"Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы" Конституциялық Заңнан үзінді

Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы " Конституциялық Заңнан үзінді»
20-1 бап . ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ САЯСИ ПАРТИЯЛАРЫНЫҢ, ӨЗГЕ ДЕ ҚОҒАМДЫҚ БІРЛЕСТІКТЕРІНІҢ, КОММЕРЦИЯЛЫҚ ЕМЕС ҰЙЫМДАРЫНЫҢ БАЙҚАУШЫЛАРЫ
1. Қазақстан Республикасының саяси партияларынан, өзге де қоғамдық бірлестіктерінен, коммерциялық емес ұйымдарынан байқаушының өкілеттігі оның тегі, аты, әкесінің аты көрсетіле отырып, жазбаша нысанда куәландырылуға тиіс. Бұл құжат байқаушыны жіберген ұйымның мөрімен расталады және байқаушының жеке басын куәландыратын құжатты көрсеткен кезде жарамды болады. Құжаттар сайлау комиссиясының төрағасына не оны алмастыратын адамға байқаушыны тіркеу үшін ол туралы деректерді есепке алу журналына енгізу арқылы ұсынылады.
2. Қазақстан Республикасы саяси партияларының, өзге де қоғамдық бірлестіктерінің, коммерциялық емес ұйымдарының байқаушылары:
- сайлау комиссиясының отырысына қатысуға құқылы;
- дауыс беруге, оның ішінде үй-жайдан тыс жерде дауыс беруге қатысқан сайлаушылардың саны туралы ақпарат алуға ; ;
- дауыс беруді өткізу және дауыстарды санау кезінде тиісті сайлау учаскесінің дауыс беруге арналған үй-жайында болуға ; ;
- тасымалданатын сайлау жәшіктерін алып жүруге, оның ішінде оларды тасымалдау кезінде көлік құралында болуға;
- сайлау учаскесінде, дауыс беруге арналған пунктте дауыс беру барысын, дауыстарды санау және дауыс беру нәтижелерін ресімдеу рәсімін барлық аталған рәсімдерді анық көру мүмкіндігін қамтамасыз ететін жағдайларда бақылауға;
- тиісті сайлау комиссиясының немесе соттың шешімдеріне, әрекеттеріне (әрекетсіздігіне) шағымдануға құқылы;
- сайлаушылардың дауыс беруге арналған үй-жайдан тыс жерде дауыс беруін өткізу кезінде, олардың дауыс беруге арналған үй-жайға келу мүмкіндігі болмаған жағдайда қатысуға;;
- учаскелік сайлау комиссиясының мүшелері пайдаланылмаған сайлау бюллетеньдерін есептеу және өтеу кезінде қатысуға;;
-дауыс беру барысына және оның қорытындыларын шығаруға кедергі келтірмей, фото, аудио-және бейнежазбалар жасауға;
- дауыс беру нәтижелері туралы хаттамаларды жоғары тұрған сайлау комиссияларына беру рәсімін бақылау;
- дауыс беру өткізілгеннен кейін сайлау комиссиясының дауыс беру қорытындылары туралы хаттамаларымен танысуға, олардың куәландырылған көшірмелерін алуға ; ;
- сайлау комиссиясы мүшелерінің назарын осы Конституциялық заң талаптарының бұзылуына аударсын, оларға тиісті жазбаша өтініштер, бұзушылықтар туралы актілер тапсырсын және табыс етілгені туралы белгілер алсын. Сайлау комиссиясының төрағасы, оны алмастыратын адам сенім білдірілген адамдардың, байқаушылардың өтініші бойынша дауыстарды санау хаттамасына өздері жасаған актілерді қоса беруге міндетті.

3. Қазақстан Республикасы саяси партияларының, өзге де қоғамдық бірлестіктерінің, коммерциялық емес ұйымдарының байқаушылары::
* өзімен бірге олардың жеке басын және өкілеттігін куәландыратын құжаттардың болуы;
* сайлау процесіне, сайлау комиссиясының дауыстарды санау және шешімдер қабылдау рәсіміне араласпауға • ;
* сайлау комиссиясының жұмысына кедергі келтіретін іс-әрекеттер жасамауға • ;
* сайлау комиссиясы төрағасының сайлау учаскесінде тиісті сайлау комиссиясы белгілеген мінез-құлық қағидаларын сақтау жөніндегі талаптарын орындауға;
* өз ескертулеріңізді құжатталған, жарамды және тексерілетін фактілерге негіздеңіз;
* осы Конституциялық Заңның Қазақстан Республикасының өзге де заңнамасының талаптарын сақтауға міндетті;
* ашық пікірде болыңыз, белгілі бір кандидатқа, саяси партияға артықшылық бермеңіз.
4. Қазақстан Республикасы саяси партияларының, өзге де қоғамдық бірлестіктерінің, коммерциялық емес ұйымдарының байқаушылары Қазақстан Республикасының заңнамасын бұзған жағдайда, тиісті сайлау комиссиясы байқаушыны тіркеудің күшін жоюға құқылы.
Сайлауға дайындық пен оны өткізуді байқауды жүзеге асыратын адамдар

Халықаралық байқаушылар мен
 шетелдік БАҚ өкілдері

Қызметтік куәлігі және редакцияның тапсырмасы бар БАҚ өкілдері

20-2 бап. ШЕТ МЕМЛЕКЕТТЕР МЕН ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҰЙЫМДАРДЫҢ БАЙҚАУШЫЛАРЫ, ШЕТЕЛДІК БҰҚАРАЛЫҚ АҚПАРАТ ҚҰРАЛДАРЫНЫҢ ӨКІЛДЕРІ
1. Шет мемлекеттер мен Халықаралық ұйымдарға Қазақстан Республикасындағы сайлауды байқауға қатысуға шақыруды Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясының төрағасы, Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрлігі жіберуі мүмкін. Шақырулар Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрлігі арқылы жіберіледі.
2. Шет мемлекеттер мен халықаралық ұйымдардың байқаушылары Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің ұсынуы бойынша Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясының жанында аккредиттеледі.
3. Шет мемлекеттер мен халықаралық ұйымдардың байқаушылары болып табылмайтын жеке тұлғалар аккредиттеуге жатпайды.
Қазақстан Республикасында саяси, экономикалық немесе басқа мүдделері бар не Қазақстан Республикасының, шет мемлекеттің заңнамасын немесе халықаралық құқықтың жалпы жұрт таныған нормаларын бұзғаны үшін олардың аккредиттелуі кері қайтарып алынған (күші жойылған) не аккредиттеуге өтінім берілгенге дейін бес жыл бұрын қылмыстық қылмыс, сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық немесе сайлау кезеңінде заңсыз қызмет жасауда кінәлі деп танылған адамдар аккредиттелмейді. Шет мемлекеттердің, халықаралық ұйымдардың байқаушыларын аккредиттеу мерзімін Орталық сайлау комиссиясы белгілейді.
4. Шет мемлекеттер мен халықаралық ұйымдардың аккредиттелген байқаушыларына олардың сайлау науқанын өткізу кезеңіндегі қызметі үшін негіз болып табылатын, Орталық сайлау комиссиясы белгілеген үлгідегі куәлік беріледі. Аккредиттеу сағат 18.00-де аяқталады. жергілікті уақыт бойынша дауыс беру күніне 5 күн қалғанда.
5. Шет мемлекеттер мен халықаралық ұйымдар байқаушыларының, шетелдік бұқаралық ақпарат құралдары өкілдерінің өз мәртебесін Қазақстан Республикасындағы сайлауды байқауға байланысты емес қызметті жүзеге асыру үшін пайдалануға құқығы жоқ.
6. Бақылаушылар шет мемлекеттер мен халықаралық ұйымдардың, шетелдік бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері бар:
* сайлау процесінің барлық сатыларына қатысыңыз;
* сайлау комиссияларынан сайлау науқанының барысы туралы ақпарат алу;
* дауыс беруді өткізу және дауыстарды санау кезінде сайлау учаскелеріне кіру;
* сайлау процесіне қатысушылармен кездесу;
* сайлау комиссияларының мүшелерін өздерінің байқаулары, анықталған бұзушылықтар туралы хабардар ету, ұсынымдар енгізу;
* көпшілік алдында мәлімдеме жасау;
* дауыс беру нәтижелері туралы хаттамаларды жоғары тұрған сайлау комиссияларына тапсыру рәсімін бақылау;
7. Шет мемлекеттер мен халықаралық ұйымдардың байқаушылары, шетелдік бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері:
* өзімен бірге олардың жеке басын куәландыратын құжаттары және аккредитациясы болуы тиіс;
* сайлау процесіне, сайлау комиссиясының дауыстарды санау және шешімдер қабылдау рәсіміне араласпауға • ;
* сайлау комиссиясының жұмысына кедергі келтіретін іс-әрекеттер жасамауға • ;
* сайлау комиссиясы төрағасының сайлау учаскесінде тиісті сайлау комиссиясы белгілеген мінез-құлық қағидаларын сақтау жөніндегі талаптарын орындауға;
* ашық көзқарасты сақтау, белгілі бір кандидатқа, саяси партияға артықшылық бермеу;
* осы Конституциялық заңның және Қазақстан Республикасының өзге де заңнамасының талаптары сақталсын.
8. Осы Конституциялық заңда көзделген жағдайларда Орталық сайлау комиссиясы шет мемлекет, халықаралық ұйым байқаушысының аккредиттелуін кері қайтарып алуға құқылы.
9. Байқаушылар Қазақстан Республикасының заңнамасын немесе халықаралық құқықтың жалпы жұрт таныған нормаларын бұзған жағдайда, тиісті сайлау комиссиясы орталық сайлау комиссиясына шет мемлекеттің, халықаралық ұйымның байқаушысын аккредиттеуді кері қайтарып алу туралы ұсыныс енгізуге құқылы.
Орталық сайлау комиссиясы шет мемлекеттің, халықаралық ұйымның байқаушысын аккредиттеуді Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің ұсынуы бойынша ұйымның өтініші негізінде кері қайтарып алуы мүмкін.