Жергілікті деңгейде мемлекеттік экологиялық саясатты іске асыру барысы туралы
«Астана қаласының Қоршаған ортаны қорғау және табиғатты пайдалану басқармасы» ММ
«Астана қаласының Қоршаған ортаны қорғау және табиғатты пайдалану басқармасы» ММ (бұдан әрі – Басқарма) елорда аумағында қоршаған ортаны қорғау және табиғат пайдалануды реттеу саласындағы функцияларды жүзеге асыратын мемлекеттік орган болып табылады.
Басқарманың миссиясы табиғи ресурстарды сақтау, атмосфералық ауаны, су ресурстарын және жасыл екпелерді қорғау, қалдықтарды басқару және жер қойнауын ұтымды пайдалану, жануарлар мен өсімдіктер дүниесін молықтыру, Астананы абаттандыруды дамыту және тұрақты жұмыс істейтін экологиялық және инженерлік инфрақұрылым саласындағы жүйелі міндеттерді шешу болып табылады.
Басқарма өз қызметін келесі бағыттарда жүзеге асырады:
1) атмосфералық ауаны қорғау;
2) өндіріс және тұтыну қалдықтарын басқару;
3) су ресурстарын реттеу;
4) Астана қаласын көгалдандыру, абаттандыру және «Жасыл белдеуді» дамыту;
6) дезинсекциялық және дератизациялық жұмыстар.
АТМОСФЕРАЛЫҚ АУАНЫ ҚОРҒАУ
АТМОСФЕРАЛЫҚ АУАНЫ ҚОРҒАУ
Қалада атмосфералық ауаның ластануы негізінен жылдың суық мезгілінде автокөліктерден, жылу энергетикалық кәсіпорындардан (бұдан әрі-ЖЭО), жеке сектордан және өнеркәсіп кәсіпорындарынан шығарындылар салдарынан байқалады.
2021-2024 жылдар аралығында қалада ластаушы заттардың шығарындылары белгіленген нормативтермен салыстырғанда 32,1% - ға (жылына 104 мың тоннадан 70,6 мың тоннаға дейін) азайды.
Атмосфералық ауаға шығарындылардың нақты көлеміне мониторингті уәкілетті орган Департамент өндірістік экологиялық бақылау мониторингі (ПЭК) шеңберінде жүзеге асырады.
Қалада газ тарату желілерінің құрылысы үш кезекке бөлінген.
Газдандырудың екі кезегінің (бірінші және екінші) құрылысы аяқталды, бұл тұтынушыларды қаланың келесі бөліктері бойынша қосуды қамтамасыз етуге мүмкіндік берді:
«Тұран», «Тельман», «Оңтүстік-Шығыс» газ жылу станцияларына, сондай-ақ «Үркер», «Пригородный», «Family Village», «Өндіріс», «Кирпичный» ТА газ жеткізу желілерінің құрылысы аяқталды.
Газдандырудың үшінші кезегі бойынша жұмыстар республикалық және жергілікті бюджеттер қаражаты есебінен, сондай - ақ жеке инвестицияларды тарта отырып, 2024-2026 жылдарға жоспарланған.
2024 жылы «АГРС-3» автоматтандырылған газ тарату станциясын (жалпы қуаты 350 мың м3/сағ және магистральдық газ құбыры 72 км) және «Шұбар», «Үркер» ТА және «Familly village» КҚ тұрғындарын табиғи газбен қамтамасыз ету жобаларын салу бойынша жобаны іске асыру басталды.
2023 жылғы қарашада «Көктал-2» ТА-нан КТҚ-2-ге дейінгі ұзындығы 25 км газ құбырының құрылысы ішінара аяқталды. Жеткізу газ құбырының қалдық көлемі «Шұбары» ТА газдандыру (1 іске қосу кешені, 7 км)» жобасы шеңберінде көзделген, іске асыру мерзімі 2025 жылдың соңына дейін сараптама қорытындысы алынды. «Шұбар» ТА газбен жабдықтаудың тарату желілері «Шұбар» ТА газдандыру (2-5 іске қосу кешендері)» жобасы шеңберінде іске асырылуда. Іске асыру кезеңі 2023-2025 жылдар. Бүгінгі таңда 27 км тарату желілерінің 20 км орнатылды.
«Family Village» КҚ-да жұмыстар 2023 жылы басталды. Алайда, мердігердің жұмыс кестесінен артта қалуына байланысты 2023 жылғы желтоқсанда сот шешімі бойынша шарт бұзылды. 2024 жылдың тамызында жаңа мердігерлік ұйыммен жұмыстың қалдық түрлеріне шарт жасалды. Бүгінгі күні жобада көзделген 8 км газ құбыры желілерінен 8 км салынды, газ құбырын сығымдау жүргізілуде, содан кейін «Family Village» КҚ-на газ беру қамтамасыз етіледі.
«Үркер» ТА-да 2024 жылға жоспарланған газ тарату желілерінің құрылысы аяқталды, онда 45 км газ құбыры орнатылды. Нәтижесінде табиғи газға 5 мың үй иелігінен кемінде 1 мың жеке үй қол жеткізді. Қалған үйлерді газбен қамтамасыз ету 2025 жылы аяқталады деп күтілуде. Бүгінгі таңда 100-ден астам үй газға қосылған.
Сондай-ақ, «Сарыарқа» және «Алматы» аудандарында газ құбырының құрылысы жүргізілді, онда бұрын есепке алынбаған учаскелерде газдандыру жүргізіліп, 194 үй иелігі газға қол жеткізді.
Бүгінгі таңда қаланың 24,4 мың жеке үйінің 13,5 мыңы газбен қамтамасыз етілген, оның 11,1 мыңы газға қосылған.
Сондай-ақ, газға «Астана Энергиясы» АҚ ЖЭО – ның 16 қазандығы (ЖЭО-1 – 10 қазандық, ЖЭО-2-6 қазандық) ауыстырылды, олардың шығарындылары соңғы үш жылда 30,5% - ға (55,4 мыңнан 39,2 мың тоннаға дейін) азайды. ЖЭО-3 (бірінші кезек) тек табиғи газбен жұмыс істейді.
Жалпы, газдандырудың әсері, яғни атмосфералық ауаның сапасын жақсарту кезең-кезеңімен болады, бұл шығарындылардың айтарлықтай төмендеуін қамтамасыз етеді.
Соңғы 5 жылда қалада автокөлік құралдарының саны 20,2% - ға өсті (349 468 бірліктен 420 120 бірлікке дейін), оның ластану себептері автокөлік санының ұлғаюы және қаланың кептеліс жол қиылыстарында жиі жол кептелісі болып табылады.
Көліктің экологиялық таза түрлеріне көшу жүргізілуде және тиісті инфрақұрылым дамуда. Қалада 1,5 мың электромобиль, 120 коммуналдық электроавтобус, 90 электр жанармай құю станциясы, веложолдардың ұзындығы - 148,71 км.
СУ РЕСУРСТАРЫ
Астана қаласы Есіл және Нұра өзендерінің аралықтарында орналасқан, онда батпақты жерлердің көптеген үлкен және кіші су айдындары бар.
Елорданың әкімшілік аумағында:
Астана қаласы әкімдігінің 20.10.2023 жылғы № 205-2263 қаулысымен су қорғау аймақтары мен белдеулері орнатылған 10 ірі су объектілері (Есіл және Қарасу өзендері; Ақбұлақ және Сарыбұлақ өзендері; Нұра-Есіл каналы; олмес, Бузукты, Майбалық, Үлкен Талдыкөл көлдері; Кіші Талдыкөл көлдері тобының № 7 учаскесі).
Маусымдық, уақытша құрылған су айдындары болып табылатын 36 шағын су объектілері тек жауын-шашынмен толықтырылады және олар үшін су қорғау аймақтары мен белдеулерін белгілеу талап етілмейді;
2 ірі гидротехникалық құрылыс (Астана қаласының қорғаныс бөгеті, «Нұра-Есіл» каналы).
Ластануды болдырмау мақсатында жыл сайын сәуірден желтоқсанға дейін Есіл өзенінде, Ақбұлақ және Сарыбұлақ өзендерінде, «Нұра-Есіл» каналында бірқатар табиғат қорғау іс-шаралары өткізіледі:
су бетін санитарлық тазарту;
Акватория мен жағалау аумағын өсімдіктерден тазарту;
түбін тазалау және жағалауды нығайту жұмыстары;
мелиорациялық іс-шаралар (аэрация, балықтандыру, ремедиация).
Жыл сайын Есіл өзенінің, Ақбұлақ және Сарыбұлақ өзендерінің, «Нұра-Есіл» каналының жағалау аумақтарынан 500 тоннадан астам ҚТҚ жиналады.
Бүгінгі таңда мердігерлік ұйымдарды анықтау бойынша Мемлекеттік сатып алудың конкурстық рәсімдері жүргізілуде.
ДЕЗИНСЕКЦИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ДЕРАТИЗАЦИЯЛЫҚ ЖҰМЫСТАР
2022 жылдан бастап Басқарма жыл сайын эпидемиологиялық маусымда дезинсекциялық іс-шаралардың 6 турын өткізеді.
Қолайлы ауа-райы жағдайларын белгілей отырып, су айдындары мен сулы-батпақты жерлерді масалардың дернәсілдік формасының болуына тексеру жүргізіледі, іс-шаралар ғылыми сүйемелдеудің қатысуымен жүргізіледі.
Сондай-ақ, аталған іс-шаралар саябақтарда, скверлерде, тұрғын алаптарда өткізіледі.
Іс-шаралар толық жойылуға емес, тітіркендіргіш жәндіктердің санын азайтуға бағытталған, өйткені олар табиғи экожүйенің ажырамас бөлігі болып табылады.
Өңдеу жүргізу үшін бекітілген әдістемелік нұсқауларға сәйкес Қазақстан Республикасы мен ЕАЭО елдерінің аумағында қолдануға рұқсат етілген дезинсекциялық препараттар пайдаланылады.
|
№ т/т |
Атауы |
2022 жыл |
2023 жыл |
2024 жыл |
|
1 |
Дезинсекция |
|||
|
ашық станциялар, га |
106 686,9 |
106 686,9 |
106 686,9 |
|
|
таяз су айдындары мен батпақты жерлер, га |
4 007,52 |
4 007,52 |
4 007,52 |
|
|
2 |
Дератизация |
|||
|
ашық станциялар, га |
6 224 |
6 528 |
6 528 |
|
|
жабық станциялар, жеке үйлер |
51 676 |
57 538 |
51 676 |
|
Сондай-ақ, Басқарма жыл сайын дератизациялық іс-шаралардың 2 турын (көктем және күз) өткізеді.
Жеке сектор мен ашық аумақтар (саябақтар, өзен жайылмалары, су айдындары, каналдар, зираттар) өңдеуге жатады.
Жеке сектор тұрғындарына арнайы уландырғыштар тегін таратылады, сол жерде қауіпсіздік нұсқамасы өткізіледі.
Дератизация 3 турда өтеді (дезинфекторлар әр тұрғын үйге 3 рет кіреді).
Сондай-ақ, ашық жерлерде дератизация жүргізіледі, улы жемдер саябақтарда, өзендердің, каналдардың, су айдындарының және зираттардың жайылмаларында орналастырылады.
Дератизация Қазақстан Республикасында қолдануға рұқсат етілген «Бромадиолон» және «Бродефор» препараттарын қамтитын дәнді уландырғыштарды пайдалана отырып жүргізіледі.
ҚАЛДЫҚТАРДЫ БАСҚАРУ
Астана қаласында коммуналдық қалдықтарды жинау, тасымалдау, сұрыптау, қайта өңдеу және көму қалдықтарды басқарудың орталықтандырылған жүйесі шеңберінде жүзеге асырылады.
2 фракция бойынша «қалдықтарды бөлек жинау жүйесі» жұмыс істейді: «құрғақ» (қағаз, пластик, шыны, металл) және «дымқыл» (тамақ қалдықтары).
Қалада 5 мың контейнерлік алаңға орналастырылған ҚТҚ үшін 15 мың контейнер орнатылды.
Коммуналдық қалдықтарды уақтылы әкетуді және сапалы Қызметтерді көрсетуді қамтамасыз ету мақсатында қаланың әкімшілік-аумақтық бірліктері шеңберінде конкурс өткізілді және қоқыс шығаратын ұйымдар (МВО) анықталды.
- «Есіл», «Нұра» аудандары – «TAZA ZHER CAPITAL» ЖШС;
- «Алматы», «Сарыарқа», «Сарайшық» аудандары – «Zero Waste» ЖШС;
- «Байқоңыр» ауданы – «Қарағанды қаласының гор Ком Транс» ЖШС.
Кестеге сәйкес қоқыс күн сайын, күніне 2 рет шығарылады.
МВО есебінен жұмыс істейтін мамандандырылған бағдарламалық қамтамасыз ету (ББЖ) енгізілді.
СПО-ның негізгі мақсаттары:
СПО-ның көмегімен «нақты уақыт» режимінде қажетті ақпаратты алуға мүмкіндік беретін ҚТҚ басқару инфрақұрылымының цифрлық картасы қалыптастырылды (қоқыс контейнерлері мен контейнерлік алаңдардың саны мен техникалық жай-күйі және т.б.), шағымдар саны азайтылды және қызмет көрсету сапасы артты (тұрғындардың МВО жұмысына шағымдарының орташа саны аптасына 1-2 бірлікке дейін төмендеді).
Күн сайын қала аумағынан 1 200 тонна ҚТҚ шығарылады, олар қоқыс өңдеу зауытына келіп түседі және одан әрі ҚТҚ көму полигонына жерлеуге шығарылады (95% - дан астам).
ҚТҚ-ны төмен сұрыптау және қайта өңдеу мәселесін шешу үшін біз «Электр энергиясын өндірумен қалдықтарды энергетикалық кәдеге жарату жолымен қоқыс жағу зауытын салу» жобасын іске асыруды жоспарлап отырмыз.
Инвестор техникалық-экономикалық негіздеме әзірлеп, Қазақстанда бірлескен компанияны тіркеу рәсімін аяқтауда.
Зауыт қуаттылығы 40-50 МВт бір бу турбинасымен жабдықталған, қуаттылығы тәулігіне 1500 тонна болатын 2 жану желісін көздейді.
Зауытты салу мерзімі құрылысқа рұқсат алған сәттен бастап 2,5-3 жылды құрайды.
ЖЭО-дан солтүстікке қарай 15 гектар жер учаскесі анықталды және жергілікті бюджет есебінен инженерлік желілер салу туралы шешім қабылданды.
Жобаны іске асыру мәселесі Үкімет жанындағы инвестициялық штаб отырысында қаралады деп күтілуде.
Олардың күтілетін толтырылуына байланысты жобалық қуаты 2,1 млн. м3 полигонның № 3 жаңа торкөзін жобалау жүргізілуде, қорытындыны алу мерзімі – 2025 жылғы сәуір.
«Қазақстан Ғарыш Сапары» ғарыштық мониторингінің қорытындысы бойынша жыл сайын стихиялық қоқыс үйінділерінің пайда болу орындары белгіленеді, олардың негізгі үлесін құрылыс қалдықтары құрайды.
2024 жыл-414 орын табылды, 404 (97%)жойылды;
2023 жыл-338 орын табылды, 224 (67%)жойылды;
2022 жыл-551 орын табылды, 294 (53%) жойылды.
2023 жылы құрылыс қалдықтарын (асфальт, кірпіш, бетон және т.б.) өңдеуге арналған ұсақтау кешені бар «Солтүстік жотасы» алаңының жұмысы іске қосылды. Іске қосылған сәттен бастап 420 мың тонна қалдықтар қабылданды.
Астана қаласының құрылыс қалдықтарын басқару қағидалары әзірленді, онда Құрылыс және бұзу қалдықтарын басқару, оның ішінде құрылыс тапсырыс берушілері, көлік компаниялары және қалдықтармен айналысатын кәсіпкерлік субъектілері үшін регламент пен талаптар қалыптастырылатын болады.
Қағидалар мүдделі мемлекеттік органдармен келісу сатысында, кейін мәслихатқа бекітуге шығарылатын болады.
Бекіту мерзімі-2025 жылғы сәуір.
2025 жылғы 10 қаңтарда ҚР Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің (ӘҚБтК) 344-бабына айыппұлдарды арттыруға және бұзушылардың автокөлігін қайтадан бұзғаны үшін тәркілеу түріндегі жазаны енгізуге қатысты өзгерістер мен толықтырулар енгізілді, өзгерістер 2025 жылғы 13 наурыздан бастап қолданысқа енгізіледі.
ҚР Экология және табиғи ресурстар министрлігімен және «Өнеркәсіпті дамыту қоры» АҚ-мен бірлесіп коммуналдық қалдықтарды қайта өңдеу саласындағы 8 инвестициялық жобаның қызметін кеңейту жоспарлануда, әрбір жоба бойынша іске асырудың нақты мерзімдері бар жол карталары бекітілді.
Астана қаласының қалдықтарын басқарудың 2029 жылға дейінгі бағдарламасы әзірленді, онда саланы талдау және зерттеу жүргізілді.
Бағдарлама шеңберінде қоқысты бөлек жинауды енгізуді өзектендіру, пластмасса, қағаз, шиналар, Электрондық аспаптар, қауіпті қалдықтарды қайта өңдеу, ҚТҚ қайта өңдеу саласындағы жобаларды іске асыру, сондай-ақ процестерді автоматтандыру, «Жасыл Даму» АҚ қаржыландыру арқылы қайта өңдеу кәсіпорындарының материалдық-техникалық базасын дамыту жөніндегі іс-шаралар көзделген.
Бағдарлама мүдделі мемлекеттік органдармен келісу сатысында, кейін мәслихатқа бекітуге шығарылатын болады.
Бекіту мерзімі-2025 жылғы сәуір.
Көгалдандыру
Қалада «Жасыл белдеуде» шамамен 1,9 млн.ағаш және 14,4 млн. жасыл екпелер өседі.
Қалада 17,5 млн. астам жасыл желек өседі, оның ішінде қала ішінде – 2,9 млн., «Жасыл белдеуде» - 14,6 млн.
Ауданы 92 га Ботаникалық бақ, ауданы 396 га 9 саябақ, ауданы 30 га 4 бульвар және ауданы 132 га 90 сквер жұмыс істейді.
2024 жылы Астана қаласында 1 млн.астам жасыл желек отырғызылды, оның ішінде қала ішінде – 833 мың, «Жасыл белдеуде» – 200 мың, оның ішінде «Таза Қазақстан» республикалық экологиялық акциясын іске асыру шеңберінде.
170 қоғамдық және аула кеңістігі (30 – қоғамдық кеңістік, 140 – аула) абаттандырылды.
Негізгі көлбеу үлкен ағаштармен және көпжылдық сәндік бұталармен (көпжылдық гүлдер) көгалдандыруға жасалады.
КЕҢ ТАРАЛҒАН ПАЙДАЛЫ ҚАЗБАЛАР
Астана қаласының аумағында кең таралған пайдалы қазбаларды барлауға немесе өндіруге жер қойнауын пайдалану құқығын беру жөніндегі комиссия отырысының 2012 жылғы 11 мамырдағы № 2 хаттамасына сәйкес Астана қаласының аумағында кең таралған пайдалы қазбаларды барлауға немесе өндіруге жер қойнауын пайдалану құқығын беру жөніндегі конкурстар өткізілмейді, өйткені олар Астана қаласының Бас жоспарына қайшы деп танылды.
Қазіргі уақытта Астана қаласының аумағында пайдалы қазбаларды өндіруге арналған келісімшарттар жоқ және лицензиялар берілмейді.