Ақмола облысының
Ауыл шаруашылығы
және жер қатынастары басқармасы басшысының м.а.
С.М. Балжанов
Ақмола облысы Ауыл шаруашылығы және жер қатынастары басқармасының жерді есепке алу және жерге орналастыру бөлімінің сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау нәтижелері бойынша аналитикалық анықтама
Ақмола облысы жер қатынастары басқармасының жерді есепке алу және жерге орналастыру бөлімінің (бұдан әрі - басқарма) қызметіндегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау нәтижелері бойынша мынадай нәтижелер анықталды.
Бірлескен бұйрықпен 6 адамнан тұратын жұмыс тобы бекітілді (6-басқарма қызметкерлері).
Ішкі талдау жүргізудің жалпы кезеңі: 13.04.2022 ж. - 22.04.2022 ж.
Талданатын қызмет кезеңі-2021 жылғы 1 қаңтардан 31 желтоқсанға дейін.
Бөлімнің штаттық саны 5 бірлікті құрайды, оның ішінде бөлім басшысы - 1, бас маман - 4 бірлік. Қазіргі уақытта бас маманның 1 бос орны бар.
Талданып отырған кезеңде жерді есепке алу және жерге орналастыру бөлімімен нормативтік құқықтық актілер шығарылмады, бұл ретте мынадай жұмыс жүргізілді.
Қазақстан Республикасының Жер кодексіне, "Қазақстан Республикасында мемлекеттік жер кадастрын жүргізу қағидаларын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрінің 2014 жылғы 23 желтоқсандағы № 160 бұйрығына, "ведомстволық статистикалық байқаулардың статистикалық нысандарын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі Статистика комитеті Төрағасының 2020 жылғы 10 наурыздағы № 25 бұйрығына сәйкес жер балансы бойынша оларды толтыру жөніндегі нұсқаулықтар, Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің Жер ресурстарын басқару комитеті әзірлеген кадастрлық деректерді нақтылау және жаңарту мақсатында Ақмола облысының жер қатынастары басқармасы жылдық жер балансын тапсыру кестесіне сәйкес (1 қарашадағы жағдай бойынша) облыстың аудандарының, қалаларының жергілікті атқарушы органдарынан есептер жинауды жүзеге асырды.
Облыстың аудан, қала әкімдері бекіткен жылдық жер балансы қағаз тасығышта, сондай-ақ электронды түрде берілді.
Өңірлер ұсынған теңгерім негізінде Ақмола облысының жер қоры - 14 млн. 613,2 мың га құрайды, оның ішінде:
- ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлер-10 914,0 мың га;;
- елді мекендердің жерлері-1 371,5 мың га.;
- өнеркәсіп, көлік, байланыс және ауыл шаруашылығына арналмаған өзге де жерлер-109,0 мың га – ;
- ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың жерлері - 519,0 мың га;
- орман қорының жері-514,8 мың га;
- су қорының жері-200,8 мың га;
- қордағы жерлер-982,9 мың га.
- Нұр-сұлтан қаласының жер учаскелерінің меншік иелері мен жер пайдаланушылары пайдаланатын жерлер – 1,2 мың га.
Облыстың жер қорының жалпы құрылымында ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлер 74,7% немесе 10 914,0 мың га құрайды.
Ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлердің құрамында ауыл шаруашылығы алқаптары 2021 жылғы 31 желтоқсанға 99,7% немесе 10 887,9 мың га құрайды, оның ішінде егістік – 55,3 % (6041,7 мың га), тыңайған жерлер – 2,3 % (250,5 мың га), шабындықтар – 1,4 % (152,6 мың га), көпжылдық екпелер – 0,01% (1,7 мың га), жайылым – 40,7% (4441,4 мың га).
Мәселен, өткен жылмен салыстырғанда ауыл шаруашылығы айналымындағы ауыл шаруашылығы алқаптары жалпы 65,4 мың гектарға немесе 0,7% - ға ұлғайды.
Сонымен қатар, ағымдағы жылы ауыл шаруашылығы алқаптарын трансформациялау, тыңайған жерлерді тарту және конкурстық негізде беру есебінен егістіктің жалпы алаңы өткен жылмен (5957,7 мың га) салыстырғанда 84 мың га (6041,7 мың га) ұлғайды, өткен жылмен салыстырғанда жайылымдар (4419,3 мың га) ұлғайды) 22,1 мың га құрады (4441,4 мың га).
Бөлімнің негізгі функцияларының бірі аудандардың, қалалардың жергілікті атқарушы органдарының жер сауда-саттығын (конкурстар, аукциондар) өткізуін ұйымдастыруды үйлестіру болып табылады.
2021 жылы облыс аумағында конкурс арқылы ауыл шаруашылығы айналымына 196 учаске, ауданы - 98 626 га (егістік – 48 598 га, жайылым – 49 474 га, шабындық – 554 га) тартылды.
Ағымдағы жылдың ұқсас кезеңінде аукциондар арқылы 684 млн.теңге сомасына 260 жер учаскесі сатылды.
Сондай-ақ, бөлімнің функциясына жеке тұрғын үй құрылысы үшін жер учаскелерін беру бойынша аудандар мен қалалардың қызметін үйлестіру мәселесі кіреді.
2021 жылғы 31 желтоқсанға Ақмола облысының аумағында жеке тұрғын үй құрылысы үшін жер учаскелерін алу кезегі-124 816 өтінішті құрады.
Ең көп кезектілік облыстың Аршалы (11 796 бірл.), Целиноград (52 804 бірл.), Шортанды (6 499 бірл.) аудандарында, сондай-ақ облыс орталығы Көкшетау қаласында (15 173 бірл.), Қосшы қаласында (28 096) және Бурабай курорттық ауданында (5 342 бірл.).
Бұланды, Егіндікөл, Есіл, Жақсы, Жарқайың, Сандықтау, Қорғалжын аудандарында және Біржан Сал ауданында жеке тұрғын үй құрылысы үшін жер учаскелерін алуға кезектілік жоқ.
Аудандар мен қалалар әкімдерінің ақпараттық порталдарында жеке тұрғын үй құрылысы үшін жер учаскелерін беру бойынша Кезекте тұрғандардың тізімі туралы ақпарат және жеке тұрғын үй құрылысы үшін дайындалған алаңдар туралы ақпарат орналастырылады.
Ағымдағы жылы облыс бойынша жеке тұрғын үй құрылысы мақсатында 1 000-нан астам учаске берілді.
Портал деректеріне сәйкес Qoldau.kz. облыс бойынша жалпы ауданы 2 млн. 667 мың га пайдаланылмайтын жайылымдық 2012 жер пайдаланушы, ауданы 408,3 мың га пайдаланылмайтын егістік 530 жер учаскесі қалыптастырылған.
Ережеге сәйкес барлық жер пайдаланушыларға жайылымдық жерлер мен егістікті пайдалану қажеттілігі туралы хабарлама жіберілді.
Келесі шаралар қабылданды:
– 816,4 мың га (26,5%) алаңда пайдалануға кірісті (жайылымдар – 662,8 мың га, егістіктер – 153 мың 552 га.)
– мемлекеттік меншікке қайтарылды-91,2 мың га (2,9%) (жайылым -83,7 мың га, егістік – 7 мың 521 га.)
- банкрот деп танылғандар, кепілде тұрғандар – 396,8 мың га (12,9%) (жайылым – 363,9 мың га, егістік – 32 мың 952 га.)
- ұтымсыз пайдаланылатындар (100% жоғары) – 640 мың га (20,7%)
Ауыл шаруашылығы айналымына тартылған жерлерді, ұтымсыз пайдаланылатын жерлерді, сондай – ақ жойылған, қате цифрландырылған, ұсақ контурлы және т. б. есептемегенде, бүгінде жергілікті атқарушы органдардың жұмысында 1 млн. 140 мың га пайдаланылмайтын жер (жайылымдар - 915 мың га, егістіктер – 224,9 мың га) немесе жалпы ауданның 37% – ы қалады облыс бойынша пайдаланылмай жатқан жерлер.
Облыс аумағында 2021 жылғы 31 желтоқсанға халықтың мал жаюы үшін жайылымдық алқаптарға қажеттілік 1,7 млн. га алаңда 522 елді мекенде (605 елді мекеннің) бар.
- елді мекендердің шекарасын 33,0 мың га белгілеу кезінде қордағы іргелес жерлер елді мекендердің шекарасына қосылған;
- баламалы жер учаскесін беру арқылы 2,1 мың га жайылымдық жер алынды ;
- 0,7 мың га алаңда шарт бұзылды;
- халықтың жайылымдарды пайдалануы туралы шарттар жасалды
ауданы 13 мың га орман шаруашылығы мекемесімен;
- шөп шабу және мал жаю үшін жеке тұлғаларға 14,7 мың га жер телімі берілді;
- ауыл шаруашылығы тауар өндірушілерімен меморандумдар жасалды
1,1 млн. га алаңдағы жерді бірлесіп пайдалану туралы
Бұдан басқа, халықтың мал жаю үшін жерлерді босату мақсатында Мемлекеттік бағдарламалар бойынша ірі және ұсақ мал сатып алған жеке тұлғалармен уақытша өтеулі жер пайдалану (жалдау) құқығын беру қағидаларына сәйкес олардың конкурстарға қатысу қажеттілігі туралы түсіндіру сұхбаттары жүргізіледі.
Сондай-ақ, ауылдық округтерге бекітілген, оның ішінде мал шаруашылығы 154,2 мың га.
Жергілікті атқарушы органдарға мүмкіндік болған жағдайда (ауыртпалықтың болмауы, елді мекендердің айналасында жайылымдардың болуы) мемлекет мұқтажы үшін жер алу жөнінде шаралар қабылдау тапсырылды.
Бөлім түсіндіру жұмыстарын ұйымдастыруды да қамтамасыз етеді, өткен 2021 жылы басқарма аудан (қала) әкімдіктерімен 21 кеңес өткізді, телеарналарда, баспа басылымдарында және әлеуметтік желілерде 5 сұхбат берді, әлеуметтік желілерде 26 мақала, 2 бейнеролик жарияланды және "Ақмола медиа орталығы"алаңында Басқарма қызметінің қорытындылары туралы брифинг өткізілді.
Мемлекеттік қызмет көрсету бөлім қызметкерлерінің функционалдық міндеттеріне кірмейді.
Бөлімнің қызметін қозғайтын құқықтық актілер (Бұйрықтар) қолданыстағы заңнамаға сәйкес шығарылады және сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар жасауға ықпал ететін себептер мен жағдайлардың туындауын қамтымайды.
2021 жылы уәкілетті орган сыртқы талдауды жүргізген жоқ.
Бөлімде бақылау функцияларын көрсету қарастырылмаған. Жеке және заңды тұлғалардың өтініштерін қарау қолданыстағы заңнамаға сәйкес жүзеге асырылады. Прокурорлық қадағалау актілері мен бөлімшеге қатысты сот актілері шығарылған жоқ.
Жерді есепке алу және жерге орналастыру бөлімінің қызметінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдері бөлімшесіне келіп түскен бұқаралық ақпарат құралдарындағы жарияланымдар, жеке және заңды тұлғалардың өтініштері бойынша ескертулер мен бұзушылықтар жоқ. Бөлімшеде мүдделер қақтығысы фактілері анықталған жоқ.
Сонымен қатар, бүгінгі күні қолданыстағы заңнаманың қайшылықтары бар бірқатар реттелмеген мәселелер орын алуда.
Жеке тұрғын үй құрылысы үшін жер учаскелерін беру мәселесі бойынша.
2020 жылдың 6 мамырында "ардагерлер туралы" № 322-VІ ҚРЗ Заңы қабылданды.
Осы Заңның 10, 11-баптарына сәйкес Ұлы Отан соғысының ардагерлеріне, басқа мемлекеттердің аумақтарындағы соғыс қимылдарының ардагерлеріне, сондай-ақ жеңілдіктер бойынша Ұлы Отан соғысының ардагерлеріне теңестірілген ардагерлерге әлеуметтік қолдау шаралары, оның ішінде жеке тұрғын үй құрылысы үшін бір жолғы бірінші кезекте жер учаскелерін алу ұсынылады.
Бұл ретте, жер заңнамасында жер учаскелерін кезектен тыс беру көзделмеген. Бұл жағдайда заңнамалық актілерде сәйкессіздіктер бар.
Осыған байланысты, ҚР Жер кодексіне "ардагерлер туралы"заңда көзделген нормалар бойынша тиісті өзгерістер енгізу қажет деп санаймыз.
Конкурс арқылы ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерді беруге қатысты.
Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасарының 2018 жылғы 20 желтоқсандағы № 518 бұйрығымен бекітілген "шаруа немесе фермер қожалығын, ауыл шаруашылығы өндірісін жүргізу үшін уақытша өтеулі жер пайдалану (жалға алу) құқығын беру жөніндегі конкурсты ұйымдастыру және өткізу қағидаларының" (бұдан әрі-қағидалар) 22-тармағында комиссия барлық өтінімдерді олардың сәйкестігі тұрғысынан зерделейтіні жазылған бизнес - жоспар бойынша, оның ішінде конкурстық қосымшада көрсетілген инвестициялар көлемінің болжамы бойынша балл беру жолымен өтінімдерді салыстырады.
Бұл ретте, 23-тармақта 1 га мың теңгеге салынатын инвестициялардың болжамды көлемі туралы ғана балл беру критерийлері көрсетілген.
Осыған байланысты, Ережелерде бизнес - жоспар өлшемдерін бағалау әдістемесін (ауыл шаруашылығы дақылдарын өсіру алаңдары, ауыл шаруашылығы жануарларының мал басы, қолданылатын агротехнологиялар, ауыл шаруашылығы техникасы мен технологиялық жабдықтардың болуы, ауыл шаруашылығы саласындағы білікті мамандар, құрылатын жұмыс орындарының саны) жазу қажет деп санаймыз.
Сондай - ақ, жер комиссиясы отырысының барысын тіркеуді қамтамасыз ететін аудио-бейнежазба құралдарын техникалық қолдану, аудио -, бейнежазбаны сақтау қағидаларына, сондай-ақ аудио -, бейнежазбаға, бейнежазбаға қол жеткізу қағидаларына сәйкес жер комиссиясының отырысын өткізудің бүкіл процесі (үздіксіз) қамтылуға тиіс және отырысқа қатысушы жер комиссиясының адамдары анық көрініп тұруға тиіс комиссиясының отырысына басқа да қатысушылардың, сондай-ақ жер учаскесіне құқық беру туралы өтініш берген адамдардың және олардың өкілдерінің дауыстары тыңдалады.
Жер комиссиясы отырысының барысын Аудио -, бейнежазба үздіксіз жүзеге асырылады. Жер комиссиясы отырысының аудио-, бейнежазбасын санкциясыз тоқтата тұруға немесе түзетуге жол берілмейді.
Алайда, іс жүзінде жер комиссиясының отырысында конкурстың қорытындысы шығарылған күні шамамен 50-80 өтінім қаралады, оған шамамен 7-8 сағат жұмсалады, осылайша жер комиссиясының үздіксіз отырысын өткізу мүмкін емес деп санаймыз.
Осыған байланысты, комиссияның өтініштерді үздіксіз көп мөлшерде қарауы олардың сапасыз қаралуына (техникалық себептер және т.б.) әкеп соқтыруы мүмкін.
Осыған байланысты, Комиссияның қарауына 10-нан астам өтінім келіп түскен жағдайда, үзіліс құқығымен жер комиссиясының отырыстарын өткізу бөлігінде жер отырысының барысын тіркеуді қамтамасыз ететін аудио-бейнежазба құралдарын техникалық қолдану қағидаларына тиісті өзгерістер енгізу жөніндегі мәселені қарау қажет деп санаймыз.
Халықты жайылымдық жерлермен қамтамасыз етудегі проблемалық мәселелер
ҚР Жер кодексінің 84 бабына сәйкес-жерді алып қою үшін жер пайдаланушыға құны тең жер учаскесін беру қажет.
Алайда, аудандар қорларының жерлерінде Алып қойылатын учаскелердің орналасқан жеріне, алаңына және нысаналы мақсатына сәйкес келетін бос учаскелер жоқ.
Елді мекендердің айналасындағы жерлердің көпшілігі екінші деңгейдегі банктерде және өзге де қаржы ұйымдарында кепілде болады, бұл ЖАО-ға мемлекет мұқтажы үшін алып қою жөнінде шаралар қабылдауға мүмкіндік бермейді.
Елді мекендердің айналасында негізінен егістік жерлер бар. Бұл ретте, осы жерлерді мемлекет мұқтажы үшін алып қою рәсімін қолдану нәтижесінде әкімдіктердің мемлекеттік қорға егістіктен жайылымға түскен жерлерді одан әрі трансформациялау, сондай-ақ тиісті егіс жұмыстарын жүргізу тетігі жоқ.
Шалғайдағы мал шаруашылығы үшін жайылымдарды айқындау тетігі, оның ішінде елді мекендерден қашықтығы, жергілікті қоғамдастықпен келісу тәртібі, шалғайдағы жайылымдарда инфрақұрылым салу жоқ.
Осы проблемалық мәселені шешу үшін келесі ұсыныстарды ұсынамыз:
- Қазақстан Республикасының Жер кодексіне Екінші деңгейдегі банктерде және өзге де қаржы ұйымдарында кепілде тұрған жерлерді мемлекет мұқтажы үшін алып қою және алып қойылатын жер учаскесіне ауыртпалықтарды кедергісіз алып қою мүмкіндігі бөлігінде түзетулер енгізу;
- өтеусіз негізде жерге орналастыру жұмыстарын жүргізе отырып, ауыл шаруашылығы алқаптарын егістіктен жайылымға ауыстыруды жүргізу бойынша әкімдіктердің құзыретін көздеу;
- қолданыстағы заңнамаға шалғайдағы мал шаруашылығын айқындау жөніндегі мәселені реттеу бөлігінде өзгерістер енгізу;
Ішкі талдау нәтижелері бойынша жұмыс тобы өз қызметінде сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар жасауға ықпал ететін себептер мен жағдайлардың туындауына жол бермеу мақсатында жерді есепке алу және жерге орналастыру бөліміне төмендегілерді ұсынды::
- әрі қарайғы жұмыста сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл бойынша уәкілетті органның ұсынымдарын және сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнама нормаларын қолдану;
- қолданыстағы заңнамаға қатаң сәйкестікте функционалдық міндеттерді жүзеге асыруды жалғастыру;
- Мемлекеттік қызмет, Еңбек және Әдеп кодексі, Қазақстан Республикасының басқа да заңнамалық актілері мәселелері бойынша заңнаманы мүлтіксіз сақтау;
- қолданыстағы заңнаманы жетілдіру мақсатында жоғарыда көрсетілген проблемалық мәселелер бойынша Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігіне ұсыныстар енгізсін.
Ақмола облысының
Ауыл шаруашылығы
және жер қатынастары
басқармасы жер қатынастарын
реттеу және үйлестіру
бөлімінің бас маманы А.А. Қасымжанов
Келісілді:
Ақмола облысының
Ауыл шаруашылығы
және жер қатынастары
басқармасы басшысының орынбасары Қ.Л. Итқұсов
Ақмола облысының
Ауыл шаруашылығы
және жер қатынастары
басқармасының жер қатынастары
реттеу және үйлестіру бөлімінің басшысы Р.Ө. Қарымсақова
Ақмола облысының
Ауыл шаруашылығы
және жер қатынастары
басқармасы мемлекеттік техникалық
инспекция және механикаландыру
бөлімінің басшысы А.Н. Талап
Ақмола облысының
Ауыл шаруашылығы
және жер қатынастары
басқармасы егін шаруашылығы
және астық нарығын реттеу
бөлімінің бас маманы В.А. Литовченко