Атырау облысы мемлекеттік еңбек инспекция басқармасына еңбек заңнамасына қатысты көптеген сұрақтар түсіп жатады. Бүгін сол сұрақтардың біреуі Теңіз кен орнында вахталық әдіспен жұмыс жасайтын жұмыскерлердің жұмыс уақыты, еңбекақылары, түнгі және мереке, сондай-ақ демалыс күндеріне төленетін төлем ақы мөлшеріне байланысты болып отыр. Осы ретте, «Атырау» және «Прикаспийская коммуна» газеттері оқырмандарының назарына осы мәселе бойынша түсіндірме беру қажеттілігі туындады.
Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің (бұдан әрі – Кодекс) 135-бабының 1 және 4-тармақтарына сәйкес вахталық әдіс жұмыскерлердің тұрақты тұрғылықты жеріне күнделікті қайтып келуі қамтамасыз етіле алмайтын кезде, олардың тұрақты тұратын жерінен тыс жерде еңбек процесін жүзеге асырудың ерекше нысаны болып табылады.
Объектіде жұмыстарды орындау уақыты мен ауысымаралық тынығу уақытын қамтитын кезең вахта болып есептеледі. Вахтаның ұзақтығы күнтізбелік он бес күннен аспауға тиіс.
Жұмыскердің жазбаша келісімімен вахтаның ұзақтығы ұжымдық, еңбек шарттарына сәйкес күнтізбелік отыз күнге дейін ұзартылуы мүмкін.
Жұмыс уақыты – бұл жұмыскер жұмыс берушінің актілеріне және еңбек шартының талаптарына сәйкес Еңбек міндеттерін орындайтын уақыт, сондай-ақ осы Кодекске, Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік құқықтық актілеріне, ұжымдық шартқа, жұмыс берушінің актісіне сәйкес жұмыс уақытына жатқызылған өзге де уақыт кезеңдері.
Демалыс уақыты-қызметкер еңбек міндеттерін орындаудан босатылған және өз қалауы бойынша пайдалана алатын уақыт.
Кодекстің 85-бабының 1 және 2-тармақтарына сәйкес, Кодекстің 86-бабында көзделген жағдайларды қоспағанда, демалыс және мереке күндеріндегі жұмысқа жұмыскердің жазбаша келісімімен немесе оның өтініші бойынша жұмыс берушінің актісі негізінде жол беріледі.
Демалыс және мереке күндеріндегі жұмысы үшін қызметкерге оның қалауы бойынша басқа демалыс күні беріледі немесе Кодекстің 109-бабында көрсетілген мөлшерде ақы төленеді.
Мәселен, Кодекстің 109-бабының талаптарына сәйкес мереке және демалыс күндеріндегі жұмысқа ақы төлеу еңбек немесе ұжымдық шарттардың және (немесе) жұмыс берушінің актісінің талаптарына сәйкес жоғарылатылған мөлшерде, бірақ қызметкердің күндік (сағаттық) мөлшерлемесі негізге алына отырып, бір жарым еседен төмен емес мөлшерде жүргізіледі.
Қазақстан Республикасының Еңбек Кодексінің 110-бабына сәйкес түнгі уақыттағы жұмыстың әрбір сағатына еңбек немесе ұжымдық шарттардың және (немесе) жұмыс беруші актісінің талаптарына сәйкес жоғарылатылған мөлшерде, бірақ қызметкердің күндік (сағаттық) мөлшерлемесі негізге алына отырып, бір жарым еседен төмен емес мөлшерде ақы төленеді.
Сонымен бірге, "Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне Еңбек мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы" 2020 жылғы 4 мамырдағы №321-VI Қазақстан Республикасының Заңымен жоғарыда көрсетілген баптың ережесі екінші бөлікпен толықтырылды, онда түнгі жұмыс уақыты мереке немесе демалыс күндеріне тура келген кезде еңбекке ақы төлеу осы баптың бірінші бөлігіне сәйкес Түнгі сағаттар үшін және осы Кодекстің 109-бабына сәйкес мереке немесе демалыс күндері сағаттары үшін жеке жүргізілетіні көрсетілген.
Түнгі уақыт 22-ден 6 сағатқа дейін.
Осыған байланысты, жұмыскердің демалыс күніне келетін түнгі жұмыс сағаты үшін ақы төлеуді еңбек немесе ұжымдық шарттардың және (немесе) жұмыс берушінің актісінің талаптарына сәйкес жоғары мөлшерде, бірақ жұмыскердің күндік (сағаттық) ставкасын негізге ала отырып және демалыс күнгі жұмыс үшін ақы төлей отырып, бір жарым еседен төмен емес мөлшерде жүргізу қажет.
Ахметова Д.О. - Атырау облысы мемлекеттік еңбек инспекторы