Алматы қаласы город Алматы
Қазақстан Республикасының кейбір нормативтік құқықтық актілеріне сақтандыру қызметін жетілдіру мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы
Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің Басқармасы ҚАУЛЫ ЕТЕДІ:
1) Заң департаментімен бірлесіп осы қаулыны Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркеуді;
2) осы қаулыны ресми жарияланғаннан кейін Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің ресми интернет-ресурсына орналастыруды;
3) осы қаулы мемлекеттік тіркелгеннен кейін он жұмыс күні ішінде Заң департаментіне осы тармақтың 2) тармақшасында көзделген іс-шараның орындалуы туралы мәліметтерді ұсынуды қамтамасыз етсін.
|
Лауазымы |
|
Аты-жөні |
|
Қаулыға қосымша
|
Қазақстан Республикасының сақтандыру қызметін жетілдіру мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізілетін нормативтік құқықтық актілерінің тізбесі
көрсетілген қаулымен бекітілген Жинақтаушы сақтандыру жөніндегі қызметті жүзеге асыратын сақтандыру ұйымының өз сақтанушыларына қарыздар беру және сатып алу сомасын есептеу қағидаларында, сондай-ақ жинақтаушы сақтандыру жөніндегі қызметті жүзеге асыратын Қазақстан Республикасы бейрезидент-сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымы филиалының Қазақстан Республикасы бейрезидент-сақтандыру ұйымының өз сақтанушыларына қарыздар беруі бойынша көрсетілетін қызметтерді ұсыну тәртібі мен шарттарында:
кіріспесі мынадай редакцияда жазылсын:
«Осы Жинақтаушы сақтандыру жөніндегі қызметті жүзеге асыратын сақтандыру ұйымының өз сақтанушыларына қарыздар беру және сатып алу сомасын есептеу қағидалары, сондай-ақ жинақтаушы сақтандыру жөніндегі қызметті жүзеге асыратын Қазақстан Республикасы бейрезидент-сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымы филиалының Қазақстан Республикасы бейрезидент-сақтандыру ұйымының өз сақтанушыларына қарыздар беруі бойынша көрсетілетін қызметтерді ұсыну тәртібі мен шарттары «Сақтандыру қызметі туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 43-бабының 20-1) тармақшасына, «Қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарын мемлекеттік реттеу, бақылау және қадағалау туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 11-бабының
7) тармақшасына сәйкес әзірленді және исламдық сақтандыру ұйымдарын қоспағанда, жинақтаушы сақтандыру жөніндегі қызметті жүзеге асыратын сақтандыру ұйымының (бұдан әрі - сақтандырушы) сатып алу сомасының шегінде өз сақтанушыларына қарыздар беру, Қазақстан Республикасы бейрезидент-исламдық сақтандыру ұйымының филиалын қоспағанда, Қазақстан Республикасының бейрезидент-сақтандыру ұйымының өз сақтанушыларына сатып алу сомасы шегінде қарыздар беру бойынша қызмет көрсетуді ұсыну тәртібі мен талаптарын, сондай-ақ сатып алу сомасын есептеу тәртібін белгілейді.»;
14-3-тармақ мынадай редакцияда жазылсын:
«14-3. Сақтанушы жинақтаудың барлық кезеңі үшін сақтандыру сыйлықақысын бірмезгілде төлеген сақтандыру шартын қоспағанда, жинақтау сақтандыру шартының қолданылуының бірінші жылының соңында сатып алу сомасының болуы көзделмейді.
Зейнетақы аннуитеті шартын қоспағанда, жинақтау сақтандыру шарты мерзімінен бұрын бұзылған кезде сақтандырушы сақтанушыдан сақтандыру шартын бұзу туралы өтінішті алған күнге есептелген сатып алу сомасын сақтанушыға төлейді.
Зейнетақы аннуитеті шарты мерзімінен бұрын бұзылған кезде сатып алу сомасын аудару Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 32831 болып тіркелген, Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі Басқармасының 2023 жылғы 7 маусымдағы № 45 қаулысымен бекітілген Зейнетақы аннуитетінің үлгілік шартының 16-тармағының
3) тармақшасына сәйкес жүзеге асырылады.».
көрсетілген қаулымен бекітілген Көлік құралдары иелерінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін міндетті сақтандыру бойынша сақтандыру сыйлықақысын есептеу үшін «бонус-малус» жүйесі бойынша коэффициентті есептеу және қолдану қағидалары Қазақстан Республикасының сақтандыру қызметін жетілдіру мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізілетін нормативтік құқықтық актілерінің тізбесіне (бұдан әрі – Тізбе) 1-қосымшаға сәйкес редакцияда жазылсын.
кіріспесі мынадай редакцияда жазылсын:
«Сақтандыру қызметі туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 11-1-бабының 5-тармағына, 18-1-бабының 4-тармағына, 40-бабының 2,3 және 4-тармақтарына, 43-бабының 8) тармақшасына және 75-бабының 2-тармағына сәйкес Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің Басқармасы ҚАУЛЫ ЕТЕДІ:»;
көрсетілген қаулымен бекітілген Актуарийлерді оқытудың ең қысқа міндетті бағдарламасы мынадай мазмұндағы 3-1-тармақпен толықтырылсын:
«3-1. Мына:
1) халықаралық актуарлық қауымдастықтың мүшесі болып табылатын ұйым берген, емтихан тапсыру сәтінде қолданыста болатын актуарийлерді оқытудың ең қысқа міндетті бағдарламасында көзделген курстар бойынша оқудан өткенін куәландыратын құжаттардың электрондық көшірмелері;
2) қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарын реттеу, бақылау және қадағалау жөніндегі уәкілетті органның жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беруді іске асыру саласында ынтымақтастық туралы қолда бар немесе емтихан тапсыру сәтінде қолданыста болатын келісімі бар және оның оқу бағдарламасы емтихан тапсыру сәтінде қолданыста болатын актуарийлерді оқытудың ең қысқа міндетті бағдарламасында көзделген курстар бойынша оқудан өткенін куәландыратын актуарийлерді оқытудың ең қысқа міндетті бағдарламасына сәйкес келетін жоғары оқу орны берген құжаттардың электрондық көшірмесі;
3) «Сақтандыру қызметі туралы» Қазақстан Республикасы Заңының
10-3-бабына сәйкес құрылған, Қазақстан актуарийлерінің бірлестігімен оқыту және емтихандар өткізу бойынша қызметтер көрсету саласында ынтымақтастық туралы келісімі бар немесе емтихандарды тапсыру сәтінде келісімі болған актуарийлерді оқытудың ең қысқа міндетті бағдарламасына сәйкес емтихандарды тапсыру сәтінде қолданыста болатын актуарийлерді оқытудың ең қысқа міндетті бағдарламасында көзделген курстар бойынша оқудан өткенін куәландыратын актуарийлерді оқытуды жүзеге асыратын ұйым берген құжаттардың электрондық көшірмесі актуарийлерді оқытудың ең қысқа міндетті бағдарламасында көзделген курстарды тыңдағаны туралы растаушы құжаттар болып табылады.»;
көрсетілген қаулымен бекітілген Міндетті актуарлық қорытындының мазмұнына және табыс етілу тәртібіне қойылатын талаптарда:
1-тармақ мынадай редакцияда жазылсын:
«1. Сақтандыру резервтерінің есебіне міндетті актуарлық қорытынды сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымының штатында тұрған сақтандыру нарығында актуарлық қызметті жүзеге асыру құқығына лицензиясы бар актуарий (бұдан әрі – лицензияланған актуарий) жүзеге асыратын сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымының есепті жылдан кейінгі жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша сақтандыру резервтері мөлшерінің міндетті актуарлық есебінен тұрады. Сақтандыру резервтерінің есебіне актуарлық қорытынды Талаптарға 1-қосымшаға сәйкес нысан бойынша ресімделеді және қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарын мемлекеттік реттеу, бақылау және қадағалау жөніндегі уәкілетті органға (бұдан әрі – уәкілетті орган) есепті жылдан кейінгі жылғы 31 мамырдан (қоса алғанда) кешіктірілмей ұсынылады.»;
мынадай мазмұндағы 1-1- тармақпен толықтырылсын:
«1-1. Сақтандыру міндеттемелерін бағалау бойынша міндетті актуарлық қорытынды сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымының штатында тұрған лицензияланған актуарий жүзеге асыратын сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымының есепті жылдан кейінгі жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша сақтандыру міндеттемелері мөлшерінің міндетті актуарлық есебінен тұрады. Сақтандыру міндеттемелерін бағалау бойынша актуарлық қорытынды Талаптарға 1-1-қосымшаға сәйкес нысан бойынша ресімделеді және уәкілетті органға есепті жылдан кейінгі жылғы 31 (отыз бірінші) мамырға дейінгі мерзімде ұсынылады.»;
2 және 3-тармақтар мынадай редакцияда жазылсын:
«2. Сақтандыру резервтерінің есебіне актуарлық қорытынды және сақтандыру міндеттемелерін бағалау бойынша актуарлық қорытынды кемінде 3 (үш) данадан дайындалып, лицензияланған актуариймен қол қойылады. Актуарлық қорытындының бір данасы лицензияланған актуарийде қалады, бір данасын сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымы уәкілетті органға береді, актуарлық қорытындылардың қалған даналары сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымында болады.
1- қосымша Тізбеге 2-қосымшаға сәйкес редакцияда жазылсын;
Тізбеге 3-қосымшаға сәйкес редакцияда 1-1-қосымшамен толықтырылсын;
көрсетілген қаулымен бекітілген Актуарийдің біліктілігін растауға қойылатын талаптарда:
1-қосымша Тізбеге 4-қосымшаға сәйкес редакцияда жазылсын;
көрсетілген қаулымен бекітілген Сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымының штатында тұрған актуарийдің қызметін тексеру үшін тәуелсіз актуарийді тарту, тәуелсіз актуарийдің сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымының штатында тұрған актуарий жүргізген есептеулердің шынайылығын тексеру нәтижелерін жіберу қағидаларында және мерзімдерінде:
1-тармақ мынадай редакцияда жазылсын:
«1. Осы Сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымының штатында тұрған актуарийдің қызметін тексеру үшін тәуелсіз актуарийді тарту, тәуелсіз актуарийдің сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымының штатында тұрған актуарий жүргізген есептеулердің шынайылығын тексеру нәтижелерін жіберу қағидалары және мерзімдері (бұдан әрі – Қағидалар) «Сақтандыру қызметі туралы» Қазақстан Республикасының Заңына (бұдан әрі – Заң) сәйкес әзірленді және сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымының, Қазақстан Республикасының бейрезидент-сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымы филиалының штатында тұрған қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарын реттеу, бақылау және қадағалау жөніндегі уәкілетті орган (бұдан әрі – уәкілетті орган) берген сақтандыру нарығында актуарлық қызметті жүзеге асыру құқығына лицензиясы бар актуарийдің қызметін тексеру үшін тәуелсіз актуарийді тарту тәртібі мен мерзімдерін белгілейді.»;
4-тармақ мынадай редакцияда жазылсын:
«4. Штатта тұрған актуарийдің қызметін міндетті тексеру есепті жылдан кейінгі жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша күнтізбелік жылда кемінде бір рет жүргізіледі және сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымының сақтандыру резервтері мен сақтандыру міндеттемелерінің мөлшерін бағалау жөніндегі актуарлық есептерді, сондай-ақ көрсетілген бағалар бойынша актуарлық қорытынды жасаудың дұрыстығын тексеруді қамтиды.»;
8 және 9-тармақтар мынадай редакцияда жазылсын:
«8. Штаттағы актуарийдің қызметін тәуелсіз актуарийдің тексеру нәтижелері, соның ішінде актуарлық есептеулердің дұрыстығын тексеру, тәуелсіз актуарийдің сақтандыру резервтерін есептеу бойынша және сақтандыру міндеттемелерін бағалау бойынша актуарлық қорытындысы түрінде ресімделеді. Бұл қорытындылар Қағидаларға сәйкес 2 және 2-1 қосымшаларындағы нысандар бойынша кемінде 3 (үш) данадан дайындалады.
11-тармақ мынадай редакцияда жазылсын:
«11. Штатта тұрған актуарийдің есепті жылдан кейінгі жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша қызметін міндетті актуарлық тексеру бойынша тәуелсіз актуарийдің сақтандыру резервтерінің есебіне актуарлық қорытындысын тәуелсіз актуарий тексеру аяқталған күннен кейін, бірақ есепті жылдан кейінгі жылдың 31 (отыз бірінші) мамырынан (қоса алғанда) кешіктірмей күнтізбелік 10 (он) күн ішінде уәкілетті органға ұсынады.
Тәуелсіз актуарийдің сақтандыру резервтерінің есебіне актуарлық қорытындысы Қағидаларға 2-қосымшаға сәйкес нысан бойынша тәуелсіз актуарийдің халықаралық актуарийлер қауымдастығына мүшелігін растайтын құжатты (бар болса) қоса бере отырып ұсынылады.»;
мынадай мазмұндағы 12-тармақпен толықтырылсын:
«12. Тәуелсіз актуарийдің есепті жылдан кейінгі жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша штатта тұрған актуарийдің қызметін міндетті актуарлық тексеру жөніндегі сақтандыру міндеттемелерін бағалау жөніндегі актуарлық қорытындысын тәуелсіз актуарий тексеру аяқталған күннен кейін күнтізбелік 10 (он) күн ішінде, бірақ есепті жылдан кейінгі жылғы 31 (отыз бірінші) мамырдан кешіктірмей уәкілетті органға ұсынады.
Тәуелсіз актуарийдің сақтандыру міндеттемелерін бағалау жөніндегі актуарлық қорытындысы Қағидаларға 2-1-қосымшаға сәйкес нысан бойынша тәуелсіз актуарийдің халықаралық актуарийлер қауымдастығына мүшелігін растайтын құжатты (бар болса) қоса бере отырып ұсынылады.»;
2-қосымша Тізбеге 5-қосымшаға сәйкес редакцияда жазылсын;
Тізбеге 6-қосымшаға сәйкес редакциядағы 2-1-қосымшамен толықтырылсын;
көрсетілген қаулымен бекітілген Сақтандыру нарығында актуарлық қызметті жүзеге асыру құқығына лицензия беру қағидаларында:
1-қосымша Тізбеге 7-қосымшаға сәйкес редакцияда жазылсын;
көрсетілген қаулымен бекітілген Тестілеу өткізу қағидаларында:
1-тармақ мынадай редакцияда жазылсын:
«1. Осы Тестілеу өткізу қағидалары (бұдан әрі – Қағидалар) «Сақтандыру қызметі туралы» Қазақстан Республикасының Заңының 40-бабының 3-тармағына сәйкес әзірленді және тестілеу өткізу тәртібін айқындайды.».
кіріспесі мынадай редакцияда жазылсын:
«Сақтандыру қызметі туралы» Қазақстан Республикасының Заңы
47-бабының 3-тармағына сәйкес Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің Басқармасы ҚАУЛЫ ЕТЕДІ:»;
көрсетілген қаулымен бекітілген Сақтандыру резервтерін қалыптастыруға, есептеу әдiстемесiне олардың құрылымына қойылатын талаптарда:
9-тармақ мынадай редакцияда жазылсын:
«9. Пропорция әдісі бойынша ЕСР әрбір шарт бойынша есептелген еңбек сіңірілмеген сыйлықақыларды қосу арқылы анықталады.
Пропорция әдісімен еңбек сіңірілмеген сыйлықақы әрбір шарт бойынша есепті күні сақтандырып қорғаудың аяқталмаған қолданылу мерзімінің (күндермен) сақтандырып қорғаудың қолданылуы басталған күннен бастап сақтандырып қорғаудың қолданылуының соңына дейін сақтандырып қорғаудың қолданылу мерзімі (күндермен) қатынасына шарт бойынша сақтандыру сыйлықақының көбейтіндісі ретінде айқындалады:
, мұнда:
СС – сақтандыру сыйлықақысы;
T1 – сақтандыру (қайта сақтандыру) шарты бойынша сақтандырып қорғаудың қолданылуы басталған күннен бастап сақтандырып қорғаудың қолданылуының соңына дейін сақтандырып қорғау қолданылатын күндер саны (егер сақтандырып қорғаудың қолданылу күні сақтандыру шарты күшіне енген күннен ерте басталған жағдайда – сақтандыру шарты күшіне енген сәттен бастап сақтандыру (қайта сақтандыру) шарты бойынша сақтандырып қорғаудың қолданылуының соңына дейінгі күндер саны);
Т2 – сақтандырып қорғаудың қолданылуы басталған сәттен бастап есептеу күніне дейін (қоса алғанда) сақтандырып қорғаудың қолданылуы аяқталған күндер саны (егер сақтандырып қорғаудың қолданылуы басталған күн сақтандыру шарты күшіне енген күннен ерте басталған жағдайда – сақтандыру шарты күшіне енген сәттен бастап есептеу күніне дейін (қоса алғанда) өткен сақтандырып қорғаудың қолданылу күндерінің саны).
«Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 14794 болып тіркелген «Сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымының және сақтандыру тобының пруденциялық нормативтерінің және сақталуға міндетті өзге де нормалар мен лимиттердің нормативтік мәндерін және оларды есептеу әдістемелерін, сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымдары, сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымдарының немесе сақтандыру холдингтерінің еншілес ұйымдары сатып алатын заңды тұлғалардың акцияларына (жарғылық капиталдағы қатысу үлестеріне) қойылатын талаптарды, сақтандыру холдингтері сатып алатын халықаралық қаржы ұйымдары облигацияларының тізбесін, сақтандыру холдингтері сатып алатын облигациялар үшін талап етілетін ең төмен рейтингті және рейтингтік агенттіктердің тізбесін, сондай-ақ сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымдары сатып алатын қаржы құралдарының (акциялар мен жарғылық капиталына қатысу үлестерін қоспағанда) тізбесін белгілеу туралы» Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі Басқармасының 2016 жылғы 26 желтоқсандағы № 304 қаулысына және Қазақстан Республикасының бейрезидент-сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымы филиалының, Қазақстан Республикасы бейрезидент-исламдық сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымы филиалының нормативтік мәндеріне және пруденциялық нормативтерін және сақталуға міндетті өзге де нормалар мен лимиттерді есептеу әдістемесіне, оның ішінде Қазақстан Республикасының бейрезидент-сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымы филиалының, Қазақстан Республикасы бейрезидент-исламдық сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымы филиалының резерв ретінде қабылданатын активтерін қалыптастыру тәртібіне және олардың Заңның 46-бабының 12-тармағына сәйкес белгіленетін ең төмен мөлшеріне (бұдан әрі – Нормативтер) сәйкес сәйкес пруденциялық нормативтерді есептеу кезінде көлік құралдары иелерінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін міндетті сақтандыру шарты бойынша ЕСР есебі «Көлік құралдары иелерінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін міндетті сақтандыру туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 19-бабына сәйкес есептелген сақтандыру сыйлықақысының мөлшеріне және Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі Басқармасының 2016 жылғы 30 мамырдағы № 140 қаулысымен бекітілген Көлік құралдары иелерінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін міндетті сақтандыру бойынша сақтандыру сыйлықақысын есептеу үшін «бонус-малус» жүйесі бойынша коэффициентті есептеу және қолдану қағидаларына (бұдан әрі – Қағидалар) Қосымшада белгіленген коэффициенттерге қарай, Қағидалардың 13-тармағының талаптары қолданылмай жүзеге асырылады.».
Тізбеге 1-қосымша
Қазақстан Республикасы
Ұлттық Банкі Басқармасының
2016 жылғы 30 мамырдағы
№ 140 қаулысымен
бекітілген
Көлік құралдары иелерінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін міндетті сақтандыру бойынша сақтандыру сыйлықақысын есептеу үшін «бонус-малус» жүйесі бойынша коэффициентті есептеу және қолдану қағидалары
Қағидаларда пайдаланылатын ұғымдар мен терминдер Заңда және Көлік құралдары иелерінің жауапкершілігін міндетті сақтандыру туралы заңда көрсетілген мағыналарда қолданылады.
Сақтандырушының коэффициенттерді қолдануы үшін сақтанушының (сақтандырылушының) кінәсінен болған сақтандыру жағдайы (сақтандыру жағдайлары) туралы ақпарат не сақтандыру жағдайы (сақтандыру жағдайлары) туралы ақпараттың болмауы, сондай-ақ сақтандырушы сақтандыру жөніндегі бірыңғай дерекқордан (бұдан әрі – дерекқор) және (немесе) дерекқор арқылы мемлекеттік дерекқордан сақтандырушы алған, Қағидаларда көзделген өзге де ақпарат негіз болып табылады.
Сақтанушының (сақтандырылушының) кінәсінен болған сақтандыру жағдайының (сақтандыру жағдайларының) басталуы Қағидалардың 6, 9, 10, 11, 12 және 13-тармақтарында белгіленген талаптарды ескере отырып, Қағидаларға қосымшаға сәйкес сақтанушының (сақтандырылушының) сыныбының төмендеуіне әкеп соғады Бұл жағдайда ең төменгі сынып M2 сыныбы болып табылады.
Сыныпты одан жоғары сыныпқа өзгерту бір уақытта мынадай шарттар орындалған кезде жүзеге асырылады:
дерекқорды қалыптастыруды және жүргізуді жүзеге асыратын ұйымда сақтанушының (сақтандырылушының) кінәсінен болған сақтандыру жағдайы (сақтандыру жағдайлары) туралы және сыныптың соңғы өзгерген сәтінен бастап дерекқорда есепке алынған ақпараттың болмауы;
жасалған міндетті сақтандыру шарттарының санына қарамастан, сақтанушының (сақтандырылушының) міндетті сақтандыру шарты бойынша азаматтық-құқықтық жауапкершілігі сақтандырылған сыныптың соңғы өзгерген күнінен бастап кемінде күнтізбелік 270 (екі жүз жетпіс) күн туралы дерекқорда ақпараттың болуы.
Көлік құралдарын басқару құқығынан айырылған адамдар үшін сыныптар бұл құқықтан айыру мерзімі ішінде көтерілмейді.
Көлік құралын басқару құқығынан айырылған жағдайда сыныпты неғұрлым жоғары сыныпқа өзгерту үшін міндетті сақтандыру шарты бойынша сақтанушының (сақтандырылушының) азаматтық-құқықтық жауапкершілігі, жасалған міндетті сақтандыру шарттарының санына қарамастан, көлік құралдарын басқару құқығынан айырылған күнге дейін сақтандырылған сыныптың соңғы өзгерген күнінен бастап күндер ескеріледі.
Егер дерекқорда сақтанушы (сақтандырылушы) бұрын жасасқан міндетті сақтандыру шарттары туралы ақпарат болмаса, міндетті сақтандыру шарты алғаш рет жасалған болып есептеледі.
Осы тармақтың бірінші бөлігінің ережесі мынадай:
бір міндетті сақтандыру шарты шеңберінде сақтанушының (сақтандырылушының) кінәсінен болған екі немесе одан да көп сақтандыру жағдайлары басталған жағдайда;
сақтанушының (сақтандырылушының) қолданыстағы сыныбы М1 немесе М2 болған жағдайда қолданылмайды.
Осы тармақтың бірінші бөлігінің ережесі мынадай:
көлік оқиғасы кезінде өміріне және (немесе) денсаулығына зиян келтірілген зардап шегушілер болған жағдайда;
Көлік құралдары иелерінің жауапкершілігін міндетті сақтандыру туралы заңның 22-2-бабына сәйкес сақтандыру жағдайын реттеудің оңайлатылған тәртібін қолданған жағдайда;
бір міндетті сақтандыру шарты шеңберінде сақтанушының (сақтандырылушының) кінәсінен болған екі немесе одан да көп сақтандыру жағдайлары басталған жағдайда;
сақтанушының (сақтандырылушының) қолданыстағы сыныбы М1 немесе М2 болған жағдайда қолданылмайды.
Осы тармақтың бірінші бөлігінің ережесі мынадай:
егер Көлік құралдары иелерінің жауапкершілігін міндетті сақтандыру туралы заңның 19-бабының 3-тармағында көзделген, сақтандыру жағдайы орын алған көлік құралын тіркеу аумағы бойынша коэффициенттің мөлшері көлік құралы тіркелген көлік құралын тіркеу аумағы бойынша коэффициенттен төмен болған жағдайда;
бір міндетті сақтандыру шарты шеңберінде сақтанушының (сақтандырылушының) кінәсінен болған екі немесе одан да көп сақтандыру жағдайлары басталған жағдайда қолданылмайды.
1) Кодекстің 592-бабының 3-бөлігінде жауапкершілік көзделген, көлік құралының белгіленген қозғалыс жылдамдығының сағатына қырықтан алпыс километрге дейінгі шамаға артуы;
2) Кодекстің 592-бабының 3-1-бөлігінде жауапкершілік көзделген, көлік құралының белгіленген қозғалыс жылдамдығының сағатына алпыс және одан да көп километрден астам шамаға артуы;
3) Кодекстің 592-бабының 4-бөлігінде жауапкершілік көзделген, әкімшілік жаза қолданылғаннан кейін бір жыл ішінде қайталап жасалған көлік құралының белгіленген қозғалыс жылдамдығының сағатына жиырмадан қырық километрге дейінгі шамаға немесе сағатына қырықтан алпыс километрге дейінгі шамаға артуы;
4) Кодекстің 592-бабының 5-бөлігінде жауапкершілік көзделген, әкімшілік жаза қолданылғаннан кейін бір жыл ішінде қайталап жасалған көлік құралының белгіленген қозғалыс жылдамдығының сағатына алпыс және одан да көп километрден астам шамаға артуы;
5) Кодекстің 596-бабының 3-бөлігінде жауапкершілік көзделген, жол жүрiсi қағидаларында тыйым салынған жағдайларда, жолдың жүру бөлiгiнiң қарсы бағытта жүруге арналған жағына , оның ішінде кері бұрылып немесе бұрылыс жасап шығу;
6) Кодекстің 599-бабының 1-бөлігінде жауапкершілігі көзделген, Кодекстің 607-бабының 1-бөлігінде көзделген жағдайларды қоспағанда, бағдаршамның тыйым салу сигналына немесе реттеушінің тыйым салу қимылына жол жүру;
7) Кодекстің 599-бабының 2-бөлігінде жауапкершілік көзделген, әкімшілік жаза қолданылғаннан кейін бір жыл ішінде қайталап жасалған, Кодекстің
607-бабының 1-бөлігінде көзделген жағдайларды қоспағанда, бағдаршамның тыйым салу сигналына немесе реттеушінің тыйым салу қимылына жол жүру;
8) Кодекстің 600-бабының 1-бөлігінде жауапкершілік көзделген, қозғалыста артықшылыққа ие көлік құралдарының жүргізушілерін қоспағанда, жаяу жүргіншілерге немесе жол жүрісіне өзге де қатысушыларға жол беру туралы жол жүрісі қағидаларының талаптарын орындамау;
9) Кодекстің 600-бабының 2-бөлігінде жауапкершілік көзделген, әкімшілік жаза қолданылғаннан кейін бір жыл ішінде қайталап жасалған, Кодекстің 600-бабының 1-бөлігінде жауапкершілік көзделген, қозғалыста артықшылыққа ие көлік құралдарының жүргізушілерін қоспағанда, жаяу жүргіншілерге немесе жол жүрісіне өзге де қатысушыларға жол беру туралы жол жүрісі қағидаларының талаптарын орындамау;
10) Кодекстің 606-бабының 1-бөлігінде жауапкершілік көзделген, жол жүрісіне қатысушының авариялық жағдай туғызуға әкеп соққан жол жүрісі қағидаларын бұзуы, яғни қозғалыстың басқа қатысушыларын қозғалыс жылдамдығын, бағытын күрт өзгертуге мәжбүрлеуі;
11) Кодекстің 606-бабының 2-бөлігінде жауапкершілік көзделген, әкімшілік жаза қолданылғаннан кейін бір жыл ішінде қайталап жасалған, Кодекстің 606-бабының 1-бөлігінде жауапкершілік көзделген, жол жүрісіне қатысушының авариялық жағдай туғызуға әкеп соққан жол жүрісі қағидаларын бұзуы, яғни қозғалыстың басқа қатысушыларын қозғалыс жылдамдығын, бағытын күрт өзгертуге мәжбүрлеуі;
12) Кодекстің 590-бабының 5-бөлігінде жауапкершілік көзделген, Кодекстің 590-бабының 6-бөлігінде көрсетілген жағдайларды қоспағанда, техникалық регламенттердің, ұлттық стандарттардың талаптарына жауап бермейтін көлік құралдарын басқару, сондай-ақ көлік құралдарын пайдалануға тыйым салынатын ақаулар немесе жағдайлар болған кезде;
13) Кодекстің 590-бабының 6-бөлігінде жауапкершілік көзделген, тежегіш жүйесінің, рульдік басқарудың, тартқыш-тіркеме құрылғысының ақаулары бар көлік құралдарын басқару.
Осы тармақтың ережелерін қолдану үшін әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша қаулылар және (немесе) айыппұл төлеу қажеттілігі туралы нұсқамалар азаматтық-құқықтық жауапкершілігі міндетті сақтандыру келісімі бойынша сақтандырылған сақтанушының (сақтандырылушының) жауапкершілігі сақтандырылған кезеңде, алдыңғы сыныптың өзгерген күнінен бастап, міндетті сақтандыру келісімдерінің санына қарамастан, заңды күшіне енген мерзімде ескеріледі.
1) Кодекстің 608-бабының 1-бөлігінде жауапкершілік көзделген, көлік құралын жүргізушінің алкогольдік, есірткілік және (немесе) уытқұмарлық масаң күйде басқаруы, сол сияқты көлік құралын басқаруды алкогольдік, есірткілік және (немесе) уытқұмарлық масаң күйде тұрған адамға беру;
2) Кодекстің 608-бабының 3-бөлігінде жауапкершілік көзделген, көлік құралын алкогольдік, есірткілік және (немесе) уытқұмарлық мас күйінде басқарған жүргізуші, сондай-ақ көлік құралын алкогольдік, есірткілік және (немесе) уытқұмарлық мас күйіндегі адамға басқаруға беру нәтижесінде жәбірленушінің денсаулығына зиян келтіру немесе қылмыстық жазаланатын әрекет белгілері жоқ көлік құралдарына, жүктерге, жол және өзге де құрылыстарға не басқа да мүлікке зақым келтіру;
3) Кодекстің 608-бабының 3-1-бөлігінде жауапкершілік көзделген, көлік құралын алкогольдік, есірткілік және (немесе) уытқұмарлық мас күйінде басқарған жүргізуші, сондай-ақ көлік құралын алкогольдік, есірткілік және (немесе) уытқұмарлық мас күйіндегі адамға басқаруға беру, әкімшілік жаза мерзімі өткеннен кейін бір жыл ішінде қайталап жасалған жағдайларда;
4) Кодекстің 608-бабының 3-2-бөлігінде жауапкершілік көзделген, көлік құралын алкогольдік, есірткілік және (немесе) уытқұмарлық мас күйінде басқарған жүргізуші, сондай-ақ көлік құралын алкогольдік, есірткілік және (немесе) уытқұмарлық мас күйіндегі адамға басқаруға беру нәтижесінде жәбірленушінің денсаулығына зиян келтіру немесе қылмыстық жазаланатын әрекет белгілері жоқ көлік құралдарына, жүктерге, жол және өзге де құрылыстарға не басқа да мүлікке зақым келтіру, әкімшілік жаза мерзімі өткеннен кейін бір жыл ішінде қайталап жасалған жағдайларда;
5) Қылмыстық кодекстің 345-1-бабында жауапкершілік көзделген, жол қозғалысы ережелерін немесе көлік құралдарын пайдалану ережелерін алкогольдік, есірткілік және (немесе) уытқұмарлық мас күйінде басқарған адамдардың бұзуы.
Осы тармақтың ережелерін қолдану үшін әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша қаулылар және (немесе) айыппұл төлеу қажеттілігі туралы нұсқамалар азаматтық-құқықтық жауапкершілігі міндетті сақтандыру келісімі бойынша сақтандырылған сақтанушының (сақтандырылушының) жауапкершілігі сақтандырылған кезеңде, алдыңғы сыныптың өзгерген күнінен бастап, міндетті сақтандыру келісімдерінің санына қарамастан, заңды күшіне енген мерзімде ескеріледі.
Осы тармақтың бірінші бөлігінде көзделген шартты орындау кезінде, Қағидаларға қосымшада көзделген коэффициенттерден басқа коэффициенттерді қолдану туралы шешімді сақтандырушы әрбір сақтанушыға (сақтандырылушыға) қатысты тәуекелдерді өз бетінше бағалау негізінде немесе әрбір сақтанушыға (сақтандырылушыға) қатысты тәуекелдерді бағалау деректер базасына сүйене отырып қабылдайды.
Қағидаларға қосымшада көзделген коэффициенттерден басқа коэффициенттерді қолдану тәртібі сақтандырушының директорлар кеңесімен бекітіледі.
Қағидаларға қосымшада көрсетілген коэффициенттерден өзге коэффициенттерді қолдану туралы ақпарат Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес әрбір сақтанушыға (сақтандырылушыға) қатысты деректер базасына сақтандырушы арқылы енгізіледі.
Көлік құралдары иелерінің
азаматтық-құқықтық
жауапкершілігін міндетті
сақтандыру бойынша
сақтандыру сыйлықақысын
есептеу үшін «бонус-малус»
жүйесі бойынша есептеу
және коэффициентті
қолдану қағидаларына
қосымша
Сақтандыру мерзімі аяқталғаннан кейін тиісті сынып бере отырып «бонус-малус» жүйесі бойынша коэффициенттер:
|
Сақтандыру мерзімі басындағы сыныбы |
Коэффициент мөлшері |
Сақтанушының (сақтандырылған тұлғаның) кінәсінен сақтандыру жағдайының болуын есепке алғанда сақтандыру мерзімі аяқталғандағы сыныбы |
||||
|
сақтандыру жағдайы 0 |
сақтандыру жағдайы 1 |
сақтандыру жағдайы 2 |
сақтандыру жағдайы 3 |
сақтандыру жағдайы 4 және одан көп |
||
|
1 |
2 |
3 |
4 |
5 |
6 |
7 |
|
М2 сыныбы |
3,50 |
М1 |
M2 |
M2 |
M2 |
M2 |
|
М1 сыныбы |
3,00 |
М |
M2 |
M2 |
M2 |
M2 |
|
М сыныбы |
2,45 |
0 |
M2 |
M2 |
M2 |
M2 |
|
0-сынып |
2,30 |
1 |
M2 |
M2 |
M2 |
M2 |
|
A сыныбы |
1,80 |
3 |
M1 |
M2 |
M2 |
M2 |
|
1-сынып |
1,55 |
2 |
М |
М1 |
М2 |
M2 |
|
2-сынып |
1,40 |
3 |
1 |
М |
М1 |
M2 |
|
3-сынып |
1,00 |
4 |
1 |
М |
М1 |
M2 |
|
4-сынып |
0,95 |
5 |
2 |
0 |
М1 |
M2 |
|
5-сынып |
0,90 |
6 |
3 |
0 |
М |
M2 |
|
6-сынып |
0,85 |
7 |
4 |
1 |
М |
M2 |
|
7-сынып |
0,80 |
8 |
4 |
1 |
М |
M2 |
|
8-сынып |
0,75 |
9 |
5 |
2 |
М |
M2 |
|
9-сынып |
0,70 |
10 |
5 |
2 |
0 |
M2 |
|
10-сынып |
0,65 |
11 |
6 |
3 |
0 |
M2 |
|
11-сынып |
0,60 |
12 |
6 |
3 |
0 |
M2 |
|
12-сынып |
0,55 |
13 |
6 |
3 |
0 |
M2 |
|
13-сынып |
0,50 |
13 |
7 |
3 |
0 |
M2 |
Тізбеге 2-қосымша
Міндетті актуарлық
қорытындының мазмұнына және
табыс етілу тәртібіне
қойылатын талаптарға
1-қосымша
Нысан
Сақтандыру резервтерін есептеуге арналған актуарлық қорытынды
____________________________________________________________________.
1) толық атауы __________________________________________
____________________________________________________________________;
2) орналасқан жері және банктік деректемелері_________________________
____________________________________________________________________;
3) мемлекеттік тіркеу күні және нөмірі_________________________
____________________________________________________________________;
4) cақтандыру (қайта сақтандыру) қызметін жүзеге асыруға берілген лицензия
____________________________________________________________________
____________________________________________________________________.
(нөмірі және берген күні)
1) тегі, аты, әкесінің аты (ол бар болса) _________________________
____________________________________________________________________;
2) тұрғылықты жері (орналасқан жері) _____________________________
_______________________________________________________________;
3) сақтандыру нарығында актуарлық қызметті жүзеге асыруға берілген лицензия
____________________________________________________________________
(нөмірі және берген күні)
1) міндеттілік дәрежесі бойынша:
бастамашылық – cақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымының бастамасы бойынша жүзеге асырылатын:
міндетті – Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген жағдайларда жүзеге асырылатын;
2) сақтандыру саласы (сыныбы) бойынша:
«өмірді сақтандыру» саласы бойынша жүзеге асырылатындар;
«жалпы сақтандыру» саласы бойынша жүзеге асырылатындар;
«Сақтандыру қызметі туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 6-бабында белгіленген сыныптауға сәйкес қайта сақтандыру немесе сыныптар бойынша жүзеге асырылатындар;
3) жасау мақсаты бойынша:
есептік – cақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымының cақтандыру (қайта сақтандыру) шарттары бойынша есепті күнге жүзеге асырылатындар;
жоспарлы – cақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымының қызметіне сақтандырудың жаңа сыныбы бойынша cақтандыруды (қайта сақтандыруды) енгізген кезде жүзеге асырылатындар;
кейінгі – бұрын жүргізілген актуарлық есептеулерді түзету мақсатында жүзеге асырылатындар;
4) қолдану ауқымы бойынша:
ортақ – Қазақстан Республикасының аумағында, сондай-ақ одан тысқары аумақтарда қолдану үшін есептелгендер;
өңірлік – Қазақстан Республикасының жеке өңірлері үшін есептелгендер;
жеке – жеке сақтандырушы және (немесе) сақтандырушылар тобы (заңды және (немесе) жеке тұлғалар) үшін есептелгендер;
___________________________________________________________________ ___________________________________________________________________
___________________________________________________________________.
___________________________________________________________________
____________________________________________________________________.
1) тәуелсіз актуарий сақтандыру резервтерін және қайта сақтандырушының сақтандыру резервтеріндегі үлесін есептеу кезінде пайдаланған есептеулер әдістемесі, оның ішінде сипаттамасы, негіздемесі, жорамалдары мен болжамдары. «Өмірді сақтандыру» саласы бойынша актуарлық бағалау жүргізген жағдайда сақтандыру түрлері бойынша резервтік және тарифтік базистердің өлшемдері көрсетіледі
____________________________________________________________________
____________________________________________________________________;
2) актуарлық есептеулерде пайдаланылған статистикалық және өзге де деректер
____________________________________________________________________;
3) қолданыстағы сақтандыру (қайта сақтандыру) шарттары бойынша сақтандыру сыйлықақыларының жалпы мөлшері, сақтандыру сыныптары бойынша сақтандыру резервтерін есептеу кезінде пайдаланылатын жария етілген шығындар саны
_________________________________________________________________ ;
4) қайта сақтандырушының сақтандыру резервтеріндегі үлесін есептеу үшін пайдаланылатын әдістер мен үлгілер
____________________________________________________________________;
5) орын алған, бірақ мәлімделмеген шығындар резервін (бұдан әрі - ОМШР) есептеу әдісін, ОМШР есептеу үшін пайдаланылатын шығындар кезеңін таңдау, шығындарды дамыту, сондай-ақ ірі шығындарды реттеу коэффициентін таңдау бойынша негіздеме
____________________________________________________________________;
6) сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымының есептеу кезінде пайдаланған барлық өлшемдерін көрсете отырып, қызметкер еңбек (қызмет) міндеттерін атқарған кезде оны жазатайым оқиғалардан міндетті сақтандыру сыныбы бойынша ОМШР есептеу кезінде есепке алынатын пайда алушының еңбекке жарамдылық дәрежесін қайта куәландыруға және (немесе) ұзартуға, денсаулығының нашарлауына байланысты міндеттемелерінің негіздемесі және сомаларының есебі
____________________________________________________________________;
7) қосымшасын бере отырып, өмірді сақтандыру шарттары және аннуитеттік сақтандыру шарттары бойынша сақтандыру резервтерін есептеу кезінде еркек және (немесе) әйел жынысты адамдардың (қалыптасу көздері, құру әдістемесі) алдағы өмірінің ұзақтығына байланысты қайтыс болу, мүгедектік, ауырып қалу ықтималдығы және солардың негізінде есептелген шамасы қамтылған, пайдалануға арналған кесте
____________________________________________________________________
____________________________________________________________________;
8) жарияланған талаптар бойынша сақтандыру төлемдерінің мөлшерін қарастыруға және реттеуге тікелей байланысты шығыстар сомасының есебі және негіздемесі, сондай-ақ сақтандыру жағдайларының топтары бойынша жүргізілген, ақысы төленген шағым-талаптардың орташа мәнінің есебі
____________________________________________________________________;
9) сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымында қосымша тәуекелдердің бар немесе жоқ екендігі туралы қорытынды. Қосымша тәуекелдер болған кезде сақтандыру резервтерін ұлғайту мөлшерін көрсету қажет
____________________________________________________________________
____________________________________________________________________;
10) жұмылдырылған мамандар тарапынан алынған актуарлық көмектің
сипаттамасы
____________________________________________________________________.
1) сақтандыру сыныптары бөлігіндегі қайта сақтандырушының сақтандыру резервтерінің және сақтандыру резервтеріндегі үлесінің актуарлық есептеулерінің нәтижелері;
2) зияндар резервтерінің барабарлығына жүргізілген тестердің, оның ішінде әрбір сақтандыру сыныбы бойынша жеке және жалпы сақтандыру портфелі бойынша соңғы 12 (он екі) ай ішіндегі деректердің негізіндегі ретроспективті талдаудың нәтижелері. Сақтандыру резервтерінің жеткіліктілігі (жеткіліксіздігі) туралы қорытындылар және сақтандыру резервтері жеткіліксіз болған жағдайда жеткіліксіздіктің себептерін талдау;
3) қорытындылар мен тұжырымдар.
____________________________________________________________________.
____________________________________________________________________.
____________________________________________________________________.
Тізбеге 3-қосымша
Міндетті актуарлық
қорытындының мазмұнына және
табыс етілу тәртібіне
қойылатын талаптарға
1-1-қосымша
Нысан
Сақтандыру міндеттемелерін бағалау бойынша актуарлық қорытынды
____________________________________________________________________.
1) толық атауы __________________________________________
____________________________________________________________________;
2) орналасқан жері және банктік деректемелері_________________________
____________________________________________________________________;
3) мемлекеттік тіркеу күні және нөмірі__________________________
____________________________________________________________________;
4) cақтандыру (қайта сақтандыру) қызметін жүзеге асыруға берілген лицензия
____________________________________________________________________
____________________________________________________________________.
(нөмірі және берген күні)
1) тегі, аты, әкесінің аты (ол бар болса) _________________________
____________________________________________________________________;
2) тұрғылықты жері (орналасқан жері)_____________________________
____________________________________________________________________;
3) сақтандыру нарығында актуарлық қызметті жүзеге асыруға берілген лицензия
____________________________________________________________________
(нөмірі және берген күні)
1) міндеттілік дәрежесі бойынша:
бастамашылық – cақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымының бастамасы бойынша жүзеге асырылатын:;
міндетті – Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген жағдайларда жүзеге асырылатын;
2) жасау мақсаты бойынша:
есептік – cақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымының cақтандыру (қайта сақтандыру) шарттары бойынша есепті күнге жүзеге асырылатындар;
жоспарлы – cақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымының қызметіне сақтандырудың жаңа сыныбы бойынша cақтандыруды (қайта сақтандыруды) енгізген кезде жүзеге асырылатындар;
кейінгі – бұрын жүргізілген актуарлық есептеулерді түзету мақсатында жүзеге асырылатындар;
____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________.
____________________________________________________________________
____________________________________________________________________.
1) шығарылған сақтандыру/қайта сақтандыру шарттары және шығыс қайта сақтандыру шарттары бойынша сақтандыру міндеттемелері мен активтерін есептеу кезінде актуарий пайдаланған міндеттемелерді бағалау әдістемесі мен моделі, оның ішінде сипаттамасы, негіздемесі, жорамалдары мен болжамдары.
___ ____________________________________________________________________;
2) актуарлық есептеулерде пайдаланылған статистикалық және өзге де деректер, оның ішінде сақтандыру міндеттемелерін және шығарылған сақтандыру/қайта сақтандыру шарттары және шығыс қайта сақтандыру шарттары бойынша активтерді есептеу мақсатында ақша ағындарын дисконттау үшін қолданылатын табыстылық мөлшерлемелері, қаржылық тәуекел, қаржылық емес тәуекелге тәуекелдік түзету, қосымшасын бере отырып, өмірді сақтандыру шарттары және аннуитеттік сақтандыру шарттары бойынша сақтандыру міндеттемелерін есептеу кезінде еркек және (немесе) әйел жынысты адамдардың (қалыптасу көздері, құру әдістемесі) алдағы өмірінің ұзақтығына байланысты қайтыс болу, мүгедектік, ауырып қалу ықтималдығы және солардың негізінде есептелген шамасы қамтылған, пайдалануға арналған кесте.
___________________________________________________________________
3) жұмылдырылған мамандар тарапынан алынған актуарлық көмектің
сипаттамасы
____________________________________________________________________.
1) шығарылған сақтандыру/қайта сақтандыру шарттары және шығыс қайта сақтандыру шарттары бойынша сақтандыру міндеттемелері мен активтерінің актуарлық есептеулерінің нәтижелері;
2) қамтудың қалған бөлігі бойынша міндеттемелерді және туындаған сақтандыру шығындары бойынша міндеттемелерді ашу;
3) қорытындылар мен тұжырымдар.
____________________________________________________________________.
____________________________________________________________________.
____________________________________________________________________.
Тізбеге 4-қосымша
Актуарийдің біліктілігін
растауға қойылатын талаптарға
1-қосымша
Кәсіби даму бағдарламасы
|
№ |
Қызмет бағыты |
Балл саны |
|
1 |
Шетел басылымында актуарлық қызмет жөнінде мақала жариялау |
600 |
|
2 |
Мерзімді баспасөз басылымдарында актуарлық қызмет жөнінде мақала жариялау |
400 |
|
3 |
Халықаралық актуарийлер конгресіне қатысу |
800 |
|
4 |
Актуарлық қызмет жөніндегі халықаралық конференцияға қатысу |
600 |
|
5 |
Қаржылық қызмет жөніндегі халықаралық конференцияға қатысу |
400 |
|
6 |
Актуарлық қызмет жөніндегі республикалық конференцияға қатысу |
400 |
|
7 |
Қаржылық қызмет жөніндегі республикалық конференцияға қатысу |
200 |
|
8 |
Актуарлық қызмет жөніндегі семинарға, шетелдердегі оқуға қатысу |
400 |
|
9 |
Сақтандыру қызметі жөніндегі семинарға, шетелдердегі оқуға қатысу |
200 |
|
10 |
Актуарлық қызмет бойынша Қазақстан Республикасының аумағында немесе шетелде семинарға, вебинарға, шеберлік кластарға, онлайн оқытуларға қатысу |
100 |
|
11 |
Сақтандыру қызметі жөніндегі Қазақстан Республикасының аумағында немесе шетелде семинарға, вебинарға, шеберлік кластарға, онлайн оқытуларға қатысу |
100 |
|
12 |
Актуарлық пәндер (семестрдегі) оқытушылық қызметті жүзеге асыру |
800 |
|
13 |
SOA (Society of Actuaries (Сосайити оф Актуариес)) (USA), CAS (Casualty Actuarial Society (Кэжуалти Актуариал Сосайити)) (USA), Institute and Faculty of Actuaries (Институт оф Актуариес) (United Kindom), Actuaries Institute (Актуариал Институт) (Australia), Canadian Institute of Actuaries (Канэйдиан Институт оф Актуариес)(Canada), CFA (Chartered Financial Analyst (Чартеед Файнаншл Аналист)), FRM (Financial Risk Manager)( Файнаншл тәуекел менеджер) актуарлық емтихандардың бірін ойдағыдай тапсыру |
1200 |
|
14 |
«Актуарий» мамандығы бойынша магистерлік диссертациялардың жетекшісі ретіндегі қызметті жүзеге асыру |
500 |
|
15 |
Лектор ретінде Қазақстан Республикасының аумағында немесе шетелде семинарға, вебинарға, шеберлік кластарға, онлайн оқытуларға қатысу |
400 |
|
16 |
Қазақстан актуарийлері бірлестігіне және (немесе) халықаралық актуарлық қауымдастықтың мүшесі болып табылатын ұйымға ерікті мүшелік |
200 |
|
17 |
Қазақстан актуарийлерінің бірлестігімен расталған Қазақстанның актуарлық қызметін дамытуға қосқан үлесі |
400 |
|
18 |
Уәкілетті орган растаған Қазақстанның актуарлық және сақтандыру қызметін дамытуға қосқан үлесі |
400 |
Тізбеге 5-қосымша
Сақтандыру (қайта сақтандыру)
ұйымының штатында
тұрған актуарийдің қызметін
тексеру үшін тәуелсіз
актуарийді тарту, тәуелсіз
актуарийдің сақтандыру
(қайта сақтандыру) ұйымының
штатында тұрған
актуарий жүргізген
есептеулердің шынайылығын
тексеру нәтижелерін жіберу
қағидаларына және мерзімдеріне
2-қосымша
Нысан
____________________________________________________________________.
1) толық атауы___________________________________________
____________________________________________________________________;
2) орналасқан жері және банктік деректемелері _________________________
____________________________________________________________________;
3) мемлекеттік тіркеу күні және нөмірі _________________________
____________________________________________________________________;
4) cақтандыру (қайта сақтандыру) қызметін жүзеге асыру құқығына лицензия
____________________________________________________________________
____________________________________________________________________.
(нөмірі және берген күні)
1) тегі, аты, әкесінің аты (ол болған кезде) _________________________
____________________________________________________________________;
2) тұрғылықты жері (орналасқан орны) ____________________________
____________________________________________________________________;
3) актуарлық қызметті жүзеге асыруға арналған лицензия
____________________________________________________________________.
(нөмірі және берген күні)
____________________________________________________________________.
____________________________________________________________________.
____________________________________________________________________
____________________________________________________________________.
(шарт, шарттың нөмірі және жасалған күні)
____________________________________________________________________
____________________________________________________________________
____________________________________________________________________.
____________________________________________________________________
____________________________________________________________________.
____________________________________________________________________
____________________________________________________________________.
1) тәуелсіз актуарий сақтандыру резервтерін және қайта сақтандырушының сақтандыру резервтеріндегі үлесін есептеу кезінде пайдаланған есеп айырысу әдістемесі, оның ішінде сипаттамасы, негіздемесі, жорамалдары мен болжамдары. «Өмірді сақтандыру» саласы бойынша актуарлық бағалау жүргізген жағдайда сақтандыру түрлері бойынша резервтік және тарифтік базистердің өлшемдері көрсетіледі
____________________________________________________________________;
2) тәуелсіз актуарийдің актуарлық есеп айырысуларда пайдаланған статистикалық және өзге де деректері
____________________________________________________________________
____________________________________________________________________;
3) қолданыстағы сақтандыру (қайта сақтандыру) шарттары бойынша сақтандыру сыйлықақыларының жалпы мөлшері, тәуелсіз актуарий сақтандыру сыныптары бойынша сақтандыру резервтерін есептеу кезінде пайдаланған, жария етілген шығындар саны
____________________________________________________________________
____________________________________________________________________;
4) тәуелсіз актуарий қайта сақтандырушының сақтандыру резервтеріндегі үлесін бағалауға пайдаланатын әдістері мен модельдері
____________________________________________________________________
____________________________________________________________________;
5) орын алған, бірақ мәлімделмеген шығындар резервін (бұдан әрі - ОМШР) есептеу әдісін, ОМШР есептеу үшін пайдаланылатын шығындар кезеңін таңдау, шығындарды дамыту, сондай-ақ ірі шығындарды реттеу коэффициентін таңдау бойынша негіздеме
____________________________________________________________________
____________________________________________________________________;
6) сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымының есеп айырысу кезінде пайдаланған барлық өлшемдерін көрсете отырып, қызметкер еңбек (қызмет) міндеттерін атқарған кезде оны жазатайым оқиғалардан міндетті сақтандыру сыныбы бойынша ОМШР есептеу кезінде есепке алынатын пайда алушының еңбекке жарамдылық дәрежесін қайта куәландыруға және (немесе) ұзартуға, денсаулығының нашарлауына байланысты міндеттемелерінің негіздемесі және сомаларының есебі
____________________________________________________________________;
7) қосымшасын бере отырып, өмірді сақтандыру шарттары және аннуитеттік сақтандыру шарттары бойынша сақтандыру резервтерін есептеу кезінде еркек және (немесе) әйел жынысты адамдардың (қалыптасу көздері, құру әдістемесі) алдағы өмірінің ұзақтығына байланысты қайтыс болу, мүгедектік, ауырып қалу ықтималдығы және солардың негізінде есептелген шамасы қамтылған, пайдалануға арналған кесте
____________________________________________________________________
____________________________________________________________________;
8) мәлімделген талаптар бойынша сақтандыру төлемдерінің мөлшерін қарастыруға және реттеуге тікелей байланысты шығыстар сомасының есебі және негіздемесі, сондай-ақ сақтандыру жағдайларының топтары бойынша жүргізілген, ақысы төленген шағым-талаптардың орташа мәнін есептеу
____________________________________________________________________;
9) сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымында қосымша тәуекелдердің бар немесе жоқ екендігі туралы қорытынды. Қосымша тәуекелдер болған кезде сақтандыру резервтерін ұлғайту мөлшерін көрсету қажет
____________________________________________________________________;
10) жұмылдырылған мамандар тарапынан алынған актуарлық көмектің сипаттамасы
____________________________________________________________________.
1) сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымының штатындағы актуарий және сақтандыру резервтері мен сақтандыру сыныптары бөлігіндегі тәуелсіз актуарий есептеулері кезінде алынған нәтижелерді салыстыру
____________________________________________________________________;
2) сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымының штатындағы актуарийдің есептеулері кезінде алынған сақтандыру резервтерінің жеткіліктілігі туралы қорытынды және сақтандырудың әрбір сыныбы бойынша жеке-жеке және жалпы сақтандыру портфелі бойынша сақтандыру резервтерінің жеткіліктілігіне жүргізілген талдау нәтижелері
____________________________________________________________________;
3) қорытындылар мен тұжырымдар ___________________________________________ ____________________________________________________________________.
1) сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымының штатындағы актуарий есептерінің Қазақстан Республикасының сақтандыру және сақтандыру қызметі туралы заңнамасының талаптарына сәйкестігі;
2) сақтандыру резервтерін есептеу кезінде сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымының штатындағы актуарий пайдаланған жорамалдар мен болжамдардың негізділігі;
3) сақтандыру резервтерінің мөлшерін анықтау кезінде сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымының штатындағы актуарийдің сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымының қосымша тәуекелдерін есепке алу.
Тізбеге 6-қосымша
Сақтандыру (қайта сақтандыру)
ұйымының штатында
тұрған актуарийдің қызметін
тексеру үшін тәуелсіз
актуарийді тарту, тәуелсіз
актуарийдің сақтандыру
(қайта сақтандыру) ұйымының
штатында тұрған
актуарий жүргізген
есептеулердің шынайылығын
тексеру нәтижелерін жіберу
қағидаларына және мерзімдеріне
2-1-қосымша
Нысан
Тәуелсіз актуарийдің сақтандыру міндеттемелерін бағалау бойынша актуарлық қорытындысы
____________________________________________________________________.
1) толық атауы ___________________________________________
____________________________________________________________________;
2) орналасқан жері және банктік деректемелері _________________________
____________________________________________________________________;
3) мемлекеттік тіркеу күні және нөмірі ________________________
____________________________________________________________________;
4) cақтандыру (қайта сақтандыру) қызметін жүзеге асыру құқығына лицензия
____________________________________________________________________
____________________________________________________________________.
(нөмірі және берген күні)
1) тегі, аты, әкесінің аты (ол болған кезде) _________________________
____________________________________________________________________;
2) тұрғылықты жері (орналасқан орны) _____________________________
____________________________________________________________________;
3) актуарлық қызметті жүзеге асыруға арналған лицензия
____________________________________________________________________.
(нөмірі және берген күні)
____________________________________________________________________.
____________________________________________________________________.
____________________________________________________________________
____________________________________________________________________.
(шарт, шарттың нөмірі және жасалған күні)
____________________________________________________________________
____________________________________________________________________
____________________________________________________________________.
____________________________________________________________________
____________________________________________________________________.
____________________________________________________________________
____________________________________________________________________.
1) тәуелсіз актуарий шығарылған сақтандыру/қайта сақтандыру шарттары және шығыс қайта сақтандыру шарттары бойынша сақтандыру міндеттемелері мен активтерін бағалау кезінде пайдаланған есеп айырысу әдістемесі мен модельдері, оның ішінде сипаттамасы, негіздемесі, жорамалдары мен болжамдары.
____________________________________________________________________;
2) шығарылған сақтандыру/қайта сақтандыру шарттары және шығыс қайта сақтандыру шарттары бойынша сақтандыру міндеттемелері мен активтерін есептеу мақсатында ақша ағындарын дисконттау үшін қолданылатын актуарлық есептеулерде пайдаланылған статистикалық және өзге де деректер мен жол берулер, оның ішінде кірістілік мөлшерлемелері, қаржылық емес тәуекелге тәуекелдік түзету, қосымшасын бере отырып, өмірді сақтандыру шарттары және аннуитеттік сақтандыру шарттары бойынша сақтандыру резервтерін есептеу кезінде еркек және (немесе) әйел жынысты адамдардың (қалыптасу көздері, құру әдістемесі) алдағы өмірінің ұзақтығына байланысты қайтыс болу, мүгедектік, ауырып қалу ықтималдығы және солардың негізінде есептелген шамасы қамтылған, пайдалануға арналған кесте
____________________________________________________________________
____________________________________________________________________;
3) жұмылдырылған мамандар тарапынан алынған актуарлық көмектің сипаттамасы
____________________________________________________________________.
1) сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымының штатындағы актуарий және сақтандыру резервтері мен сақтандыру сыныптары бөлігіндегі тәуелсіз актуарий есептеулері кезінде алынған нәтижелерді салыстыру
____________________________________________________________________;
2) сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымының штатындағы актуарийдің есептеулері кезінде алынған сақтандыру резервтерінің жеткіліктілігі туралы қорытынды және жалпы сақтандыру портфелі бойынша сақтандыру резервтерінің жеткіліктілігіне жүргізілген талдау нәтижелері___________________________________________________________________;
3) қорытындылар мен тұжырымдар
____________________________________________________________________
____________________________________________________________________.
1) сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымының штатындағы актуарий есептерінің қаржылық есептіліктің халықаралық стандарттарының талаптарына сәйкестігі;
2) сақтандыру міндеттемелерін есептеу кезінде сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымының штатындағы актуарий пайдаланған жорамалдар мен болжамдардың негізділігі;
3) сақтандыру резервтерінің мөлшерін анықтау кезінде сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымының штатындағы актуарийдің сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымының қосымша тәуекелдерін есепке алу.
____________________________________________________________________.
___________________________________________________________________________________________________________________________________.
____________________________________________________________________._____
Тізбеге 7-қосымша
Сақтандыру нарығында
актуарлық қызметті жүзеге
асыру құқығына лицензия
беру қағидаларына
1-қосымша
«Актуарлық қызметті жүзеге асыруға лицензия беру» мемлекеттік қызметін көрсетуге қойылатын негізгі талаптардың тізбесі
|
Мемлекеттік көрсетілетін қызметтің атауы |
Актуарлық қызметті жүзеге асыруға лицензия беру |
|
|
Мемлекеттік көрсетілетін қызметтің кіші түрлерінің атауы |
Актуарлық қызметті жүзеге асыруға лицензия беру |
|
|
1 |
Уәкілетті органның атауы |
Қазақстан Республикасының Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі (әрі қарай – уәкілетті орган) |
|
2 |
Мемлекеттік көрсетілетін қызметті ұсыну тәсілдері (қол жеткізу арналары) |
Барлық кіші түрлер бойынша: «Электрондық үкіметтің» www.egov.kz веб-порталы (бұдан әрі – портал). |
|
3 |
Мемлекеттік қызмет көрсету мерзімі |
лицензияны берген кезде - жиырма жұмыс күні ішінде; |
|
4 |
Мемлекеттік қызмет көрсету нысаны |
Барлық кіші түрлер бойынша: |
|
5 |
Мемлекеттік қызмет көрсетудің нәтижесі |
Кіші түрлер бойынша: 1) актуарлық қызметті жүзеге асыруға лицензия беру - актуарлық қызметті жүзеге асыруға лицензия; 2) лицензияның телнұсқасын алу - актуарлық қызметті жүзеге асыруға лицензия; 3) лицензияны қайта ресімдеу - актуарлық қызметті жүзеге асыруға лицензия. Мемлекеттік қызметті көрсетуден бас тарту туралы негізді жауап. |
|
6 |
Мемлекеттік қызметті көрсету кезінде көрсетілетін қызметті алушыдан алынатын төлем мөлшері және Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген жағдайларда оны өндіріп алу тәсілдері |
Кіші түрлер бойынша: 1) актуарлық қызметті жүзеге асыру құқығына лицензия берілгені үшін лицензиялық алым 10 (он) айлық есептік көрсеткішті құрайды; 2) лицензияны қайта ресімдеу үшін лицензиялық алым лицензия беру кезіндегі мөлшерлеменің 10 (он) пайызын құрайды; 3) лицензияның телнұсқасын беру үшін лицензиялық алым лицензия беру кезіндегі мөлшерлеменің 100 (жүз) пайызын құрайды. Лицензиялық алымды төлеу екінші деңгейдегі банктер немесе банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдар арқылы қолма-қол ақшамен немесе қолма-қол ақшасыз нысанда, сондай-ақ «электрондық үкіметтің» төлем шлюзі арқылы қолма-қол ақшасыз нысанда жүзеге асырылады. |
|
7 |
Жұмыс кестесі |
Жұмыс кестесі: 1) портал – жөндеу жұмыстарын жүргізуге байланысты техникалық үзілістерді қоспағанда, тәулік бойы (көрсетілетін қызметті алушы жұмыс уақыты аяқталған соң, Қазақстан Республикасының Еңбек кодексіне (бұдан әрі – Кодекс) және «Қазақстан Республикасындағы мерекелер туралы» Қазақстан Республикасының заңына (бұдан әрі – Мерекелер туралы заң) сәйкес демалыс және мереке күндері өтініш білдірген кезде өтініштерді қабылдау және мемлекеттік қызметті көрсету нәтижелерін беру келесі жұмыс күні жүзеге асырылады). 2) уәкілетті орган – Кодекске және Мерекелер туралы заңға сәйкес демалыс және мереке күндерін қоспағанда, сағат 13.00-ден 14.30-ға дейінгі түскі үзіліспен дүйсенбіден жұмаға дейін 9.00-ден 18.30-ға дейін. |
|
8 |
Мемлекеттік қызмет көрсету үшін өтініш берушіден талап етілетін құжат мен мәліметтердің тізбесі |
Актуарлық қызметті жүзеге асыруға лицензия беру үшін: 1) Қағидаларға 3-қосымшаға сәйкес нысан бойынша көрсетілетін қызметті алушының электрондық цифрлық қолтаңбасымен (бұдан әрі – ЭЦҚ) куәландырылған электрондық құжат нысанындағы өтініш; 2) жеке басын куәландыратын құжаттың электрондық көшірмесі (Республикасының бейрезидент – жеке тұлғалары үшін); 3) жоғары білімі туралы дипломның нотариаттық куәландырылған көшірмесі (электрондық көшірмесі ұсынылады; 4) «электрондық үкіметтің» төлем шлюзі арқылы төлем жағдайларын қоспағанда, лицензиялық алымның төленгенін растайтын құжаттың электрондық көшірмесі; 5) халықаралық актуарийлер қауымдастығының мүшесі болып табылатын ұйым және (немесе) емтихандар тапсыру сәтінде уәкілетті органның онымен жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беруді іске асыру саласындағы ынтымақтастық туралы қолданыстағы келісімі бар немесе болған және (немесе) оқу бағдарламасы актуарийлерді оқытудың ең қысқа міндетті бағдарламасына сәйкес келетін, өтініш берушінің емтихан тапсыру кезінде актуарийлерді оқытудың осы уақыттағы ең қысқа міндетті бағдарламасында қарастырылған курстар бойынша оқудан өткенін және емтихандарды сәтті тапсырғанын куәландыратын жоғары оқу орны берген құжаттардың электрондық көшірмесі және (немесе) актуарийлерді оқытудың ең қысқа міндетті бағдарламасына сәйкес актуарийлерді оқытуды жүзеге асыратын, емтихандар тапсыру сәтінде «Сақтандыру қызметі туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 10-3-бабына сәйкес құрылған Қазақстан актуарийлерінің бірлестігімен актуарийлерді оқытудың ең қысқа міндетті бағдарламасына сәйкес оқыту және емтихандар тапсыру қызметтерін ұсыну саласындағы ынтымақтастық туралы қолданыстағы келісімі бар немесе болған ұйым берген құжаттардың электрондық көшірмесі. Өтініш берушінің уәкілетті органның онымен емтихандар тапсыру сәтінде жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беруді іске асыру саласындағы ынтымақтастық туралы қолданыстағы келісімі бар немесе болған жоғары оқу орнынан актуарийлерді оқытудың ең қысқа міндетті бағдарламасында көзделген курстар бойынша оқудан өткенін және емтихандарды сәтті тапсырғанын куәландыратын құжат ретінде оқудан өту және емтихан тапсыру кезінде қолданыста болатын актуарийлерді оқытудың ең қысқа міндетті бағдарламасына жататын әрбір курс бойынша кемінде сексен пайыз рейтингі бар тиісті дипломдардың (қосымшалармен) электрондық көшірмесі қабылданады. 6) Қазақстан Республикасының бейрезидент жеке тұлғалары үшін - осы қаулыға 2-қосымшаға сәйкес бекітілген Халықаралық актуарийлер қауымдастықтарының тізбесіне және оларға қойылатын талаптарға сәйкес актуарийдің мәртебесін және халықаралық актуарийлер қауымдастықтарында мүшелігін растайтын құжаттардың электрондық көшірмелері; 7) өтініш берушінің лицензия алуға осы қаулыға 1-қосымшаға сәйкес бекітілген актуарийлерді оқытудың ең қысқа міндетті бағдарламасының талаптарына сәйкес келетін халықаралық емтихандарды тапсырғанын растайтын құжаттардың электрондық көшірмелері (бар болса). Осы қаулыға 1-қосымшада көзделген актуарийлерді оқытудың ең төменгі мiндеттi бағдарламасының мазмұнына енгізілген бөлімдердің ең төменгі тізбесін жабатын емтихандар халықаралық емтихандар болып танылады; 8) қаржы ұйымдарында, уәкілетті органда актуарлық зерттеулер және (немесе) актуарлық есептер жүргізу саласында кемінде бір жыл жұмыс тәжірибесінің болуын растайтын құжаттың электрондық көшірмесі. Лицензияны қайта ресімдеу үшін: 1) көрсетілетін қызметті алушының ЭЦҚ куәландырылған электрондық құжат нысанындағы сұрау салу; 2) ақпараты мемлекеттік ақпараттық жүйелерде қамтылған құжаттарды қоспағанда, лицензияны қайта ресімдеу үшін негіз болған өзгерістер туралы ақпараты бар құжаттардың электрондық көшірмелері. |
|
9 |
Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген мемлекеттік қызмет көрсетуден бас тартуға негіздер |
Актуарлық қызметті жүзеге асыруға лицензия беру: Актуарлық қызметті жүзеге асыруға лицензия беру: 1) ұсынылған құжаттардың Қазақстан Республикасының сақтандыру және сақтандыру қызметі туралы заңнамасының талаптарына сәйкес келмеуі; 2) Заңның 60-бабы 1-тармағының 2-1), 2-2) және 3) тармақшаларында көзделген негіздер бойынша лицензиядан айыру туралы деректердің болуы; 3) уәкілетті орган жүргізген тестілеудің теріс нәтижесі; 4) «Дербес деректер және оларды қорғау туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 8-бабына сәйкес көрсетілетін қызметті алушының мемлекеттік қызмет көрсету үшін талап етілетін қолжетімділігі шектеулі дербес деректерге қол жеткізуге ұсынылатын келісімінің болмауы. Лицензияны қайта ресімдеу: уәкілетті орган мемлекеттік қызметті көрсетуге қойылатын негізгі талаптар тізбесінің 8-тармағында көрсетілген құжаттар тиісінше ресімделмеген жағдайда, лицензияны қайта ресімдеуден бас тартады. |
|
10 |
Мемлекеттік қызмет көрсетудің ерекшеліктері ескерілген өзге де талаптар |
Мемлекеттік қызмет көрсету орындарының мекенжайлары және мемлекеттік қызмет көрсету мәселелері жөніндегі анықтамалық қызметтердің байланыс телефондары уәкілетті органның ресми интернет-ресурсында орналастырылған. Өтініш берушінің мемлекеттік қызметті көрсету тәртібі мен мәртебесі туралы ақпаратты қашықтан қол жеткізу режимінде порталдағы «жеке кабинеті», сондай-ақ бірыңғай байланыс орталығы арқылы алуға мүмкіндігі бар. Порталда іркіліс не техникалық ақаулықтар анықталған жағдайда мемлекеттік қызметтер көрсету мәселесі жөніндегі бірыңғай байланыс орталығына хабарласу қажет. Мемлекеттік қызметтер көрсету мәселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығы: 8-800-080-7777 немесе 1414. |