Сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті экономика және қаржы төңірегінде қалыптастыру
Сыбайлас жемқорлық экономиканың дамуына, қаржы жүйесінің тиімділігіне және жалпы әлеуметтік тұрақтылыққа теріс әсерін тигізеді. Бұл құбылысты болдырмау немесе азайту үшін экономика және қаржы саласында бірқатар маңызды шаралар қабылдануы керек.
Ең алдымен сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастырудың алғашқы қадамдарының бірі — мемлекеттік қаржылық операциялардың толық ашықтығын қамтамасыз ету. Қаржылық ресурстардың жұмсалуына мониторинг жасау, бюджеттік процестердің тиімділігін арттыру, мемлекеттік сатып алу жүйесінің ашық және қолжетімді болуы сыбайлас жемқорлықтың жолын кесуге көмектеседі.
Мемлекеттік сатып алулар мен гранттарды бөлу кезінде бақылаудың жетілдірілуі мен ашықтығын қамтамасыз ету арқылы сыбайлас жемқорлықтың алдын алуға болады. Бұл үдерістің нақты ережелері мен процедуралары болуы тиіс, ал оның жүзеге асырылуы тек мемлекеттік органдарға ғана емес, қоғамдық ұйымдар мен азаматтық қоғамға да байланысты болуы керек.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыру үшін қаржылық бақылау мен есептілік жүйесі айтарлықтай маңызды. Қаржы ұйымдары мен мемлекеттік органдар өз қызметінің нәтижелері туралы тұрақты түрде есеп беріп отыруы керек. Бұл әртүрлі аудит, тексеру және бағалау процестерін енгізуді талап етеді.
Қаржы институттары, банктер мен басқа да ұйымдар үшін сыбайлас жемқорлыққа қарсы арнайы бағдарлама немесе саясат болуы қажет. Сонымен қатар, қаржылық операцияларды реттейтін заңдар мен нормативтік актілердің қатал сақталуы қатаң бақылауды қамтамасыз етеді.
Қаржылық сауаттылық деңгейін арттыру сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрестің маңызды бөлігі болып табылады. Азаматтар мен кәсіпкерлердің қаржылық білімдерін көтеру, қаржылық институттардың қызметін түсіну, мемлекеттік бюджеттің жұмсалуы туралы ақпарат алу мүмкіндігін арттыру жемқорлықтың алдын алуға көмектеседі.
Жемқорлыққа қарсы білім беру бағдарламаларын қаржы саласында жұмыс істейтін қызметкерлер мен мемлекеттік органдардың мамандарына бағыттау керек. Бұл мемлекеттік бюджеттен қаржы ресурстарын ұрлау, пара алу және оны жасыру сияқты құқық бұзушылықтарды болдырмауға мүмкіндік береді.
Экономика мен қаржы саласында сыбайлас жемқорлықты азайту үшін арнайы стратегиялар қабылдау қажет. Мысалы, Қазақстан Республикасының «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл» стратегиясы экономикалық және қаржылық шаралармен тығыз байланысты. Бұл стратегия мемлекет тарапынан қаржылық басқару процестерін ашық, есеп беретін және тиімді етуге бағытталған.
Қаржылық және экономикалық реформалар сыбайлас жемқорлықтың себептерін жоюға, сондай-ақ қоғамдағы әлеуметтік теңсіздікті азайтуға бағытталуы тиіс.
Экономика мен қаржы саласында сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыру үшін қоғамдық бақылаудың маңызы зор. Азаматтық қоғамның, қоғамдық ұйымдардың және тәуелсіз сарапшылардың қаржылық шешімдер мен саясаттарға әсер етуі керек.
Қаржы жүйесіндегі тәуелсіздік сыбайлас жемқорлыққа қарсы әрекеттердің негізі болуы керек. Мемлекеттік және жеке қаржы институттары тәуелсіз шешім қабылдауы тиіс, ал қаржы нарықтарының ашықтығы мен адалдық принциптеріне сай жұмыс істеуі қажет.
Қорытындылай келе сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыру экономика мен қаржы саласында кешенді тәсілді талап етеді. Ашықтық, есептілік, қаржылық сауаттылық және қоғамдық бақылау сияқты құралдар сыбайлас жемқорлықты азайтуға және мемлекеттік қаржы ресурстарын тиімді пайдалануға мүмкіндік береді. Әрбір азаматтың сыбайлас жемқорлыққа қарсы тұруы және экономикалық процестерге белсенді қатысуы елдің жалпы дамуына оң әсерін тигізеді.
Аудандық экономика және қаржы
бөлімінің бас маманы Ж.Василий