БІЛІМ БЕРУ ЖҮЙЕСІНІҢ ДАМУЫ
Астанадағы білім беру жүйесін 971 ұйым (273 мемлекеттік, 698 жекеменшік) құрайды, жалпы қамтылу 416 672 баланы құрайды.
2024 жылы – 871 ұйым, оның 245 мемлекеттік, 626 жекеменшік, қамтылу 386 120 бала.
2023 жылы – 756 ұйым, оның 238 мемлекеттік, 518 жекеменшік, қамтылу 365 544 бала.
Балабақша білім беру
Қалада 697 балабақша жұмыс істейді, онда 66 795 бала тәрбиеленеді, оның ішінде: 99 мемлекеттік (30 192 бала), 595 жекеменшік (35 771 бала) және 3 ведомстволық (832 бала).
2025 жылдың қаңтарынан бастап Астана қаласында мемлекеттік білім беру тапсырысын балабақшаларда ваучерлік қаржыландыру әдісімен сынақтан өткізу пилоттық жобасы іске қосылды.
Ваучерлер енгізілген сәттен бастап 2-6 жас аралығындағы балаларды қамту 88,4%-дан 97,3%-ға дейін өсті, бұл балабақшалардағы кезекті 50 мыңнан 20 мың балаға дейін қысқартуға мүмкіндік берді. 3-6 жас аралығындағы балаларды қамту – 100%.
Қазіргі уақытта «INDIGO» ақпараттық порталында 0-6 жас аралығындағы 21 374 бала жалпы кезекте тіркелген, оның ішінде 2-6 жас аралығындағы 51 бала.
Жыл басынан бері 25 мыңнан астам ваучер берілді (оның ішінде 6 700 жаңа, сондай-ақ мектепке дейінгі топтарды аяқтаған балаларға берілген ваучерлер және т.б.).
Пилоттық жоба басталғаннан бері 182 358 хабарлама ваучер алу мүмкіндігі туралы таратылды.
Балабақшалардағы орын тапшылығын шешу мақсатында 2029 жылға дейін 14 000 орындық 60 балабақша салу жоспарлануда.
2027 жылға дейін 22 балабақша салу жоспарланған (2025 жылы – 2 балабақша, 2026 жылы – 7 балабақша, 2027 жылы – 15 балабақша, 2029 жылы – 36 балабақша).
Осы жобалардан 2025 жылы 2 мемлекеттік балабақша ашылды, жалпы 600 орынға (№99 балабақша – 300 орын, Нұра ауданы, Әйтеке би көшесі; №100 балабақша – 300 орын, Есіл ауданы, Пригородный тұрғын үй массиві, Е697 көшесі).
36 балабақша үшін жер учаскелері бөлінген, онда жобалау-сараптамалық жұмыстар жүргізілуде.
Астананың жаңа Генеральдық жоспарына сәйкес 183 балабақша салуға жер учаскелері бөлінуі қарастырылған.
Орта білім
Астанада 208 мектеп бар (123 мемлекеттік мектеп – 257 316 бала, 78 жекеменшік мектеп – 47 602 бала және 7 республикалық мектеп – 6 796 бала), жалпы оқушылар контингенті 311 714 баланы құрайды.
Астана қаласында жыл сайын туу көрсеткіші шамамен 20 мың балаға жетеді.
Сонымен, 2026 жылы мектеп оқушыларының саны 328 мыңға, 2027 жылы – 342 827-ге, ал 2028 жылы 355 234-ке жетеді деп күтілуде.
Соңғы екі жылда қалада балаларды мектеп орындарымен қамтамасыз ету мақсатында 35 мектеп салынды. Жаңа білім беру ұйымдарының жалпы жобалық қуаттылығы бір ауысымда 46 290 орынды құрайды. Олардың 10 мектебі жеке инвесторлардың есебінен, 10 мектеп жергілікті бюджет есебінен, 15 мектеп «Келешек мектептері» жобасы аясында салынды.
2024 жылы 24 мектеп пайдалануға берілді, олар 65 980 оқушыны қабылдауға есептелген.
2025 жылы қосымша 14 мектеп салу жоспарланған, екі ауысымда 38 572 орынға (7 – «Келешек мектептері» 28 000 орын, 4 – БИП 5 400 орын, 3 – жекеменшік мектеп 5 172 орын).
Олардың ішінде 8 мектеп ашылды, екі ауысымда 27 200 орынға (6 «Келешек мектептері» – 12 000 орын, 1 мектеп БИП аясында «Үркер» тұрғын үй массивінде – 900 орын, жекеменшік мектеп ТОО «New Generation School Astana», Нұра ауданы, Әйтеке би көшесі, 3 – 1 400 орын).
Осылайша, №37, 71, 79 және 83 мектептерде үш ауысымды оқыту мәселесі толық шешілді, сондай-ақ №62, 63, 64, 78, 86, 87 және 89 мектептердегі оқушылар тығыздығы төмендеді.
Қалған 6 мектеп 2026 жылға өтеді:
Оқушылар санының жыл сайынғы өсуін, туу көрсеткішінің артуы мен халық миграциясын ескере отырып, жаңа мектептер салу ісі алдағы уақытта жалғасады:
2026 жылы – 10 мектеп (8 мемлекеттік және 2 жекеменшік),
2027 жылы – 19 мектеп (10 мемлекеттік және 9 жекеменшік),
2028–2029 жылдары – тағы 21 мектеп (17 мемлекеттік және 4 жекеменшік).
Мектептердің реновациясы
Қазақстан Республикасының Президенті Қ. К. Тоқаевтың 2024 жылғы 2 қыркүйектегі Жолдауында республикалық деңгейде үш жыл ішінде 1300 мектепті жаңғырту жоспарланатыны көзделген, соған сәйкес 2025–2027 жылдарға 22 мектепті жаңарту жоспары бекітілді.
Мектептер тозу деңгейіне қарай келесі критерийлер бойынша таңдалды:
- құрылған жылы және ғимараттың жалпы жағдайы;
- техникалық тексеру нәтижелері, жобалау-сметалық құжаттардың болуы және мемлекеттік сараптама қорытындысы (осы құжаттарды дайындауға 10–15 млн теңге қажет, олардың жарамдылық мерзімі 3 жыл).
22 мектептің жөндеуі үш жылдық кестеге бөлінді:
2025 жыл – 6 мектеп (№ 1, 14, 21, 35, 61, 69);
2026 жыл – 8 мектеп (№ 4, 13, 22, 24, 31, 38, 41, 54);
2027 жыл – 8 мектеп (№ 3, 27, 34, 40, 44, 48, 55, 79).
Бекітілген жоспарға сәйкес 2025 жылы 6 мектеп жаңартылды (№ 1, 14, 21, 35, 61, 69).
Жөндеу жұмыстарына жалпы 7,9 млрд теңге бөлінді (оның ішінде 5,9 млрд теңге – күрделі жөндеуге, 2 млрд теңге – модернизацияға).
6 мектептегі күрделі жөндеу 2025–2026 оқу жылы басталғанға дейін аяқталды. Қазіргі уақытта оқу процесі қалыпты режимде жүргізілуде.
Сонымен қатар, 2026 жылы күрделі жөндеуге ұсынылған 6 мектептің тізімі жасалды (№ 4, 13, 22, 24, 31, 41).
Қажетті жалпы сома 6 млрд 921 млн теңгені құрайды, оның ішінде 1,7 млрд теңге материалдық-техникалық базаны жабдықтауға жоспарланған.
Арнайы білім
Астанада 21 арнайы білім беру ұйымы жұмыс істейді. Бүгінгі күнге ПМПК есепте 21 806 ерекше білім беру қажеттіліктері бар бала тіркелген. Үйде 762 бала оқиды.
Арнайы білім беру ұйымдарының желісі:
- 10 психологиялық-медициналық-педагогикалық консультация;
- 5 психологиялық-педагогикалық түзету кабинеті (5 филиалымен);
- 1 аутизм орталығы;
- 2 реабилитациялық орталық (1 филиалымен);
- 3 арнайы мектеп;
- 3 арнайы балабақша (көрсеткіштері бұзылған, қозғалыс аппараты бұзылған және ДЦП бар балаларға арналған).
Балабақшалар базасында алғаш рет 33 инклюзияны қолдау кабинеті ашылды, қамтылған балалар саны 200-ден астам.
119 жалпы білім беретін мектепте ерекше білім беру қажеттіліктері бар 3600 оқушыға жағдай жасалған.
Мектептерде инклюзивтік білімді қолдау кабинеттері белсенді ашылуда, қазіргі уақытта 85 кабинет жұмыс істеп, 1000-нан астам баланы қамтып отыр.
Соңғы 2 жылда тағы 4 психологиялық-медициналық-педагогикалық консультация, 1 аутизм орталығы және 1 психологиялық-педагогикалық түзету кабинеті ашылды.
Қазіргі уақытта 2 арнайы мектеп ақыл-ой қабілеті бұзылған балаларға бейімделген ғимараттарда, 1 мектеп типтік ғимаратта орналасқан.
№1 арнайы мектеп 375 орынға есептелген, бірақ 522 бала оқиды; №2 мектеп – 180 орын, оқушылар саны 248; №3 мектеп – 150 орын, оқушылар саны 215.
Орын тапшылығы 280 орынды құрайды.
Арнайы мектеп үшін жаңа ғимарат салу жоспарлануда, бұл ерекше білім беру қажеттіліктері бар мектептердегі орын тапшылығын азайтуға мүмкіндік береді.
Қазіргі уақытта арнайы мектепке 800 орындық ғимарат салу үшін 4,8 га жалпы аумақты жер учаскесі бөлінді («Нұра» ауданы, Е-518 және Е-706 көшелер қиылысы).
Қазіргі уақытта жобалау-сметалық құжаттама әзірленуде.
Құрылыс-монтаж жұмыстарының басталуы 2026 жылдың екінші жартыжылдығында жоспарланып отыр. Жобаның аяқталуы және пайдалануға берілуі 2027 жылдың төртінші тоқсанында күтілуде.
Қосымша білім
Қазіргі уақытта 13 ұйым жұмыс істейді (мемлекеттік – 11, жекеменшік – 2), 122 филиал, мектеп базасында 8 Community Center (№ 20, 24, 42, 68, 69, 80, 90, 96), ЦДО «Шуақ» желісін құрайды. Желі жалпы 255 000 баланы қамтиды, бұл 83%-ға тең.
Сыртқы мектеп ұйымдары мен жалпы білім беретін мектептерде спорт секцияларына қатысатын оқушылардың үлесі 41% (91 894 бала). Осы мақсатта білім беру ұйымдарында 875 спорт секциясы жұмыс істейді.
Балаларды қосымша біліммен қамтуды арттыру мақсатында биыл мемлекеттік тапсырыс 1 440 орынға орналастырылды.
2029 жылға дейін қосымша білім беруге арналған мемлекеттік білім беру тапсырысын 20 040 орынға орналастыру жоспарлануда (6 жыл ішінде жыл сайын 1 800-ден 4 300 орынға дейін өседі).
«Ақша азаматтар артынан жүреді» моделінің аясында Астанада Qosymsha.kz платформасы арқылы Бірыңғай мемлекеттік тапсырыс жүзеге асырылуда, бұл қосымша білім беру жүйесін ашық және тиімді етуге маңызды қадам болды.
Жоба қазірдің өзінде ақпараттың нақтылығын арттыруда және нарықты адал емес қатысушылардан тазартуда нәтижесін көрсетіп отыр. 31 ұйым қызметін тоқтатты, балалар саны 65 000-нан 62 000-ға дейін төмендеді.
Қазақстан Республикасының Президенті Қ. К. Тоқаевтың тапсырмасы аясында, 2029 жылға дейін Астанада 15 қосымша білім беру объектісін салу жоспарлануда, олар 17 000-нан астам орынды қамтамасыз етеді.
2023–2025 жылдары жеке инвестициялар есебінен екі ірі заманауи орталық ашылды:
1) Мектеп оқушылары сарайы «Sana Bilim» (Туран проспектісі);
2) Спорт және шығармашылық орталығы «Sana Sport» (Қажымұқан көшесі).
2025 жылы жергілікті бюджет есебінен бір объект реконструкцияланып пайдалануға берілді:
3) Балалардың әскери-патриоттық тәрбиелеу клубы «Батырлар» (Мичурино тұрғын үй массиві, Алакөл көшесі, №18) – 384 орын.
Пайдалануға беру жоспарланған 1 объект:
4) 750 орындық көпфункционалды кешен, Қ. Мұхамедханова және Ч. Айтматова көшелерінің қиылысында, жергілікті бюджет есебінен.
2026 жылы жергілікті бюджет есебінен 2 объект және жеке инвестициялар есебінен 1 объект пайдалануға беріледі:
5) 750 орындық көпфункционалды кешен, Ақан сері көшесі мен С189К қиылысы;
6) 750 орындық көпфункционалды кешен, М. Төлебаева көшесі (№116 орта мектептің жанында);
7) 2 000 орындық креатив индустрия мектебі «BIART», Сығанақ көшесі, №17/41.
Қалған 8 объект үшін жер учаскелері анықталған.
Техникалық және кәсіптік білім
Астана қаласында техникалық және кәсіптік білім беру саласында кадрларды дайындаумен 32 колледж айналысады (мемлекеттік – 9, жекеменшік – 23), 76 мамандық және 126 квалификация бойынша.
Қазіргі уақытта колледждерде 38 534 студент оқиды.
2021 жылдан бастап 2025 жылға дейін кезең-кезеңімен қажетті мамандықтар бойынша жастарды тегін кәсіптік біліммен 100% қамтуға көшу басталды (2021 – 4 749 орын, 2022 – 7 300 орын, 2023 – 8 500 орын, 2024 – 9 767 орын, 2025 – 10 000 орын).
Биылғы жылы колледждерде кадрларды дайындауға арналған мемлекеттік білім беру тапсырысы 10 000 орынға құрылды, оның ішінде 3 146 орын – жұмысшы кадрларды дайындау, 6 854 орын – орта буын және қолданбалы бакалавриат бағдарламалары бойынша.
Академиялық тәуелсіздік аясында оқу бағдарламалары колледждермен жұмыс берушілердің қатысуымен жаңа ГОСО талаптары, кәсіби стандарттар (бар болса) және WorldSkills стандарттары негізінде әзірленеді.
Жыл басынан бері 561 оқу бағдарламасы жаңартылып, реестрге енгізілді.
Экономиканың салалары бойынша техникалық және кәсіптік білім беру кадрларын жүйелі дайындау мақсатында, сондай-ақ қалалық колледждерді заманауи білім беру инфрақұрылымына айналдыру үшін колледждердің профильдендіру жұмыстары жоспарлы түрде жүргізілуде.
Басты критерийлердің бірі – түлектердің еңбекке орналасуын қамтамасыз ету және жұмыс берушілердің кадрларды дайындау талаптарына сәйкестігін қамтамасыз ету, соның ішінде дуалды оқытудың дамуы.
Қазіргі уақытта Астана қаласында дуалды оқыту жүйесіне 21 колледж, 38 мамандық, 62 квалификация қатысып отыр, 378 кәсіпорын мен ұйым тартылып, 9 331 дуалды оқыту келісімшарты жасалған, оның ішінде мемлекеттік тапсырыс бойынша оқушылар – 9 171 (38%).
Түлектердің тиімді еңбекке орналасуын қамтамасыз ету мақсатында колледждерде қалалық кәсіпорындар мен ұйымдардың сұранысы бойынша мақсатты кадр дайындау жүзеге асырылуда (қазіргі уақытта қамтылған студенттер – 2 165: 2022 – 528, 2023 – 605, 2024 – 1 052, 2025 – 656), сондай-ақ ірі кәсіпорындардың колледждерге шефтік қолдауы бар (АО «Ұлттық компания «Қазақстан темір жолы», ТОО «KNAUF Гипс Қапшағай», ТОО «Ютария LTD», ТОО «Оазис-Астана», Астаналық ботаникалық бақ, ОЮЛ «Қазақстан Лифт Компаниялары Ассоциациясы» және т.б.).
Қазіргі уақытта студенттік жатақханаларға жыл сайынғы қажеттілік 1 200–1 300 орын деңгейінде сақталуда.
Биыл студенттік жатақхананы салу жұмыстары жүргізілуде, оны 2026 жылғы қаңтарда пайдалануға беру жоспарланған, 938 орынға (мекенжайы: Сарыарқа ауданы, Бейбітшілік көшесі, 59).
- 2024 жылғы 9 қазан, ГЧП келісімшарты №7/373/21
- 2025 жылғы қаңтардан бастап құрылыс жұмыстары басталды;
- пайдалануға беру – 2026 жылғы қаңтар.
Кадрлық қамтамасыз ету
Қазіргі уақытта Астана қаласының білім беру ұйымдарының білім беру қызметін Ұлттық білім беру деректер базасына сәйкес 29 251 педагог жүзеге асыруда, оның ішінде мемлекеттік ұйымдарда – 21 033 педагог. Олар:
- балабақша ұйымдарында – 6 179, оның ішінде мемлекеттік – 2 922;
- жалпы білім беретін мектептерде – 19 678, оның ішінде мемлекеттік – 15 417;
- арнайы ұйымдарда – 767;
- қосымша білім беру ұйымдарында – 949;
- техникалық және кәсіптік білім беру (ТиПО) ұйымдарында – 1 678, оның ішінде мемлекеттік – 978.
Қазіргі уақытта 2 623 педагог қабылданды, соның ішінде әкім гранты бойынша оқыған түлектер – 398 педагог және «Комфортты мектептерге» ауысқан педагогтар – 146 педагог.
Кадр тапшылығын шешу мақсатында ТиПО ұйымдары мен ЖОО-ларда педагогикалық мамандықтар бойынша студенттерді оқытуға арналған мемлекеттік тапсырыс жыл сайын жергілікті бюджет есебінен ұлғайтылады.
2018–2024 жылдары қала әкімдігі педагогикалық мамандықтар бойынша 3 763 мемлекеттік білім беру тапсырысын орналастырды. Биылғы жылы 783 орынға мемлекеттік білім беру тапсырысы орналастырылды.
Сонымен қатар, ТиПО ұйымдарында педагогикалық мамандықтар бойынша студенттерді оқытуға арналған мемлекеттік тапсырыс жыл сайын ұлғайтылып келеді: 2021 жыл – 908 орын, 2022 жыл – 1 225 орын, 2023 жыл – 1 300 орын, 2024 жыл – 1 495 орын, 2025 жыл – 1 500 орын.