Егер адам зейнеткерлікке шығып, төлем ала бастаса, оның БЖЗҚ-ға жинақтары инвестициялауды жалғастыра ма?
Салымшы зейнеткерлік жасқа толғаннан кейін салымшының жеке зейнетақы шотына түскен барлық ақша, оның ішінде МЗЖ, МКЗЖ, ЕЗЖ, сондай-ақ оларға есептелген инвестициялық табыс, өсімпұл және өзге де түсімдер бұрынғысынша оның зейнетақы активтерінің бір бөлігі болып табылады және оны "туралы" Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес ҚР Ұлттық Банкі инвестициялайтын болады Қазақстан Республикасында зейнетақымен қамсыздандыру туралы".
Зейнетақы активтерін инвестициялық басқару мен есепке алудың бүкіл жүйесі ашық болып табылады: әрбір салымшының сайттағы жеке кабинетінде өзінің инвестициялық табысын көруге мүмкіндігі бар enpf.kz. мобильді қосымшада немесе электрондық үкімет порталында. Зейнетақы активтері қандай қаржы құралдарына орналастырылғаны туралы мәліметтер БЖЗҚ сайтында "көрсеткіштер/инвестициялық қызмет"бөлімінде жарияланады.
Бірде досымның кеңесі бойынша мен зейнетақы жинақтарымның бір бөлігін сақтандыру компаниясына аудардым. Мен оларды БЖЗҚ-ға қайтара аламын ба?
"Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне сақтандыру нарығын және бағалы қағаздар нарығын, банк қызметін реттеу және дамыту мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы "Қазақстан Республикасының 12.07.2022 ж. № 138-VII Заңымен нормативтік құқықтық актілерге, оның ішінде "республикада зейнетақымен қамсыздандыру туралы" Қазақстан Республикасының Заңына өзгерістер мен толықтырулар енгізілді Қазақстан " (бұдан әрі-заң).
12.09.2022 ж. дейін жасалған зейнетақы аннуитеті шарттарынан (бұдан әрі – пада) туындаған құқықтық қатынастарға да қолданылатын 12.09.2022 ж. бастап күшіне енген өзгерістер мен толықтыруларға сәйкес, пада жасасқан адамдар оны жасасқан күннен бастап екі жылдан ерте емес сақтандыру ұйымына өтінішпен жүгінуге құқылы. сақтандыру төлемдерінің мөлшерін азайту және ақшаны БЖЗҚ-ға қайтару бөлігінде пад шарттарын өзгерту. БЖЗҚ-ға қайтарылуға жататын ақша сомасы оған өзгерістер енгізілген күнгі пада бойынша сатып алу сомасы мен пада-ға өзгерістер енгізілген күнгі заңның 59-бабының 2-тармағында айқындалған төлем мөлшері негізге алына отырып есептелген сақтандыру сыйлықақысының сомасы арасындағы айырмаға тең. Заңның 59-бабының 2-тармағына сәйкес сақтандыру ұйымынан төленетін айлық сақтандыру төлемінің мөлшері ҚДП жасалған күні қолданыста болатын ең төменгі күнкөріс деңгейінің (екі тұлға зейнетақы аннуитеті шартын жасасқан жағдайда ең төменгі күнкөріс деңгейінің 1,4 еселенген мөлшерінен) 70 пайызынан төмен болмауы тиіс.
Сатып алу сомасын БЖЗҚ-ға ЕАД бойынша аудару тәртібі Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі Басқармасының 2022 жылғы 20 қазандағы № 73 қаулысымен бекітілген сақтандыру ұйымымен зейнетақы аннуитеті шартын жасасу және Зейнетақы жинақтарын (сатып алу сомасын) сақтандыру ұйымына, зейнетақы аннуитеті шарты бойынша Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы Қорына аудару қағидаларының ережелерімен айқындалған 08.11.2022 ж. бастап қолданысқа енгізіледі., осыған сәйкес жөнелтуші сақтандыру ұйымы ЕАД талаптарын өзгерту туралы өтінішті алған күннен бастап күнтізбелік 20 (жиырма) күн ішінде салымшының (салымшылардың) және (немесе) алушының (алушылардың) жеке зейнетақы шоттарына 5 (бес) жұмыс күні ішінде оларды соңғы есепке алу үшін қайтаруға жататын ақшаны БЖЗҚ-ға аударуға міндетті және (немесе) сақтанушының (сақтанушылардың) БЖЗҚ-ның ішкі құжаттарында айқындалған тәртіппен.
Осылайша, сіз ҚДП жасалған сақтандыру ұйымына өтінішпен жүгінуге және БЖЗҚ-ға ҚДП-ның ең төменгі құнынан асатын сақтандыру сыйлықақысының бір бөлігін бар болған жағдайда қайтаруға құқылысыз.
Қазір біздің зейнетақы жинақтарымыз "жоғалып кетуі"мүмкін екендігі туралы көптеген әңгімелер бар. Мен алаңдаймын, сондықтан менің зейнетақы жинақтарымның сақталуына қандай кепілдіктер бар екенін білгім келеді?
Қазақстан зейнеткерлікке шыққан кездегі инфляция деңгейін ескере отырып, азаматтардың зейнетақы жинақтарының сақталуына мемлекеттік кепілдік бар әлемдегі жалғыз ел болып табылады.
"ҚР-дағы зейнетақымен қамсыздандыру туралы" заң (5-бап) алушыларға зейнетақы төлемдеріне құқық алған кездегі инфляция деңгейін ескере отырып, нақты енгізілген жарналар мөлшерінде міндетті зейнетақы жарналары мен БЖЗҚ-дағы міндетті кәсіптік зейнетақы жарналарының сақталуына кепілдік береді.
Басқаша айтқанда, адам зейнетке шыққан кезде оның жеке зейнетақы шотындағы кірістілік жинақтаушы зейнетақы жүйесінде болған барлық кезеңдегі инфляция деңгейіне қатысты есептеледі. Егер осы уақыт ішінде зейнетақы жинақтарының кірістілігі инфляция деңгейінен төмен болса, мемлекет бұл айырмашылықты өтейді. Сондықтан салымшылардың жинақтары сенімді қорғалғанына сенімді бола аласыз және бұл қаржы нарықтарындағы оқиғалардың қалай дамитынына және инвестициялық табысқа қатысты жағдайдың қалыптасуына байланысты емес.
Салымшылар зейнеткерлік жасқа толған кезде мемлекеттің кепілдігі бойынша төлем жасау құқығын алады. Бұдан басқа, бұл құқыққа І және ІІ топтағы мүгедектігі бар адамдар, егер мүгедектік мерзімсіз болып белгіленсе, Қазақстаннан тыс жерлерге тұрақты тұруға кеткен адамдар, МЗЖ, МКЗЖ аударған шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдар, мемлекет кепілдігі бойынша төлеуге құқығы бар адам қайтыс болған жағдайда мұрагерлер ие болады.
2021 жылы ол өзінің зейнетақы жинақтарының бір бөлігін жеткіліктілік шегінен тыс алып тастады. Биыл тағы да түсіре аламын ба?
"Қазақстан Республикасында зейнетақымен қамсыздандыру туралы" Қазақстан Республикасы Заңының 31 – бабының 1-1-тармағының және 32-бабының 1-1-тармағының (бұдан әрі-Заң) ережелеріне сәйкес тұрғын үй жағдайларын жақсарту мақсатында және (немесе) емделуге өз пайдасына ақы төлеу үшін өзінің зейнетақы жинақтарының бір бөлігін пайдалану құқығымен немесе жұбайының (зайыбының) немесе жақын туыстарының БЖЗҚ – да міндетті зейнетақы жарналары (бұдан әрі – МЗЖ) және (немесе) міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары (бұдан әрі-МЗЖ)есебінен қалыптастырылған зейнетақы жинақтары бар төменде көрсетілген тұлғалар пайдаланылсын:
1) зейнетақы жинақтарының сомасы зейнетақы жинақтарының (бұдан әрі – МКҚ) ең төмен жеткіліктілік шегінен асатын зейнетақы жинақтарының сомасы. Бұл ретте біржолғы зейнетақы төлемі уәкілетті оператордан электрондық хабарлама алған күні Қазақстан Республикасының Үкіметі бекіткен Зейнетақы жинақтарының ең төмен жеткіліктілік шегін айқындау әдістемесіне сәйкес есептелген салымшының (алушының) МЗЖ және (немесе) МКЗЖ есебінен зейнетақы жинақтары сомасы мен МКЗ арасындағы айырма сомасынан аспауға тиіс;
2) зейнетақы мөлшері Қазақстан Республикасының Үкіметі айқындаған тәртіппен айқындалатын, алушының орташа айлық табысын 40 пайыздан төмен емес деңгейде алмастыру коэффициентін қамтамасыз етеді. Бұл ретте біржолғы зейнетақы төлемі уәкілетті оператордан алғашқы электрондық хабарламаны алған күні салымшының (алушының) МЗЖ және (немесе) МКЗЖ есебінен зейнетақы жинақтары мөлшерінің 50 пайызынан аспауға тиіс;
3) сақтандыру ұйымымен зейнетақы аннуитеті шартын жасағандар. Бұл ретте біржолғы зейнетақы төлемі салымшының (алушының) жеке зейнетақы шоттарындағы МЗЖ және (немесе) МКЗЖ есебінен зейнетақы жинақтарының мөлшерінен аспауға тиіс.
Заңнаманың жоғарыда көрсетілген талаптарына сәйкес келген жағдайда, біржолғы зейнетақы төлемдерін салымшы (алушы) қол жетімді сома шегінде бірнеше рет пайдалана алады.
Осылайша, МЗЖ және (немесе) МКЗЖ есебінен зейнетақы жинақтарының тұрғын үй жағдайларын жақсарту мақсатында және (немесе) емделуге ақы төлеу үшін алып қою үшін қолжетімді сомасының болуын БЖЗҚ сайтында немесе мобильді қосымшасында не электрондық үкіметтің 24/7 режимінде тексеруге болады.
Зейнетақы жинақтарын үнемі тексеріп отырудың қажеті бар ма және оны қалай жасауға болады?
БЖЗҚ өз салымшыларына (алушыларына) жеке зейнетақы шотындағы (бұдан әрі – ЖЗШ) өзінің зейнетақы жинақтарының жай-күйін қадағалауды, оның ішінде сіздің ЖЗШ-ға БЖЗҚ-ға зейнетақы жарналарының/БЖЗҚ-ның уақтылы аударылуына/түсуіне назар аударуды тұрақты негізде ұсынады. Өкінішке орай, жұмыс беруші өз міндеттемелерін толық орындамайтын немесе орындамайтын жағдайлар бар. Сондықтан зейнетақы жинақтарының жай-күйін өз ЖЗШ-да жүйелі түрде тексеру артық болмайды.
ЖЗШ-дан үзінді көшірме алу-салымшылардың (алушылардың) заңмен бекітілген құқығы. Сіз өзіңіздің зейнетақы жинақтарыңыздың жай-күйі туралы келесі жолдармен біле аласыз:
Электрондық: БЖЗҚ/БЖЗҚ немесе электрондық үкіметтің сайтында немесе мобильді қосымшасында жеке кабинет арқылы (egov.kz) электрондық цифрлық қолтаңбаны немесе пайдаланушының логині мен паролін пайдалана отырып; БЖЗҚ-да ұсынылған мекенжайға электрондық пошта арқылы;
тікелей БЖЗҚ кеңсесіне жеке жүгінген кезде;
пошта байланысы қызметтері арқылы.
Естеріңізге сала кетейік, Салымшы (Алушы) 10 күнтізбелік күн ішінде БЖЗҚ-ға өз міндеттемелерін орындауға әсер ететін барлық өзгерістер туралы хабарлауы қажет.
БЖЗҚ 2013 жылғы 22 тамызда "МЖЗҚ "ЖЗҚ" АҚ базасында құрылды. БЖЗҚ құрылтайшысы және акционері Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің "Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитеті" ММ атынан Қазақстан Республикасының Үкіметі болып табылады. БЖЗҚ зейнетақы активтерін сенімгерлік басқаруды Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі жүзеге асырады. 2016 жылғы 1 қаңтардан бастап зейнетақы активтерін басқару тиімділігін арттыру бойынша ұсыныстар әзірлеу жөніндегі функциялар Ұлттық қорды басқару жөніндегі кеңеске берілді. Зейнетақы заңнамасына сәйкес БЖЗҚ міндетті зейнетақы жарналарын, міндетті кәсіптік зейнетақы жарналарын, ерікті зейнетақы жарналарын, зейнетақы төлемдерін, зейнетақы жинақтары мен төлемдерін жеке есепке алуды тартуды жүзеге асырады, салымшыға (алушыға) оның зейнетақы жинақтарының жай-күйі туралы ақпарат береді (толығырақ www.enpf.kz)