Қазақстанда заң қабылданды, ол сыйлықтар алуға тыйым салуды, туыстарының қол астында болуына тыйым салуды белгілейді, квазимемлекеттік сектор ұйымдарында сыбайлас жемқорлыққа қарсы бөлімшелер құру қажеттілігін көздейді, қылмыстарды арандатқаны үшін қылмыстық жауапкершілік енгізеді.
«Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» 2020 жылғы 6 қазандағы № 365-VI қабылданған Заң келесі негізгі жаңалықтарды көздейді:
1) мемлекеттік қызметшілердің, жауапты мемлекеттік лауазымдар атқаратын адамдардың, сондай-ақ олардың отбасы мүшелерінің (жұбайлары, ата-аналары, балалары, оның ішінде кәмелетке толған балалары және асырауындағы және олармен тұрақты тұратын адамдар) материалдық сыйақыны, сыйлықтарды немесе көрсетілетін қызметтерді қабылдауына тыйым салынады.
Бұрын қызметшілерге лауазымдық міндеттерін атқаруына байланысты 10 айлық есептік көрсеткіштен (АЕК) аспайтын сомаға сыйлықтар қабылдауға рұқсат етілген. Енді мемлекеттік қызметшілерге немесе олардың отбасы мүшелеріне кез келген сыйлықтар:
мемлекетке тиесілі болып есептеледі және мемлекеттік мүлік жөніндегі уәкілетті органға берілуге тиіс (жұмыстағы жетістіктері және өзге де сіңірген еңбегі үшін алынған сыйлықтар бұған жатпайды). Кейіннен, қалауы бойынша сыйлық тиісті органнан «Қазақстан Республикасындағы бағалау қызметі туралы» Заңға сәйкес айқындалған құн бойынша сатып алынуы мүмкін.
Мемлекеттік қызметшінің отбасы мүшелерінің мемлекеттік қызметші қызмет бабында солармен байланысты жеке және заңды тұлғалардың есебінен туристік, емдеу-сауықтыру және өзге де сапарларға шақыруды қабылдауға құқығы жоқ екендігі жеке айтылған.
Айта кету керек, іс жүзінде сыйлықтар алуға тыйым елде бұрын да қолданылған. Мәселен, Қазақстан Қылмыстық кодексінің 367-бабына сәйкес, 2 АЕК-тен асатын сомадағы сыйлық пара болып есептеледі және қылмыстық жауапкершілік шараларын қолдануға әкеп соғады, ал өзге жағдайларда (егер сыйлықтың құны төмен болса) әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 676 және 678-баптарына сәйкес, мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамдарға немесе оларға теңестірілген адамдарға берілген заңсыз материалдық сыйақы әкімшілік жауаптылыққа әкеп соғады.
2) туыстардың мемлекеттік қызмет лауазымдарына орналасуына тыйым салу түрі өзгертілсе:
3) белгілі болған сыбайлас жемқорлық фактілері туралы жоғары тұрған басшыға және/немесе органның басшылығына және/немесе уәкілетті мемлекеттік органдарға хабарлау міндеті белгіленсе, ал бұрын тиісті ақпаратты заңнама нормаларына сәйкес органның/ұйымның басшылығына және/немесе құқық қорғау органдарына хабарлау қажет болатын.
4) квазимемлекеттік сектордағы «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» заңда белгіленген тыйымдар, шектеулер мен міндеттер қолданылатын тұлғалардың тізбесі кеңейтілді: квазимемлекеттік компаниялардың бірінші басшыларына қосымша оған сатып алуды ұйымдастыру және өткізу жөнінде шешімдер қабылдауға уәкілетті, оның ішінде мемлекеттік сатып алуды ұйымдастыру және өткізу бойынша не мемлекеттік бюджет және Қазақстан Республикасының Ұлттық қоры қаражатынан қаржыландырылатын, дербес құрылымдық бөлімшенің басшысынан төмен емес лауазымды атқаратын жобаларды іріктеу мен іске асыруға жауапты адамдар енгізілді.
5) квазимемлекеттік сектор субъектілерінің сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызметтердің функциялары берілген және ұйым мен оның қызметкерлерінің сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнаманы сақтауын бақылайтын құрылымдық бөлімшелерді қалыптастыру міндеті белгіленген. Квазимемлекеттік болып табылмайтын жеке сектордың өзге ұйымдары сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызметтерді құруға құқылы.
6) Қазақстанның Қылмыстық кодексіне қылмысқа арандату, яғни жедел-іздестіру қызметін немесе сотқа дейінгі тергеп-тексеруді жүзеге асыратын, адамды кейіннен әшкерелеу және қылмыстық жауаптылыққа тарту немесе бопсалау мақсатында қылмыс жасауға көндірген лауазымды адамның заңсыз әрекеттері туралы 412-1-бап енгізілді. Көрсетілген әрекеттерді жасағаны үшін белгілі бір лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан 7 жылға дейінгі мерзімге айыра отырып, 3 жылдан 5 жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыру түріндегі жаза белгіленеді.