, өндірістік желілерді шикізат қоры мол және инфрақұрылымы дамыған экономикалық тартымды аймаққа орналастыру, шикізат өндірушілер мен өңдеуші компаниялар арасында тікелей келісім-шарттар жасау мүмкіндігі туындайды.
Жалпы, жобаны іске асыру идеясы ішкі және сыртқы нарықтағы өнімге деген қажеттілікті зерттеуге негізделген және өңір мен Қазақстан үшін экономикалық, әлеуметтік және экологиялық тиімділікпен қолдау тапқан. Жобаны жүзеге асыру аудан тұрғындарының жұмыспен қамтылуын арттырады, кәсіпкерлер мен тұрғындарға табыс әкеледі, инвестиция тартуға және республикалық бюджетті салықтармен толықтыруға ықпал етеді.
Өңірдегі өнеркәсіптік пайдалану әлеуметтік инфрақұрылымға теріс жүктеменің артуына әкелмейтіндігін көрсетеді.
Облыстың экономикалық жағдайына әсер тұрғысынан негізгі экономикалық әсер өңірдің одан әрі экономикалық дамуына байланысты болады.
Негізгі әлеуметтік-экономикалық оң әсерлерге салықтар, жергілікті бюджетке түсімдер, жер асты ресурстарын пайдалану ақысы, суды пайдалану ақысы, табиғатты қорғау қорына төлемдер кіреді.
Қазақстан Республикасының салық заңнамасына сәйкес, ИЗ МАКАТреспубликалық бюджетке келесі салықтар мен аударымдарды жүргізеді:
-әлеуметтік салық;
-әлеуметтік қорғау қоры үшін аударымдар;
-зейнетақы қорына аударымдар;
-жол қоры үшін аударымдар;
-жер салығы (жерлердің бонитетіне сәйкес ставкалар);
-көлік құралдары салығы (автокөліктің қуатына байланысты ставка);
-мүлік салығы;
-қосылған құн салығы;
-табыс салығы.
Осылайша, жоспарланған жұмыстарды жүргізу өңірдегі тұрғын пункттердің әлеуметтік-тұрмыстық инфрақұрылымына қажетсіз жүктеме тудырмайды. Сонымен қатар, жұмыс күші мен тұрмыстық қызметтерге сұраныстың белгілі бір артуы жергілікті халықтың жұмыспен қамтылуын арттыруға оң әсерін тигізеді.
Өңірде қосымша экономикалық тиімділік келесі факторлардың арқасында алына алады:
-автокөлік транспортын қарқындырақ пайдалану;
-белгілі бір жұмыстарды орындау үшін жергілікті мердігерлерді тарту.
Жоғарыда аталған факторлар бюджетке түсімдердің артуына ықпал етеді. Жалпы, экономикалық жағдайға әсер тұрғысынан негізгі экономикалық әсер өңірде алтын құрамындағы рудалардың барлау қорларының ұлғаюымен байланысты болады, бұл өңірдің одан әрі экономикалық дамуына негіз болады:
-бюджетке түсімдердің артуы;
-қосымша жұмыс орындарының ашылуы;
-тұрмыстық қызмет көрсету саласының кеңеюі және т.б.
Әлеуметтік-мәдени және демографиялық сипаттамалар тұрғысынан индустриалды аймақ құрудың негізділігі
ИЗ МАКАТ жобасы Атырау облысы үшін өндірістік, қойма, әкімшілік және сервис қызмет көрсету объектілерін орналастыруды қарастырады. Бұл өз кезегінде өңірдің әлеуметтік-экономикалық дамуына оң әсер етеді, тұрғындардың материалдық жағдайын жақсартады, сондай-ақ ірі логистикалық хабтың айналасында қызмет көрсететін өндірістерді құруға қосымша мүмкіндіктер беріп, бүкіл индустриалды аймақтың дамуына ықпал етеді.
Индустриалды аймақтың еңбек ресурстарына қажеттілігі және оның халықты жұмыспен қамтуға әсері
Жобаны жүзеге асыру барысында қосымша жаңа жұмыс орындары құрылып, өнім көлемінің өсуі күтілуде, бұл өнімнің өзіндік құнын төмендетуге және Қазақстан нарығын отандық өніммен қамтуға мүмкіндік береді.
Құрылыс жұмыстарына байланысты да бірқатар жұмыс орындары ашылады. Жұмыстар жүргізу барысында жергілікті тұрғындар тартылатын болады, негізінен бұл жоғары білікті мамандар.
Қажетті біліктілікке сәйкес еңбек ресурстарымен нақты қамтамасыз етілуі
Еңбек нарығында еңбекке жарамсыз адамдардың саны ескерілгенде, жобаны жүзеге асыру барысында кадрлар тапшылығы болмайтыны күтілуде. Жобаны іске асыру барысында жергілікті тұрғындар тартылып, қажет болған жағдайда Қазақстанның басқа аймақтарынан сәйкес біліктілігі бар азаматтар шақырылады.
Жұмысшылар мен мамандарды оқыту және қайта даярлау қажеттілігі
Жобаны жүзеге асыруға білікті жұмысшылар мен мамандар тартылатын болады. Қажет болған жағдайда олардың оқытуы ұйымдастырылады.
Индустриалды аймақтың орналасу схемасы
ИЗ МАКАТ орналасу жоспары
Концепцияда қарастырылған іс-шаралардың Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2017 жылғы 29 қарашадағы № 790 қаулысымен бекітілген мемлекеттік жоспарлау жүйесінің құжаттарына сәйкестігі туралы деректер
Мемлекеттік жоспарлау – бұл Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық дамуын арттыруға, азаматтардың әл-ауқатын көтеруге және ел қауіпсіздігін нығайтуға бағытталған мемлекеттік билік органдары мен елді дамыту процесіне қатысушылардың қызметін қамтитын жүйе.
Мемлекеттік жоспарлау жүйесі мына принциптерге негізделген:
1) Ішкі теңгерімдік– мемлекеттік жоспарлау жүйесінің құжаттары мақсаттар, міндеттер және нәтиже көрсеткіштері бойынша бір-бірімен үйлесімді болуын қамтамасыз ету.
2) Тиімділік– мақсаттар, міндеттер мен нәтиже көрсеткіштерін таңдау ресурстардың аз шығынымен олардың орындалуын қамтамасыз етуі тиіс.
3) Адамға бағдарлану– мақсаттар, міндеттер және нәтиже көрсеткіштері соңында халықтың өмір сүру сапасын жақсартуға және әл-ауқатын арттыруға бағытталуы тиіс.
4) Тәуелсіздік– мемлекеттік жоспарлау процесінің қатысушыларына өз құзыреті шегінде мақсаттарға жету жолдарын және даму міндеттерін шешу әдістерін таңдау бойынша жеткілікті дербестік қамтамасыз ету.
5)Қатысушылардың жауапкершілігі– өз құзыреті шегінде міндеттердің тиімсіз орындалуы мен күтілетін нәтижелерге жетпеу үшін жауапкершілік қамтамасыз етіледі.
6) Ашықтық– мемлекеттік жоспарлау жүйесінің құжаттарын міндетті түрде талқылау механизмдерін енгізу (мемлекеттік құпияға жататын ақпаратты қоспағанда) және маңызды қоғамдық мәселелер бойынша кең аудиторияның қатысуын қамтамасыз ету.
7) Нақты шынайылық– жоспарлау құжаттарында мақсаттар мен міндеттер, нәтиже көрсеткіштері нақты деректер мен қажетті ресурстар негізінде орындалуы мүмкін болуы тиіс.
8) Үздіксіздік, сабақтастық және реттілік– мемлекеттік жоспарлау жүйесі сатылап жүзеге асырылады, жоғары деңгейдегі құжаттардағы мақсаттар мен міндеттер төменгі деңгейдегі құжаттардың сапасы мен уақытылы орындалуына тәуелді, сондай-ақ жүйенің үздіксіз жұмыс механизмі қамтамасыз етіледі.
Мемлекеттік жоспарлау жүйесінің құжаттары
Республикалық маңызы бар индустриалды аймақтағы жоба бойынша іс-шаралар кешені мемлекеттік жоспарлау жүйесінің талаптарына толық сәйкес келеді және Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2017 жылғы 29 қарашадағы № 790 Қаулысымен бекітілген концепция және құжаттарға сәйкес жүзеге асырылады.
Мемлекеттік жоспарлау жүйесінің құжаттарына сәйкестік (иерархиялық маңыздылық бойынша):
-Ұлттық маңызы бар басымдықтар– сәйкес келеді;
-Қазақстан Республикасының Ұлттық даму жоспары, Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздік стратегиясы– сәйкес келеді;
-Елдің территориялық даму жоспары– сәйкес келеді;
-Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымды дамыту министрінің 2019 жылғы 3 қыркүйектегі № 693 бұйрығы– «Кіші индустриалды аймақтарды құру және олардың қызметін жүзеге асыру ережелерін бекіту» бойынша.
Бұл ретте Қазақстан Республикасының 2019 жылғы 3 сәуірдегі «Арнайы экономикалық және индустриалды аймақтар туралы» Заңының 11-бабының 20) тармағына сәйкес жүзеге асырылады.
Мақсатқа жету үшін негізгі ережелерді жүзеге асыруды ескере отырып келесі міндеттерді шешу қажет:
-Нарықты бәсекеге қабілетті өнімдермен қанықтыруға, экспорттық әлеуетті қалыптастыруға және импортты алмастыратын өндірістерді дамытуға жәрдемдесу, әсіресе шикізатты терең өңдеу және ғылымға негізделген, ресурсты үнемдейтін, экологиялық таза технологияларды қолдану арқылы;
-Стратегиялық мақсаттағы материалдарға деген қажеттілікті қамтамасыз ету.
Мақсатқа жету және міндеттерді шешу үшін қажетті негізгі құралдар:
-Өңдеу өнеркәсібі мен агроөнеркәсіп кешенінде инновациялық және инвестициялық белсенділікті ынталандыру;
-Ішкі және сыртқы нарықтарда отандық тауар өндірушілерді қорғау мақсатында кедендік-тарифтік саясатты жүзеге асыруға жәрдемдесу.
5.Сонымен қатар, мемлекеттік органдардың даму жоспарлары, облыстың даму жоспары, ұлттық басқарушы холдингтердің, ұлттық холдингтер мен ұлттық компаниялардың даму жоспарлары – сәйкес келеді. Өйткені индустриалды аймақты құру және жобаны жүзеге асыру өңірдің әлеуметтік-экономикалық дамуына оң әсерін тигізеді, тұрғындардың материалдық жағдайын жақсартады және ірі кәсіпорын айналасында сервистік өндірістерді құруға қосымша мүмкіндіктер береді, сондай-ақ бүкіл индустриалды аймақтың дамуына ықпал етеді.
Индустриалды аймақтың және оның инфрақұрылымының даму жоспары жобасы
Сыртқы инфрақұрылымды салу бюджет қаражаттары есебінен жүзеге асырылуы жоспарлануда.
Индустриалды аймақты іске асырудың әртүрлі технологиялық шешімдерін талдау, олардың артықшылықтары мен кемшіліктері, таңдалған нұсқаны негіздеу:
ИЗ – бұл сауда, экономикалық және инвестициялық ынтымақтастық орталығы ретінде қызмет ететін кешен, Өзбекстанмен шекаралас аумақта орналасқан.
ИЗ сауда-логистикалық дамуды қамтамасыз ету мақсатында құрылады, ол заманауи, жоғары өнімді, бәсекеге қабілетті өндірістерді ұйымдастыруға, материалдық және онымен байланысты ағындарды тиімді басқаруға, процестерді оңтайландыруға, ұлттық экономика тәуелсіздігін арттыруға, кәсіпкерлікті дамытуға арналған инфрақұрылымдық қолдауды қамтамасыз етуге, инвестиция тартуға, отандық тауарлар мен қызметтердің экспорттық әлеуетін дамытуға және халықтың әл-ауқатын жақсартуға бағытталған.
8.2. Индустриалды аймақтың масштабы, индустриалды аймақ жобасының қуатын есептік негізде анықтау, индустриалды аймақ қуатын игеру динамикасы
ИЗ МАКАТ аумағында өндірістік, ғылыми-техникалық, инвестициялық, коммерциялық, бірлескен және Қазақстан Республикасының заңнамасында тыйым салынбаған басқа да қызмет түрлерінің тиімді нысандары дамытылады. Бұл қызмет субъектілері ИЗ-ке қатысушы ретінде Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес тіркелген.
ИЗ МАКАТ қатысушылары – жеке кәсіпкерлер, заңды тұлғалар, олар ИЗ МАКАТ аумағында кәсіпкерлік қызмет объектілерін орналастыру және пайдалану бойынша субаренда немесе жалға алу, сондай-ақ ИЗ аумағындағы ғимараттарды сату шарттары бойынша келісім-шартқа отырған субъектілер болып табылады. Бұл қатысушылар Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес рұқсат етілген қызмет түрлерін жүзеге асырады.
Қатысушылар өз қаражаттары есебінен оларға берілген жер учаскесінде қажетті инфрақұрылым объектілерін салуға құқылы. Мұндай нысандардың құрылысы Басқарушы компаниямен келісе отырып жүргізіледі.
Техникалық тәуекелдерді бағалау, негізгі тәуекел факторларын, ықтимал сипатын және өзгеріс диапазонын анықтау, тәуекелдерді төмендетуге арналған ықтимал шаралар
Жобаның тәуекелдерін бағалау
Эксперттік бағалауларға сәйкес, жобаға қатысты тәуекел «орташа» деңгейде деп бағаланады.
Жобаны жүзеге асыруға кедергі болатын негізгі факторлар
Негізгі кедергі ретінде ИЗ қатысушыларының жеткіліксіздігі, жобаны жүзеге асыруға қаражаттың жетіспеушілігі және әлеуетті инвесторларды тарту қиындықтары қарастырылуда. Дегенмен, жобаның өзектілігі мен даму динамикасы жобаның инвестициялық тартымды екенін және жеткілікті беріктікке ие екенін көрсетеді.
Негізгі техникалық тәуекелдердің түрлерін талдау және тәуекелдерді азайту бойынша шаралар
Техникалық тәуекелдердің түрлері:Технологиялық тәуекелдер,ұйымдастырушылық тәуекелдер,материалдық-техникалық қамтамасыз ету тәуекелдері,қоршаған ортаны қорғауға байланысты тәуекелдер.
Қоршаған ортаны қорғауға байланысты тәуекелдер.Бұл тәуекелдер қоғамның кең назарына ие болып, жобаны жүзеге асыру барысында зиянды әсерлерді реттейтін заңнама объектісіне жиі айналуда (өндіріс қалдықтары, қауіпті заттар, энергияны тиімсіз пайдалану). Алдын алу шаралары ретінде келесі қадамдар ұсынылады:
-Жобаны жүзеге асыруға әсер ететін тиісті заңнаманы зерттеу;
-Жоба алаңы, жабдықтаушылар, тасымалдау, сондай-ақ өнімдер, шығарындылар және жобадан туындайтын қалдықтармен байланысты тәуекелдерді бағалау;
-Барлық табиғатты қорғау және әкімшілік мәселелердің шешімі қаржыландыруды ашу үшін алдын ала шарт екенін қамтамасыз ету, сондай-ақ жобаның экологиялық бақылауды күшейтуге дайын болуын тексеру;
-Құжаттамада қолданыстағы технологиялық нормаларды сақтау кепілдіктерін көрсету;
-Жобаның талап етілген табиғатты қорғау нормалары мен ережелерін үнемі бақылау.