Сот әкімшілік процеске қатысушылардың түсініктемелерімен, мәлімдемелерімен, өтінішхаттарымен, олар ұсынған дәлелдермен, дәлелдемелермен және әкімшілік істің өзге де материалдарымен шектелмей, әкімшілік істі дұрыс шешу үшін маңызы бар барлық нақты мән-жайларды жан-жақты, толық және объективті зерттейді.
Судья әкімшілік істің нақты және (немесе) заңды тараптарына қатысты құқықтық негіздемелер бойынша өзінің алдын ала құқықтық пікірін айтуға құқылы.
Сот өз бастамасы немесе әкімшілік процеске қатысушылардың уәжді өтінішхаты бойынша қосымша материалдар мен дәлелдемелер жинайды, сондай-ақ әкімшілік сот ісін жүргізу міндеттерін шешуге бағытталған өзге де әрекеттерді орындайды.
Соттың белсенді рөлінің қағидаты әкімшілік сот ісін жүргізудің аса маңызды қағидаты болып табылады.
Әкімшілік процесс пен азаматтық процестің маңызды айырмашылығы-азаматтық процесте-дәлелдемелерді жинау мен ұсынуды Тараптар жүзеге асырады және сот ұсынылған дәлелдемелерді қараумен шектеледі.
Әкімшілік - сот істі дұрыс шешу үшін барлық қажетті құжаттарды талап ету мүмкіндігіне ие бола отырып, дәлелдемелер жинау туралы бастама көтереді.
Соттың белсенді рөлінің қағидаты Кодекстің ережелерінде егжей-тегжейлі ашылатын кемінде жеті аспектіні қамтиды.
Бірінші. Соттың бұл құқығы тараптар ұсынған дәлелдемелермен шектелмейді және дәлелдеу шегінде анықтау үшін қажет деп санайтын барлық жағдайларды зерттейді.
Екінші. Сот, егер олар жеткіліксіз болып табылса, қосымша материалдар мен дәлелдемелерді өз бастамасы бойынша жинайды, сондай-ақ әкімшілік сот ісін жүргізу міндеттерін шешуге бағытталған өзге де әрекеттерді орындайды.
Үшінші. Әкімшілік орган өзінің дұрыстығын дәлелдеуге міндетті, ал тараптар сот талап еткен құжаттар мен мәліметтерді тұтастай ұсынуға міндетті.
Төртінші. Сот әкімшілік істің нақты және (немесе) заңды тараптарына қатысты құқықтық негіздемелер бойынша өзінің алдын ала құқықтық пікірін айтуға құқылы.
Бесінші. Сот тарапқа құқықтық салдарын алдын ала түсіндіре отырып, талап қою талаптарын тұжырымдауда және (немесе) өзгертуде жәрдем көрсетеді.
Алтыншы. Сот әкімшілік қалауы шектерінің асып кетпегенін және олардың әкімшілік актіні қабылдау мақсаттарына сәйкестігін (мөлшерлестігін) тексереді.
Жетінші. Сот формальды қателерді жоюға, түсініксіз сөздерді нақтылауға, әкімшілік істің мәні бойынша өтініш беруге, толық емес нақты деректерді толықтыруға, процестің барлық сатыларында әкімшілік істің мән-жайларын толық айқындау және объективті бағалау үшін маңызы бар барлық жазбаша түсініктемелерді ұсынуға жәрдемдеседі.