Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы. 5 қазан 2018 ж.
ҚАЗАҚСТАНДЫҚТАРДЫҢ ӘЛ-АУҚАТЫНЫҢ ӨСУІ: ТАБЫС ПЕН ТҰРМЫС САПАСЫН АРТТЫРУ
Құрметті қазақстандықтар!
Тәуелсіздік жылдарында біз үлкен жұмыс атқардық.
Экономикасы қарқынды дамып келе жатқан заманауи прогрессивті мемлекет құра отырып, біз бейбітшілік пен қоғамдық келісімді қамтамасыз еттік.
Сапалы және тарихи маңызы бар құрылымдық, конституциялық және саяси реформалар жүргіздік.
Қазақстанның халықаралық беделінің артуына және оның өңірдегі геосаяси рөлінің күшеюіне қол жеткіздік.
Біз өңірлік және жаһандық проблемаларды шешуде өзімізді жауапты әрі талап етілетін халықаралық әріптес ретінде көрсете білдік.
Қазақстан ТМД және Орталық Азия елдері арасында "ЭКСПО-2017"халықаралық көрмесін өткізу үшін әлемдік қоғамдастық таңдап алған бірінші мемлекет болды.
Біз Еуразия өңірінің қаржылық, іскерлік, инновациялық және мәдени орталығы ретінде қалыптасуын қамтамасыз етіп, жаңа елордамыз — Астананы салдық.
Ел халқының саны 18 миллион адамнан асты, өмір сүру ұзақтығы 72,5 жасқа жетті.
Біз берік экономикалық негіз қалыптастырдық.
Соңғы 20 жылда елімізге 300 миллиард АҚШ доллары көлемінде тікелей шетелдік инвестициялар тартылды.
Экономиканың өркендеуінің негізін құрайтын шағын және орта бизнес дамуда. Дүниежүзілік банктің бизнес жүргізу рейтингінде Қазақстан 190 елдің ішінде 36-шы орынға көтерілді.
Біз әрдайым сыртқы сын-қатерлерге дер кезінде назар аударып, оларға дайын болдық.
Осыған байланысты мен елді жаңғырту жөнінде қажетті бағдарламалық бастамалар жасадым. Оларды іске асыру табысты дамудың негізгі факторына айналды.
Біздің стратегиялық мақсатымыз-2050 жылға қарай әлемнің дамыған 30 елінің қатарына қосылу.
2014 жылы біз еліміздің инфрақұрылымын жаңғыртуға бағытталған "Нұрлы жол" кешенді бағдарламасын іске асыруды бастадық.
Үш жыл бұрын "100 нақты қадам"Ұлт жоспары жарияланды.
Содан кейін біз Елді үшінші жаңғыртуға кірістік. Оның басты міндеті — Қазақстанның жаһандық бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз ететін экономикалық өсудің жаңа моделін қалыптастыру.
Еліміздің орнықты дамуы өмір сүру деңгейін одан әрі арттыруға үлкен үміт ұялатады.
Біз жаңа міндеттерді шешуге дайынбыз.
Құрметті отандастар!
Соңғы уақытта әлемдік саяси және экономикалық трансформация процестері күшеюде.
Әлем тез өзгеруде.
Мызғымас болып көрінген жаһандық қауіпсіздік жүйесінің тұғыры мен халықаралық сауда ережелері бұзылуда.
Жаңа технологиялар, роботтандыру және автоматтандыру еңбек ресурстарына және адам капиталының сапасына қойылатын талаптарды күрделендіруде.
Қаржы жүйелерінің мүлдем жаңа архитектурасы құрылуда. Бұл ретте қор нарықтары кезекті қаржы дағдарысына алып келуі мүмкін жаңа "сабын көбігін" үрлеуде.
Бүгінде жаһандық және жергілікті проблемалар тоғысуда. Осы жауаппен сын-қатерлер мен табыстылығының кепілі мемлекет болып дамуына, ең басты байлық — адам.
Үкімет, мемлекеттік органның, мемлекеттік компанияның әрбір басшысы жұмыс тәсілдерін өзгертуі керек. Қазақстандықтардың әл-ауқатының өсуі басты басымдыққа айналуға тиіс.
Дәл осы параметр бойынша боламын енді бағалауға дербес тиімділігі мен ниет.
* * *
Қазақстандықтардың әл-ауқаты, ең алдымен, табыстарының тұрақты өсімі мен тұрмыс сапасына байланысты.
I. халық табысының өсуі.
Адам еңбекқор болып, өз ісінің маманы болған, лайықты жалақы алған немесе өз ісін ашуға және дамытуға мүмкіндігі болған кезде табыс өседі.
Бірлескен күш-жігердің арқасында ғана Біз Жалпыға Ортақ Еңбек қоғамын құра аламыз.
Біріншіден, Үкіметке 2019 жылдың 1 қаңтарынан бастап ең төменгі жалақыны 1,5 есе, яғни 28 мыңнан 42 мыңға дейін өсіруді тапсырамын.
Бұл әр түрлі меншік нысанындағы кәсіпорындарда барлық салаларда жұмыс істейтін 1 миллион 300 мың адамға тікелей қатысты болады.
Еңбекақысы орта есеппен 35% - ға өсетін бюджеттік ұйымдардың 275 мың қызметкерін арттыру қамтылатын болады.
Бұл мақсатқа 2019-2021 жылдарға арналған республикалық бюджеттен жыл сайын 96 миллиард теңге бөлу керек.
Бұл ретте енді ең төменгі жалақы ең төменгі күнкөріс деңгейіне байланысты болмайды. Ең төменгі жалақының жаңа мөлшері бүкіл экономика ауқымындағы еңбекақы өсімінің катализаторына айналады.
Бұл бастаманы ірі компаниялар жалақысы төмен жұмысшылардың жалақысын арттыру тұрғысынан қолдайды деп сенемін.
Екіншіден, Бизнестің өсуінің тұрақты көздерін қалыптастыру, жеке инвестицияларды ынталандыру және нарық еркіндігіне ықпал ету қажет.
Дәл осы бизнес жаңа жұмыс орындарын ашып, қазақстандықтардың басым бөлігін табыспен қамтамасыз етеді.
БІРІНШІ.... 2010 жылы біз "Бизнестің жол картасы-2020"бағдарламасын іске қостық.
Өздерінің сапарларының аймақтар көзім оның тиімділігі.
Бағдарламаның қолданылуын 2025 жылға дейін ұзарту керек.
Оны іске асыру үшін жыл сайын қосымша кемінде 30 миллиард теңге көздеу қажет.
Бұл 3 жыл ішінде қосымша кемінде 22 мың жаңа жұмыс орнын ашуға, 224 миллиард теңге салық түсіруге және 3 триллион теңгенің өнімін өндіруге мүмкіндік береді.
Екінші. Экономикада бәсекелестікті дамыту және ТКШ мен табиғи монополиялар қызметтерінің тарифтерін тәртіпке келтіру жөнінде батыл шаралар қабылдау қажет.
Коммуналдық қызметтер және табиғи монополияларды реттеу саласында тариф белгілеу және тұтынушылардан жиналған қаражатты жұмсау әлі күнге дейін ашық емес.
Монополистердің инвестициялық міндеттемелеріне тиімді мониторинг пен бақылау жоқ.
Үкімет бұл мәселені үш ай мерзімде қарап, бәсекелестікті қорғау жөніндегі функцияларды едәуір күшейте отырып, монополияға қарсы ведомствоның жұмысын реформалауы керек.
Бұл өте маңызды, өйткені бұл бизнес шығындарының өсуіне, адамдардың нақты кірістерінің төмендеуіне әкеледі.
Үшінші. Бизнесті заңсыз әкімшілік қысымнан және қылмыстық қудалау қаупінен қорғауды арттыру қажет.
2019 жылдың 1 қаңтарынан бастап салықтық құқық бұзушылықтар бойынша қылмыстық жауапкершілікті қолдану шегін, айыппұлды ұлғайта отырып, 50 мың АЕК-ке дейін көтеруді тапсырамын.
Сондай-ақ, негізгі міндеті көлеңкелі экономикамен күрес болуға тиіс қаржы мониторингі комитетіне функцияларын бере отырып, экономикалық тергеу қызметін қайта ұйымдастыру қажет.
Біз "қолма-қол ақшасыз экономикаға"бет бұруымыз керек. Бұл жерде тек репрессивті ғана емес, сонымен қатар ынталандырушы құралдарға да сүйену керек, мысалы, бизнесті қолма-қол ақшасыз есеп айырысуды пайдалануға ынталандыру керек.
Салық және кеден ақпараттық жүйелерінің интеграциясын аяқтау әкімшілендірудің ашықтығын арттырады.
Үкімет 3 жыл ішінде экономикадағы көлеңкелі айналымды кем дегенде 40% - ға қысқарту жөнінде пәрменді шаралар қабылдауы қажет.
Бизнес жұмысын жаңадан бастау үшін 2019 жылдың 1 қаңтарынан бастап салықтың негізгі сомасы төленген жағдайда өсімақылар мен айыппұлдарды есептен шығарып, шағын және орта бизнес үшін салықтық рақымшылық жасауға кірісуді тапсырамын.
Төртінші. Экспортқа бағдарланған индустрияландыру мәселесі экономикалық саясаттың орталық элементі болуға тиіс.
Үкімет өңдеу секторындағы экспорттаушыларға қолдау көрсетуге баса мән беруі керек.
Біздің сауда саясатымыз енжар болмауға тиіс.
Тауарларымызды өңірлік және әлемдік нарықтарда тиімді ілгерілету мақсатында оған жігерлі сипат беру қажет.
Сонымен қатар, халық тұтынатын тауарлардың ауқымды номенклатурасын игеріп, "қарапайым заттар экономикасын"дамыту үшін кәсіпорындарымызға көмектесу керек.
Бұл экспорттық әлеуетті іске асыру үшін ғана емес, ішкі нарықты отандық тауарлармен молықтыру үшін де маңызды.
Үкіметке өңдеу өнеркәсібі мен шикізаттық емес экспортты қолдау мақсатымен алдағы 3 жыл ішінде қосымша 500 миллиард теңге бағыттауды тапсырамын.
Басым жобаларға қолжетімді кредит беру міндетін шешу үшін Ұлттық Банкке кемінде 600 миллиард теңге мөлшерінде ұзақ мерзімді теңгелік өтімділік беруді тапсырамын.
Үкімет Ұлттық банкпен бірлесіп, осы қаражаттың мақсатты пайдаланылуын қатаң бақылауды қамтамасыз етуі керек.
Ірі, серпінді жобаларды іске асыру үшін шетелдік инвесторлармен бірлесіп инвестициялау қағидатында өз қызметін жүзеге асыратын шикізаттық емес секторға салынатын тікелей инвестициялар қорын құру мәселесін қарау қажет.
Сондай-ақ, көлік-логистика және басқа да қызмет көрсету секторларын дамыту жөніндегі жұмысты күшейту қажет.
Біздің бай табиғи және мәдени әлеуетімізді пайдалану үшін келу және ішкі туризмді дамытуға ерекше назар аудару қажет. Үкімет қысқа мерзімде салалық мемлекеттік бағдарлама қабылдауы керек.
Бесінші. Агроөнеркәсіп кешенінің әлеуетін толық іске асыру керек.
Негізгі міндет-еңбек өнімділігін және қайта өңделген ауыл шаруашылығы өнімінің экспортын 2022 жылға қарай 2,5 есе ұлғайту.
Мемлекеттік қолдаудың барлық шараларын елімізге заманауи агротехнологияларды ауқымды түрде тартуға бағыттау қажет.
Біз икемді әрі ыңғайлы стандарттарды енгізу және ауыл шаруашылығы саласындағы беделді шетелдік мамандарды — "ақылды адамдарды" тарту арқылы саланы басқарудың үздік тәжірибесін пайдалануымыз керек.
Ауыл кәсіпкерлерін шаруашылық жүргізудің жаңа дағдыларына жаппай оқыту жүйесін қалыптастыру керек.
Үкіметке таяудағы 3 жылда осы мақсаттарға жыл сайын қосымша кемінде 100 миллиард теңге қарастыруды тапсырамын.
Алтыншы. Инновациялық және сервистік секторларды дамытуға ерекше назар аудару қажет.
Ең алдымен, "болашақтың экономикасының" баламалы энергетика, жаңа материалдар, биомедицина, үлкен деректер, Заттар интернеті, жасанды интеллект, блокчейн және басқа да бағыттарын ілгерілетуді қамтамасыз ету қажет.
Еліміздің жаһандық әлемдегі орны мен рөлі келешекте нақ осыларға байланысты болады.
Үкіметке Назарбаев Университетімен бірлесіп, нақты жобаларды анықтай отырып, әрбір бағыт бойынша арнайы бағдарламалар әзірлеуді тапсырамын.
Солардың бірі университет базасында жасанды интеллект технологияларын әзірлеу жөніндегі ғылыми-зерттеу институтын құру болуы мүмкін.