**КОМПАНИЯНЫҢ ЭТИКА ЖӘНЕ КОМПЛАЕНС КОДЕКСІ**
Коммуналдық мемлекеттік кәсіпорын «Сандықтау-Су» санитарлық-тұрмыстық шаруашылық, ПТ және АД Сандықтау ауданында
(№ 26 бұйрықпен 2024 жылдың 17 маусымында бекітілген)
---
**Кәсіпорынның құндылықтары**
Кәсіпорынның қозғаушы күші — біздің корпоративтік құндылықтарымыз. Олар кәсіпорынның корпоративтік мәдениетінің негізі болып табылады, қызметкерлердің көзқарастары мен әрекеттерінің бірлігін қалыптастырады, және кәсіпорынның мақсаттарына тиімді қол жеткізуге ықпал етеді.
**Команда**
Кәсіпорын — біртұтас көзқарасқа, принциптерге негізделген және өзінің адамдық әлеуетін дамытуға, командалық рух пен өзара әрекеттестікке ұмтылатын бірлескен жұмыстың нәтижесі.
**Қауіпсіздік**
Біз қоршаған ортаға ұқыптылықпен қараймыз, қауіпсіз бизнес жүргізудің стандарттарын сақтай отырып, еңбек қауіпсіздігі мәдениетін қолдаймыз және оның жауапкершілігін мойнымызға аламыз.
**Кәсіпқойлық**
Тәжірибелі қызметкерлер тобы мен жоғары корпоративтік басқару стандарттары кәсіпорынның табысты болуына кепілдік береді.
**Жауапкершілік**
Жоғары азаматтық жауапкершілігі бар кәсіпорын ретінде «Сандықтау-Су» қызметкерлермен, серіктестермен және қоғаммен құқықтық қатынастарды заңды түрде сақтауға ұмтылады.
**Дамыту**
Экономикалық өзгерістердің қарқынды өсуі жағдайында кәсіпорын өз қызметінде жаңашылдықтарды енгізу арқылы халықтың талаптарын толық қанағаттандыруға үнемі жұмыс істейді.
---
**КІРІСПЕ**
Біздің команда арасындағы үйлесімді жұмыс — кәсіпорынның алдына қойған мақсаттарына қол жеткізу жолы. Біздің істейтін жұмысымыздың сапасы, белгіленген ережелердің сақталуы және бұзушылықтарға қарсы күрес біздің жетістігіміздің кепілі болып табылады.
Кәсіпорын қызметкерлері өздерінің күш-жігерін, білімін және тәжірибесін кәсіби қызметіне арнайтынына, өз міндеттерін адал әрі әділ атқаратынына сенеді.
Кәсіпорынның құндылықтарын жүзеге асыру және Кодексті сақтау арқылы әрбір қызметкеріміз жаңа бастамаларды енгізуге, серіктестік қатынастарды қалыптастыруға және нәтижелілікті арттыруға үлес қосады. Құндылықтар мен Кодекс кәсіпорын қызметкерлеріне тапсырыс берушілермен, серіктестермен, әріптестермен және қоғаммен қарым-қатынас орнатуда бағыт-бағдар береді.
Кәсіпорынның басшылығы Кодексті сақтау кәсіпорын үшін қысқа мерзімді пайдадан гөрі ұзақ мерзімді артықшылықтар әкелетінін түсінеді.
Кодексті сақтау барлық қызметкерлердің міндеті болып табылады, лауазымына қарамастан.
Кодекс кәсіпорын қызметінің барлық салаларында және қызметкерлер арасындағы, сондай-ақ кәсіпорынның серіктестерімен, мемлекеттік органдармен, нарық субъектілерімен және азаматтық қоғаммен қарым-қатынастарында қолданылады.
Құжат Қазақстан Республикасының заңнамасына, халықаралық құқықтық нормаларға, іскерлік мәдениеттің жалпы қабылданған қағидаларына және кәсіпорынның ішкі құжаттарына негізделіп әзірленді. Бұл Кодекс кәсіпорынның қызметін реттейтін басқа да ішкі актілер мен құжаттардың күшін жоймайды.
Кодекс — жұмыстағы негізгі мәселелерді айқындайтын, оларды шешу принциптерін белгілейтін және дұрыс шешім қабылдау үшін қажетті ережелер мен ресурстарды анықтайтын нұсқаулық болып табылады.
---
**Кодекс туралы ақпаратты қалай алу керек**
Кәсіпорын қызметкерлерінің бір-бірімен өзара түсіністік пен қолдау көрсеткені олардың дұрыс шешім қабылдауына мүмкіндік береді. Егер қызметкерге осы Кодекстің ережелері бойынша консультация алу немесе түсініктеме алу қажет болса, келесі тұлғаларға жүгінуі керек:
- тікелей басшысына;
- комплаенс қызметінің қызметкеріне;
Егер тікелей басшысына жүгіну қиын болса немесе күмәнді жағдайлар туындаса, қызметкер төмендегі тәсілдермен бұзушылық туралы хабарлай алады:
- комплаенс қызметінің маманымен байланысып, анықтамалықта көрсетілген телефон нөмірлері арқылы немесе жеке кездесуді ұсына отырып;
- кәсіпорынның этика және комплаенс мәселелері бойынша тегін 91188 телефонына тәулік бойы, апта бойы хабарласып, көмек алу;
Егер қызметкер ақпаратты құпия сақтауын қаласа, бұл үшін барлық қажетті шаралар қабылданады. Кәсіпорын, бұзушылықтар немесе ықтимал заңбұзушылықтар туралы адал түрде хабарлаған қызметкерлерді ешқандай жазалаушы шаралардан қорғауға кепілдік береді.
Кәсіпорын бұл сияқты хабарламаларды жасаған қызметкерлерге қатысты ешқандай жаза қолданбауды қатаң түрде болжайды.
Егер қызметкер өзіне немесе әріптесіне қатысты жазалаушы шаралардың қолданылғанын байқаса, ол дереу комплаенс қызметіне немесе этика және комплаенс мәселелері бойынша байланыс телефонына хабарласа алады.
**I-БӨЛІМ. ЭТИКА**
Кәсіпорын этикалық принциптерді сақтау жұмысын ұзақ мерзімді табыстың ажырамас бөлігі деп есептейді. Кәсіпорын күнделікті қызметінде жоғары этикалық мінез-құлық стандарттарын ұстануды қолдайды, бұл оның жұмыс жүргізу тәсілінің ең маңызды құрамдас бөлігі болып табылады.
Барлық қызметкерлер қоғамда қабылданған жоғары жеке мінез-құлық стандарттарына сәйкес жұмыс істейді, сондай-ақ кәсіпорындағы жауапкершілік пен дәстүрлерге сай әрекет етеді. Жоғары жеке мінез-құлық стандарттары қызметкерлердің кәсіпорында, серіктестермен, тапсырыс берушілермен және кәсіпорынмен құқықтық қарым-қатынастағы басқа тұлғалармен өзара әрекеттесуінде адалдық, жауапкершілік, әділдік және құрмет принциптеріне сай болуын қамтиды.
Корпоративтік этиканың жоғары стандарттарын сақтау және кәсіпорынның іскерлік беделін нығайту — оның қызметкерлерінің негізгі міндеттерінің бірі. Өздерінің еңбек, лауазымдық және қызметтік міндеттерін орындау барысында кәсіпорын қызметкерлері үнемі осы Кодекстің ережелеріне сүйене отырып, оларды өз кәсіби қызметінде және жұмыс орнындағы қарым-қатынастарында басшылыққа алады.
---
1. **Әрбір адамға құрмет көрсету**
Кәсіпорын қызметкерлері бір-біріне өзара құрметпен қарайды, жұмыс барысында, сондай-ақ кәсіпорынның сыртында әріптестеріне, халыққа және басқа тұлғаларға қатысты сыпайы және кәсіби мінез-құлықты ұстанады.
Кәсіпорында көпұлтты қызметкерлер жұмыс істейтіндіктен, әріптестер өздерінің тілдік дағдылары мен ұлттық мәдениеттеріндегі айырмашылықтарды ескеруі тиіс. Көзқарастардың әртүрлілігі тиімді коммуникацияға алып келеді, бұл Қазақстан аумағында және шетелдегі серіктестермен, акционерлермен және басқа мүдделі тараптармен жұмысқа оң әсер етеді.
Кәсіпорын кадрлық шешімдер қабылдағанда қызметкерлердің іскерлік қасиеттеріне және жетістіктеріне негізделеді, сондай-ақ Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасы бойынша жүзеге асырылады. Кәсіпорын жұмысқа қабылдау бойынша тең мүмкіндіктер ұсынады және жоғары білікті мамандар үшін тиісті жағдайлар жасайды.
Кәсіпорын басшылығы қызметкерлерге жұмысқа алу, сыйақы, мансаптық өсу, біліктілікті арттыру, қайта даярлау, тағылымдама және басқа да еңбек жағдайлары бойынша тең мүмкіндіктер беруге міндеттенеді.
---
2. **Қысым көрсетуге жол бермеу саясаты**
Қазақстан Республикасының заңнамасы еңбек саласында кемсітушілікке тыйым салады. Әркімнің еңбек құқықтарын жүзеге асыруда тең мүмкіндіктері бар. Ешкім де өз еңбек құқықтарында кемсітушілікке ұшырап, немесе олардың жүзеге асырылуына қандай да бір артықшылықтарға ие болмауы тиіс, оның ішінде келесі себептер бойынша:
- жыныстық немесе гендерлік тиістілік;
- ұлты;
- жасы;
- азаматтығы;
- нәсілі, терінің түсі немесе этникалық тегі;
- тілі;
- діні;
- мүліктік және лауазымдық жағдайы;
- тұрғылықты орны;
- қоғамдық бірлестіктерге қатыстылығы;
- жүктілігі;
- сондай-ақ қызметкердің іскерлік қасиеттеріне және оның еңбек нәтижелеріне қатысты емес басқа жағдайлар.
Кәсіпорын мінез-құлықтың қолайсыз, қысым жасау немесе қорлау, соның ішінде вербалды, физикалық немесе визуалды қорлауды мүлде қабылдамайды.
Қорқыту немесе зорлық-зомбылық, немесе физикалық қорлау мүлдем қабылданбайды. Кәсіпорын жұмыс орнында қандай да бір қысым көрсетуді, оның ішінде жыныстық қысым мен агрессивті мінез-құлықты төзбеуі тиіс.
Әділдікке, теңдікке, құрметке және адамгершілікке бірінші кезекте мән бере отырып және кемсітушілік, қысым көрсету мен агрессияға жол бермей, кәсіпорын жұмысқа келген әрбір қызметкерге оның потенциалын толық ашуына мүмкіндік беретін қауіпсіздік пен сенімділікті қамтамасыз етеді.
Кәсіпорын жұмыс орнындағы қызметкерлердің қадір-қасиетін құрметтеуді қолдайды, егер бұзушылық жасаушы немесе жәбірленуші қызметкер, басшы, іскерлік серіктес, тапсырыс беруші, кеңесші немесе келуші болса да.
Кәсіпорын жұмыс орнындағы сау микроклиматты бұзу фактілерін жасыруға жол бермеуге шақырады, соның ішінде әріптестерінің мінез-құлқы қолайсыз болғанда, қызметкер әріптесінің орынсыз әрекеттерінің куәсі болғанда, қызметкерге қорқыту немесе қысым көрсету мен зорлық-зомбылық болған жағдайда. Егер заңнамамен бұл мәселе реттелмеген болса, кәсіпорын қызметкерлердің мінез-құлқының жоғары стандарттарын және олар жасаған бұзушылықтар үшін жауапкершілікті өз бетінше белгілейді.
Егер қызметкер іс-әрекетті орындаушы адаммен тікелей жағдайды шешу мүмкіндігі болмаса, онда оған кадрлар бөліміне немесе комплаенс қызметіне жүгіну керек.
**3. Еңбек қорғау және техника қауіпсіздігі**
Қауіпсіз және денсаулыққа қауіпсіз жұмыс ортасы тек қызметкерлердің сенімін нығайтып, ауыр шығындарға әкеп соғатын жазатайым оқиғалардың алдын алу арқылы ғана емес, сондай-ақ кәсіпорынның жоғары азаматтық жауапкершілікке ие ұйым ретінде беделін қалыптастыруға ықпал етеді.
Кәсіпорын денсаулық сақтау және қауіпсіздік саясатын жүргізеді, бұл саясатта кәсіпорын қызметкерлерінен күтілетін мінез-құлық айқындалады. Кәсіпорын қызметкерлері жұмыс орнының қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін бірлескен жауапкершілікті көтереді, сонымен қатар денсаулық сақтау және қауіпсіздік мәдениетін алға жылжытуға, өздерінің, әріптестерінің және іскер серіктестерінің қауіпсіздігіне жауапкершілік алуға үлес қосады.
Кәсіпорын қызметкерлері денсаулық сақтау және қауіпсіздік ережелерін сақтау арқылы жайлы жұмыс ортасын құруға көмек көрсетеді, пайымды шешімдер қабылдайды, өздерінің түйсігін басшылыққа алады және қауіпті жұмыс жағдайлары мен оқиғалар туралы дереу хабарлайды.
Кәсіпорын қызметкерлерінің қауіпсіздігін қорғауды қамтамасыз етеді және жұмыс орнында кез келген зорлық-зомбылықтың болуына жол бермейді. Әрбір қызметкер қауіпсіздікті қамтамасыз ету бойынша үлгі көрсетіп, жалпы қауіпсіздікті қамтамасыз ету жұмысына өз үлесін қосады.
Қауіпті жұмыс жағдайларын жою және кәсіпорын қызметкерлерін, іскер серіктестерін және басқа тұлғаларды қорғау үшін келесі шаралар қабылдануы қажет:
- Қазақстан Республикасының еңбек қорғау, денсаулық және қоршаған ортаны қорғау мәселелері бойынша қолданыстағы заңнамасын және кәсіпорынның ішкі құжаттарын сақтау;
- кәсіпорынның барлық қауіпсіздік ережелері мен процедураларын білу және сақтау;
- қауіпсіз жұмыс істей білуге және корпоративтік жабдықтарды пайдалануға арналған барлық міндетті даярлық курстарынан немесе оқулардан өндірістен кетпей өту;
- қауіпті материалдармен дұрыс және заңды түрде жұмыс істеуді, сондай-ақ оларды жоюды білу;
- барлық мердігерлерден, жеткізушілерден және әріптестерден қауіпсіздік шараларын сақтауды талап ету.
Кәсіпорын қызметкерлері жұмыс орындарында қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін өз үлесін қосады:
- ғимараттардағы барлық қауіпсіздік шаралары мен кіруге шектеу қойылатын процедураларды сақтай отырып;
- қауіпсіздік жағдайын күмәнға түсіретін немесе қауіп төндіретін күдікті жағдайлар туралы хабарлау;
- қауіпсіздік бойынша оқу және жаттығу шараларына қатысу.
---
**4. Құпиялылық және жеке деректерді қорғау**
Кәсіпорын қызметкерлердің құпиялылыққа деген құқықтарын құрметтейді және қолында бар барлық жеке деректердің құпиялығын және қауіпсіздігін қамтамасыз етуге ұмтылады. Қызметкерлер басқа қызметкерлердің жеке деректерін өңдеу және қорғау ережелеріне сәйкес әрекет етуі тиіс.
Кәсіпорын жеке деректерді қорғау мақсатында қажетті қауіпсіздік шараларын қабылдайды және олардың қасақана, кездейсоқ немесе рұқсатсыз қол жетімділіктен қорғалуын қамтамасыз етуге тырысады. Сонымен қатар, кәсіпорынның тиімді басқарылуын қамтамасыз ету үшін қызметкерлер туралы ақпаратты кәсіпорын ішінде және одан тыс жерде өңдеп және беруге болады, бұл Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасын, оның ішінде жалақы төлеу және басқа да кадрлық талаптарды орындау мақсатында жүзеге асырылады. Кәсіпорында жұмыс істегенде, қызметкерлер өздерінің деректерін осы немесе ұқсас мақсаттарда пайдалануға келісім береді.
**5. Байланыс құралдары**
(оның ішінде: телефондар, электронды пошта, интернет, жедел хабарлар, SMS және әлеуметтік қызметтер)
Кәсіпорын қызметкерлеріне байланыс құралдарын тек іскерлік мақсаттар үшін ұсынады, бұл құралдар:
- компьютерлер,
- электронды пошта жүйелері,
- портативті құрылғылар, факстар,
- әлеуметтік қызметтер арқылы өзара әрекеттесу жүйелері,
- интернетке қолжетімділік,
- басқа құралдар.
Кәсіпорын қызметкерлері байланыс құралдарын дұрыс емес материалдарды қарауға, қабылдауға немесе жіберуге, сонымен қатар әріптестер үшін қорлайтын материалдарды жіберуге пайдаланбауы тиіс. Сонымен қатар, байланыс жүйелерін үшінші тұлғаларға дұрыс емес немесе әдепсіз мазмұнды хабарламалар жіберу үшін пайдалануға тыйым салынады.
Кәсіпорын атынан сөйлегенде, қызметкерлер денсаулықты сақтау мен кәсіби принциптерге сүйенуі, бұл ақпараттың жұртшылыққа таралуына немесе кәсіпорынның беделіне зиян келтіруіне жол бермеуі тиіс.
---
**6. Мүдделер қақтығысы**
Мүдделер қақтығысы қызметкерлердің жеке мүдделері кәсіпорынның мүдделеріне араласып немесе араласудың көрінісін туғызған жағдайда туындайды.
Мүдделер қақтығысы сондай-ақ қызметкерлердің әрекеттері немесе мүдделері кәсіпорынның міндеттерін объективті және тиімді орындауына кедергі келтіретін жағдайларда да туындауы мүмкін. Мұндай жағдайда кәсіпорынның шешімдері, өнімдері немесе қызметтері күмән туғызуы мүмкін.
Мүдделер қақтығысын анықтау және оны қалай болдырмау керектігін білу, кәсіпорынның беделін қорғауға және бизнесті тиімді жүргізуге ықпал етеді.
Мүдделер қақтығысы туындаған жағдайда, қызметкер бұл туралы өзіне тікелей бағынатын басшыға хабарлап, оның қандай екендігін түсіндіруі және осы мүдделерге қатысты мәселелер бойынша шешім қабылдаудан бас тартуы тиіс.
Мүдделер қақтығысы туындауы мүмкін, егер қызметкерге немесе оның жақын туыстарына (отбасылық және/немесе жеке қатынастары бар) негізсіз жеке артықшылықтар (ақша, сыйлықтар, ойын-сауық, қызметтер, жеңілдіктер, қарыздар немесе кепілдіктер түрінде) берілсе, немесе оның жақын адамы кәсіпорынның жеткізушісі, кеңесшісі немесе іскер серіктесі ретінде таңдалса. Кәсіпорын қызметкері өзінің туыстарының мүдделері кәсіпорынның шешімдеріне әсер етуіне жол бермеуі тиіс. Қызметкерлердің отбасылық немесе жеке қатынастары олардың қызметтік міндеттерін орындауына немесе кәсіпорын қабылдайтын шешімдерге әсер етпеуі тиіс.
Осыған байланысты, кәсіпорын қызметкерлері:
- Жақын қатынастары бар адамдармен «басшы-қызметкер» қарым-қатынастарын болдырмауы тиіс;
- Жақын қатынастары бар адамдарды жұмысқа алу немесе қызметтегі жылжуды ұйымдастыруға қатыспауы тиіс, сондай-ақ олар үшін ұсынылатын өтемақы, жеңілдіктер немесе мүмкіндіктерді анықтауға әсер етпеуі тиіс;
- Кәсіпорын мен басқа заңды тұлғалар арасындағы мәмілелерге қатыспауы тиіс, егер олардың меншік иелері немесе қызметкерлері жақын қатынастары бар адамдар болса.
---
**7. Қызметтік этика**
Қызметтік этика қызметкерлердің тапсырылған жұмысына деген борыш пен жауапкершілікті сезінуіне, заңдылық принциптеріне бағынуына негізделеді. Қызметтік мінез-құлықтың негізгі нормалары: адалдық, парасаттылық, тәртіптілік, сенімділік, ықыластылық, скромдылық, әдептілік және ұқыптылық.
Күнделікті жұмысында қызметкерлер жоғары этикалық стандарттарды сақтай отырып, мыналарды орындауы тиіс:
- Әріптестерінің пікірлерін құрметтеп, теңдік, ынтымақтастық және әріптестік принциптерінде туындаған мәселелерді ашық және достықпен талқылау;
- Әдепсіз, қысым көрсететін немесе қорлайтын мінез-құлыққа жол бермеу, соның ішінде физикалық ерекшеліктері, этникалық тегі, діні, жасы, жынысы немесе жыныстық бағыттылығы бойынша;
- Іскерлік қатынастарда әдепті және сыпайы болу, телефонмен сөйлескенде фамильярлықтан аулақ болу;
- Жалақы, мансап өсуі, өз міндеттері туралы сұрақтарды әріптестермен талқыламау;
- Жалпы қабылданған іскерлік стильге сай болу, бұл ресми, ұстамды және ұқыптылықты талап етеді.
Қызметкер өз қызметтік міндеттерін орындау кезінде тек өз өкілеттілігі шегінде шешім қабылдауы тиіс, ал егер мәселе оның өкілеттілігінен тыс болса, ол осы мәселемен тікелей басшысына жүгінуі керек.
Әр қызметкер қызметтік тәртіпті қатаң сақтап, жұмыс уақытын тиімді пайдаланып, өз міндеттерін адал, бейтарап және сапалы орындауы тиіс.
Кәсіпорын қызметкерлердің кәсіби деңгейін және біліктілігін арттыруға ұмтылуын қолдайды, себебі бұл қызметтік міндеттерді тиімді орындауға мүмкіндік береді.
Әр қызметкер кәсіпорын мүлкін сақтауға және оны қызметтік мақсаттарда тиімді пайдалануға жауапты.
Қызмет барысында қызметкер өзінің шешімдерін ашық, заңды және әділ қабылдауға, кәсіпорынның мүдделеріне зиян келтіретін әрекеттерге немесе оның бөлімшелерінің тиімді жұмысына кедергі келтіретін әрекеттерге қарсы тұруға тиіс.
Кәсіпорын қызметкерлері компанияның беделіне нұқсан келтіретін немесе оны заңсыз немесе кәсіби этика тұрғысынан күмәнді әрекеттерге тартатын жалған мінез-құлықтан аулақ болуға бар күшін салады. Қызметкерлер өз қызметтік жағдайын пайдаланып, мемлекеттік органдардың, ұйымдардың, мемлекеттік қызметшілердің немесе басқа тұлғалардың қызметіне жеке мақсаттар үшін әсер етуге құқылы емес.
Кәсіпорында жұмыс істей отырып, қызметкерлер оған деген адалдық танытуы тиіс, оған негізсіз теріс пікірлер білдірмеуі және оның беделін үшінші тұлғалар алдында қаралауға жол бермеуі керек. Қызметкерлер бұқаралық ақпарат құралдарына немесе әлеуметтік желілерге теріс пікірлер таратпауға тиіс, бірақ кәсіпорын ішінде қызметтік мақсатта конструктивті сыни пікірлер айтуға рұқсат етіледі.
---
**8. Басшылардың міндеттері**
Кәсіпорын басшылары өз бағыныштыларынан талап еткен жоғары стандарттарды өздері де сақтауы тиіс. Басшылар ашықтық, қарым-қатынас және сенім мәдениетін қалыптастыруда маңызды рөл атқарады, бұл мәдениет әріптестерден іскер серіктестерге дейін таралуы тиіс. Осы мақсатта басшылар:
- Кәсіпорынның құндылықтарын күнделікті істерінде ұстануы тиіс;
- Бағыныштыларының жұмысқа қатысты алаңдаушылықтарын тыңдап, тиісті шаралар қабылдауы тиіс;
- Заңдарды, ережелерді, нормативтік актілерді және бағыныштылармен жұмыс істеу үшін қолданылатын саясаттарды білуі тиіс;
- Тұтастай мәселелерді шешуді өз міндеті ретінде қабылдап, қажетті жағдайларда заңдық және нормативтік сәйкестікті қамтамасыз ету үшін жоғары басшыларға ақпарат беруі тиіс;
- Кәсіпорын құндылықтарын және ұзақ мерзімді табысты қысқа мерзімді пайдаға басымдық беретін шешімдерді қолдауы тиіс;
- Жауапкершілікті қабылдауы және бағыныштыларының пікірін тыңдауға, сондай-ақ олармен кері байланыс беруге дайын болуы тиіс;
- Этика және заңдылықты сақтаудың маңыздылығын бағыныштыларымен жиі талқылауы тиіс;
- Әріптестердің немесе басқа қызметкерлердің басшылыққа немесе комплаенс қызметіне хабарласуына кедергі келтірмеуі тиіс.
Кәсіпорын қызметкерлері өздеріне қатысты туындаған мәселелер немесе сұрақтар туралы уақытында және шынайы түрде этикалық немесе заңсыз әрекеттер туралы, сондай-ақ заңнамалық талаптардың немесе кәсіпорынның ішкі құжаттарының бұзылуы туралы хабарлауға міндетті.
Басшылар кәсіпорын қызметкерлеріне қатысты әділ және бейта
Конечно, вот перевод текста на казахский язык:
---
**9. Клиенттік ақпарат. Мүдделер қақтығысы**
Компания өз серіктестерінің жабық, жеке немесе құпия ақпаратын өзінікіндей мұқият қорғайды. Бұл серіктестермен жасалған келісімдерді және қолданыстағы құпиялық нормаларын түсіну мен орындауды қамтиды.
Компания қызметкерлері серіктестер туралы ақпаратты компания ішінде де, сыртта да талқыламайды және/немесе жарияламайды, егер оларда бұл үшін тиісті өкілеттіктер болмаса. Егер басқа компанияның немесе бұқаралық ақпарат құралдарының өкілі серіктеске қатысты пікір сұраса, алдымен серіктестің рұқсатын алу қажет, сондай-ақ ұсынылатын жауапты баспасөзбен байланыс жасау бөлімімен талқылау керек.
---
**10. Анонимдік және құпиялылық**
Егер компания қызметкерлері Кодексті дұрыс орындамау туралы мәселелерді хабарлағысы келсе, олар мұны анонимді немесе құпия түрде жасай алады. Компанияның іскерлік мінез-құлқы мен корпоративтік этикасы бойынша қызметкерлер анонимді түрде хабарласып немесе кеңес ала алады, егер олар Компанияның жедел желісі арқылы хабарласып ақпарат алса.
Алайда, анонимді хабарламада дұрыс әрекет ету қиын болуы мүмкін, себебі қосымша мәліметтер алу немесе берілген ақпаратты ашу қажеттілігі туындауы мүмкін.
Егер қызметкердің мәліметтері мен онымен байланыс орнату мүмкіндігі болса, өтінішті мұқият әрі тиімді қарастыруға болады.
Барлық қызметкерлердің өтініштері кәсіби және барлық қатысушыларға құрметпен қаралып қарастырылады.
Құпиялылықтың ең жоғары деңгейі қамтамасыз етіледі, ал ақпаратқа қолжетімділік қызметтік қажеттілік принципі бойынша беріледі.
---
**Глава II. Комплаенс**
**Компанияның негізгі ережелері**
---
**Заңнамаға сәйкес болу**
Компанияның жоғары беделі Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасын, сондай-ақ компания жұмыс істейтін басқа елдердегі тапсырыс берушілермен жұмыс істеуге қатысты халықаралық нормаларды сақтау негізінде құрылды. Компания адам құқықтары, еңбек қауіпсіздігі мен техникасын қорғау, қоршаған ортаны қорғау, сыбайлас жемқорлықты болдырмау, адал бәсекелестікті қамтамасыз ету, салық салу және қаржылық ақпараттың дұрыстығын сақтау саласындағы заңдарды ұстанады.
Компания қызметкерлері Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасын және ішкі құжаттарды толық және дәл орындауға міндетті. Заң бұзушылықтар жауапкершілікке тартылуға негіз болуы мүмкін.
---
**2. Сыбайлас жемқорлық пен парақорлықты алдын алу**
Компания сыбайлас жемқорлық пен парақорлыққа қарсы Қазақстанның және халықаралық қоғамдастықтың шараларын қолдайды.
Парақорлық, сыбайлас жемқорлық және заңсыз төлемдер мемлекеттің экономикалық қауіпсіздігіне және қоғамға елеулі зиян келтіреді. Олар ел экономикасына айтарлықтай теріс әсер етеді, өмір мен жұмыстың тұрақтылығын бұзады және халықтың сенімін төмендетеді.
Компания ішкі және халықаралық нарықтарда азаматтық жауапкершілігі жоғары ұйым ретінде әрекет етеді және өзінің күш-жігерінің тиімділігі мен инновациялары арқасында нәтижеге жетуді көздейді.
Компания кез келген сыбайлас жемқорлық пен парақорлық түрлерін үзілді-кесілді жоққа шығарады. Бұл саясат мемлекеттік және жеке секторларға бірдей қатысты.
Компания қызметкерлері парақорлық пен сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресті өзінің барлық қызметінде жүзеге асырады. Бұл міндетті күнделікті әріптестермен және бизнес-партнерлермен қарым-қатынаста қатаң орындау компанияның беделін нығайтудың кепілі болып табылады.
Компания сыбайлас жемқорлықты немесе парақорлықты болдырмауға, сондай-ақ сыбайлас жемқорлыққа қарсы тиісті шараларды қабылдауға бағытталған барлық талаптарды орындайды. Бұл компания қызметкерлерінің:
- пара немесе комиссия қабылдамауы немесе ұсынбауы;
- ресми құжаттар немесе шұғыл төлемдер үшін төлем жасамауы;
- пара ұсынған немесе пара талап еткен қызметкерлер туралы басшыға немесе комплаенс қызметіне хабарлауы;
- сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясат туралы серіктестермен алғашқы ынтымақтастық кезеңінде немесе кейін хабарлауы;
- егер серіктес стандарттарға сәйкес келмейтініне күмән болса, серіктестікті тоқтатуы немесе ынтымақтастықты азайтуы қажет.
Компания сыбайлас жемқорлықты үшінші тұлғалар арқылы да ұсынуды немесе оны мемлекеттік қызметкерлерге немесе мемлекеттік кәсіпорындардың қызметкерлеріне жүзеге асыруды қабылдамайды.
---
**2-1. Жақын туыстардың, жұбайлардың және ата-енелердің бірлескен жұмысына шектеулер**
Басшылық лауазымдары қызметкерлері жақын туыстары мен (немесе) жұбайының (жұбайының) тікелей бағынуындағы лауазымдарды атқара алмайды. Басшылық лауазымдары қызметкерлері өз міндеттерін атқару барысында жақын туыстарының немесе жұбайының тікелей немесе жанама бағынуын болдырмауы тиіс.
Компанияның бір құрылымдық бөлімшесінде жақын туыстардың, жұбайлардың және ата-енелердің бірлесіп жұмыс істеуіне жол берілмейді. Егер жоғарыда аталған ережелердің бұзылуы анықталса, басшылық лауазымының қызметкері бұзушылықты анықтаған күннен бастап үш ай ішінде оны жоюы тиіс. Бұзушылықты белгіленген мерзімде жоймау лауазымдық міндеттерді ненадлежащим түрде орындауға алып келеді және Қазақстан Республикасының заңнамасы мен компанияның ішкі құжаттарына сәйкес тиісті шаралар қолданылуы мүмкін.
---
**3. Активті, әділ және ашық бәсекелестік күрес**
Бәсекелестікті қорғау және монополиялық қызметті шектеу туралы заңнамалар бәсекелестермен, жеткізушілермен немесе басқа да үшінші тұлғалармен келісімдер жасауды, егер олар бәсекелестікті шектейтін болса, тыйым салады.
Компания тапсырыс берушілермен, жеткізушілермен және бәсекелестермен әділ, адал жұмыс істейді және мақсаттарына жету үшін манипуляциялар, ақпаратты жасыру, теріс ақпарат тарату, жария етуге болмайтын ақпаратты теріс пайдалану, фактілерді бұрмалау немесе бизнестің басқа да әділетсіз әрекеттерін қолданбайды. Бәсекеге қарсы әдістер серіктестерге зиян келтіріп, нарықтың жұмысын қиындатады, серіктестік қатынастарын бұзады және сенімділікке теріс әсер етеді.
Компания бәсекелестер мен серіктестерге әділ әрі құрметпен қарайды, себебі:
- бәсекелестікті қорғау туралы заңды сақтайды;
- келісімшарттарды ашық әрі әділ жасайды, жеткізушілердің артықшылықтарын және айқын салыстырмалы көрсеткіштерді ескереді;
- уақытылы және дұрыс құжаттаманы ұсынады;
- маркетингтік және жарнамалық қызметті дәл әрі дұрыс жүзеге асырады.
Компания бәсекелестерімен келіссөздер жүргізе отырып, баға белгілеу, сауда мен аумақтарды бөлу, серіктестерді тартудан бас тарту, өнімдерді сату туралы бойкот жасау, тендерлерде әділетсіз жеңу, сондай-ақ басқа да маңызды іскерлік ақпаратпен алмасуға жол бермейді.
---
**4. Әрбір қызметкер ішкі бақылау мен ақпарат ашудың маңызды рөлін атқарады**
Компания қызметкерлері қаржылық құжаттардың дәлдігі мен толықтығына жауапкершілік алған кезде, олар компанияның адал беделін қорғауға және сенімділікті сақтауға үлес қосады. Дұрыс есептілік акционерлерге компанияның тиімділігін әділ бағалауға мүмкіндік береді, сондай-ақ ресурстарды тиімді бөлу үшін басқаруға қажетті ақпаратты қамтамасыз етеді.
Компания басшыларына, директорларына, мемлекеттік реттеуші органдарға және басқа тұлғаларға нақты, сенімді және уақытылы құжаттар ұсынады. Қызметкерлер:
- барлық есеп түрлерінің кітаптарын және құжаттарын дұрыс және толық толтыру үшін жауапты;
- тіркелмеген немесе жасырын есеп жүргізбейді;
- құжаттарды немесе мәмілелер туралы ақпаратты бұрмаламайды;
- мәмілелерді уақытылы тіркейді және олар туралы ақпаратты береді;
- операцияларды немесе шы
ғындарды көрсету алдында тиісті тексерулер жүргізеді;
- ішкі бақылау шараларын қатаң сақтайды.
Вот перевод на казахский язык:
---
**Қаржылық және іскерлік ақпараттың дәлдігі**
Қаржылық және іскерлік ақпараттың дәлдігі Қазақстан Республикасының заңнамасына, қолданылатын халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына, бухгалтерлік және басқарушылық есептің жалпы қабылданған принциптеріне сәйкес жүргізілетін операциялардың заңды және тиімді орындалуының негізін құрайды.
Есептіліктің дәлдігі бірнеше бақылау механизмдері арқылы қамтамасыз етіледі, соның ішінде бухгалтерлік есеп принциптерін, компанияның ішкі құжаттарында баяндалған саясаттарды, ережелерді және процедураларды қолдану, сондай-ақ есеп және есептілік, ішкі бақылау жөніндегі нұсқаулықтар.
Компания басшылығы есеп жүйелерінде және есептілікте көрсетілген мәліметтердің дұрыстығын, жариялануы қажет ақпараттың есептік кезең нәтижелерімен және кезең соңындағы қаржылық жағдаймен толық сәйкес келуін қамтамасыз етеді.
Барлық деңгейдегі қызметкерлер өздерінің қолданатын немесе тиісті бөлімшелерге жіберетін барлық жазбалар, есептер немесе мәліметтердің компанияға есептерде, құжаттарда және басқа қоғамдық хабарламаларда толық, дәл және уақтылы ақпарат ашуды қамтамасыз етуі қажет. Мұндай құжаттарға қаржылық және басқарушылық есептер мен болжамдар, зерттеу есептері, маркетингтік ақпарат, сату есептері, салық есептілігі, әлеуметтік ақпарат, қоршаған орта туралы ақпарат және мемлекеттік немесе бақылаушы органдарға берілетін басқа да құжаттар жатады.
Қаржылық немесе іскерлік ақпарат алаяқтық әрекеттерінің объектісі болмауы тиіс. Құжаттарды немесе есептілікті бұрмалау немесе қасақана жалған ақпарат беру, ұрлау немесе адастыру әдетте қылмыс болып табылады.
Алаяқтыққа мыналар да жатады: жалған құжаттар мен есептерді ұсыну, оларды жалған жасау немесе өзгерту, компанияның мүлкін заңсыз иемдену немесе дұрыс пайдаланбау, рұқсатсыз мәмілелер жасау немесе ірі сома төлемдерін жасау, кішігірім сомаларды заңсыз пайдалану, есептеулерде немесе қаржылық есептілік шығаруда тиісті бухгалтерлік есеп стандарттарына сәйкес келмейтін жазбалар енгізу.
Компания Қазақстан Республикасының заңнамасын, барлық есеп түрлерінің жалпы қабылданған принциптерін, ішкі ережелер мен саясаттарды, сондай-ақ халықаралық аудит стандарттарын сақтауды талап етеді. Қызметкерлер компанияның бастапқы құжаттамасын және осы құжаттаманың негізінде жасалған есептілікті Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасына сәйкес жүргізіп, ұсынуға міндетті. Бұл құжаттар мен есептіліктер компанияның активтерін, міндеттемелерін, кірістерін, шығындарын және шартты міндеттемелерін дәл көрсетуі тиіс.
---
**Мәселелер туралы хабарлау**
Қызметкерлер есепке алу, аудит, ақпаратты ашу немесе бақылау шараларындағы күмәнді әдістер туралы адал хабарлауға міндетті.
Қызметкерлер келесі мәселелер бойынша дереу хабарлауы қажет:
- есептерді немесе құжаттарды дайындау, жүргізу, бағалау немесе зерттеу кезінде қасақана жасалған алаяқтық немесе қателіктер;
- ішкі бақылау шараларының бұзылуы немесе сақталмауы;
- қаржылық аудиттер немесе құжаттар туралы фактілердің бұрмалануы немесе жалған мәлімдемелер, жоғары деңгейдегі басшы немесе бухгалтер тарапынан немесе осы тұлғаларға жіберілген құжаттарда;
- қаржылық жағдай туралы толық және дұрыс есептілік беруден бас тарту;
- тапсырыс берушілермен, агенттермен, жеткізушілермен немесе басқа тұлғалармен күмәнді мәмілелер;
- құжаттарды бұрмалау немесе өзгертудің басқа әдістері;
- өнім бағалары бойынша келісілген бағалардан жоғары немесе төмен шоттарды шығару;
- келісімшарттарда келісілмеген мақсаттар үшін төлемдер жасау;
- компанияның әдеттегі коммерциялық операцияларынан басқа тәсілдермен төлемдер жүргізу;
- жеке тұлғалардың банктік шоттарына ақша аудару немесе депозиттер жасау, бұл ұйыммен жасалған келісімдерден басқа;
- компания немесе тапсырыс берушінің активтерін ұрлау, кража немесе заңсыз иемдену;
- тапсырыс берушілермен ауызша келісімдер немесе жазбаша растаусыз келісімдер жасасу, оларды ресми келісім-шартқа енгізбеу;
- комиссиялық сыйақы төлеуге әсер ету үшін жасалатын кез келген әрекеттер.
---
**5. Іскерлік серіктестермен сенімді қарым-қатынас орнату**
Компания қызметкерлері тапсырыс беруші туралы құпия, конфиденциалды немесе қызметтік ақпаратты жария етпейді. Жоба немесе келісімшарт туралы ақпарат тек қызметтік мақсатта қажетті тұлғаларға немесе бұған дейін осы ақпаратқа ие болғандарға беріледі.
Компания қызығушылық қақтығыстары мен мүдделер қақтығыстарының туындауын болдырмау үшін тиісті шараларды қабылдайды. Компания қызметкерлеріне белгілі бір жеткізушілер мен мердігерлердің пайдасына шешім қабылдау үшін "құпия сыйақыларды" алуға тыйым салынады.
Компания барлық жеткізушілер мен мердігерлерге олардың қызметіне және іскерлік саласына қатысты қолданылатын нормативтік құқықтық құжаттарды, актілерді қатаң сақтау талаптарын белгілейді.
---
**6. Кеңесшілер, делдалдар және басқа да тұлғалар**
Компания мемлекеттік немесе жеке тұлғаларды парамен алдау немесе заңсыз әрекеттер жасауға қатаң тыйым салады.
Компания Қазақстан Республикасының заңнамасына немесе осы Кодекске қайшы келетін әрекеттерді жүзеге асыру үшін сыртқы ұйымдарды жалдамайды.
---
**7. Зияткерлік меншік құқықтары**
Компания үшінші тұлғалардың зияткерлік меншік құқықтарын құрметтейді, сондықтан өз қызметінде:
- лицензияланбаған немесе рұқсат етілмеген сауда белгілерін қолданбайды;
- тіркелмеген патенттерді пайдаланбайды;
- авторлық құқықпен қорғалған рұқсат етілмеген материалдарды қолданбайды;
- авторланбаған бағдарламалық қамтамасыз етуді орнатпайды, оның ішінде жеке мақсаттар үшін бағдарламалар орнатпайды;
- үшінші тұлғалардың коммерциялық құпиялары мен қызметтік ақпараттарын пайдаланбайды.
---
**8. Құжат айналымын басқару**
Компания құжаттарын жасау, сақтау және жою Қазақстан Республикасының заңнамасына және компанияның ішкі талаптарына сәйкес жүзеге асырылады.
Вот перевод вашего текста на казахский язык:
---
**9. Киберқауіпсіздік**
Компания қызметкерлері компанияның өз технологиялары мен ақпараттық жүйелерін, сондай-ақ компания серіктестері мен жеткізушілерінің технологиялары мен жүйелерінің қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған шараларына қолдау көрсетуі тиіс. Бұл дегеніміз — компанияның саясаттары мен рәсімдерін, соның ішінде құпия сөздерді хабарлау ережелерін, ноутбуктармен, мобильді құрылғылармен және деректер сақтау құрылғыларымен жұмыс істеу, электрондық пошта мен деректердің ағып кетуінен қорғау бойынша ережелерді түсініп, орындау.
**10. Мүдделер қақтығысын болдырмау; сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясат**
Мүдделер қақтығысы — бұл қызметкер өз қызметтік міндеттерін орындау кезінде жеке немесе материалдық мүдделеріне әсер ететін немесе әсер етуі мүмкін шешімдер қабылдайтын, шешім қабылдауға қатысатын немесе өз міндеттеріне байланысты басқа да іс-әрекеттер жасайтын жағдай.
Мүдделер қақтығысы компанияның мүдделерімен сәйкес келмейтін немесе оны бұзатын қызметкердің жеке мүдделері мен әрекеттерінің қиылысы жағдайында туындайды. Мұндай жағдайлар, мысалы, қызметкердің, басшының немесе директордың компанияның мүдделеріне сәйкес келмейтін жеке пайда табуы үшін әрекет етуі мүмкін.
Қызметкерлердің компаниямен бәсекелесуіне немесе өздерінің жеке немесе отбасылық мүдделерінің әсер етуіне жол берілмейді. Сонымен қатар, қызметкердің немесе оның отбасы мүшелерінің компаниямен, серіктес немесе жеткізушілермен қандай да бір коммерциялық мүдделерге немесе қатынастарға ие болуы да мүдделер қақтығысына әкелуі мүмкін.
**11. Сыйлықтарды қабылдауға тыйым салу**
Компаниядағы шешім қабылдауға әсер ету мақсатында сыйлықтарды (ақша, қызметтер, тағамдар, ойын-сауық шаралары және т.б.) қабылдау немесе беру — компанияның ережелерімен тыйым салынады. Бұл дегеніміз:
- Компания сыйлықтардың құны, Қазақстан Республикасының заңнамасы мен Кодекстің талаптарына сәйкес болуын бақылап отырады;
- Ақшалай сыйлықтар беру және алу, сондай-ақ, егер ол шешімді өзгертуге ықпал етуі мүмкін болса, сыйлықтардың бағалы зат түрінде берілуіне жол берілмейді;
- Мемлекеттік қызметкерлерге сыйлықтар беру немесе қабылдау шектеледі.
**12. Қоршаған ортаға теріс әсерді азайту**
Компания өз қызметінің қоршаған ортаға әсерін азайтуға ұмтылады. Компания мен серіктестер үшін қабылданатын шешімдер экологиялық қауіпсіз даму қағидатына негізделген болуы керек. Бұл ресурстарды тиімді пайдалану және қалдықтарды азайту дегенді білдіреді.
Компания қауіпті және биологиялық қауіпті қалдықтарды өңдеу және жою ережелерін сақтайды. Қызметкерлер қоршаған ортаға зиян келтіретін жағдайлар туралы басқаруды дереу хабарлауы тиіс.
**13. Балалар еңбегі мен мәжбүрлі еңбекке қарсы күрес**
Компания балалар еңбегі мен мәжбүрлі еңбекті қабылдамайды және Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес төмендегідей ережелерді ұстанады:
- Компания балалар еңбегін пайдаланбайды және мұндай қызметті пайдаланатын жеткізушілермен немесе серіктестермен жұмыс жасамайды;
- Компания мәжбүрлі еңбекке жол бермейді, соның ішінде жеткізушілер мен мердігерлер арқылы да.
**14. Компанияның мүдделеріне сай тек қана сатып алулар жүргізу**
Компания қызметкерлері компанияның немесе оның туыстарының мүдделеріне байланысты сатушылардан тауарлар, қызметтер немесе жұмыстар сатып алу кезінде ашықтықты қамтамасыз етіп, қажетті рұқсаттарды алған жағдайда ғана сатып алу жасай алады.
Компания тек баға, сапа, өнімділік және жарамдылық негізінде сатып алады. Қызметкерлер заңсыз немесе күмәнді операцияларды жүзеге асыруға жол бермейді.
**15. Ақпараттың ашықтығы**
Компания қызметкерлеріне және басқа да мүдделі тұлғаларға қатысты өз қызметінің ашықтығын қамтамасыз етеді. Барлық қажетті ақпарат көздері (интернет, баспа басылымдары, баспасөз-конференциялар, теле-радио хабарлар) арқылы қажетті ақпаратты ашық түрде жариялайды.
**16. Компанияның ақпараттық, идеялық және интеллектуалдық меншік құқығы**
Компанияның ақпараттық ресурстары, интеллектуалдық меншік және инновациялық идеялары оның құнды активтері болып табылады. Қызметкерлер компанияның бұл ресурстарын қорғауға және басқаруға жауапты.
Құпия ақпараттың жариялануы тек заңды негізде немесе іскерлік қажеттілік бойынша болуы мүмкін. Қызметкер жұмыс орнынан кеткен жағдайда да, ол компанияның құпия ақпаратын жариялауға немесе қолдануға құқығы жоқ.
**17. Қайырымдылық көмегі**
Компания атынан немесе оның қаржылық ресурстарын пайдалана отырып қайырымдылық жасау тек қана Компанияның ішкі ережелері мен Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес жүзеге асырылуы мүмкін.
**18. Спонсорлық**
Спонсорлық — бұл маркетингтік стратегияның және қоғаммен байланыс орнатудың бір бөлігі. Бұл компанияның ішкі процестеріне және заңнамалық талаптарға сәйкес жүзеге асырылады.
**19. Кәсіби стандарттар мен кәсіби тәртіп; сапаны қамтамасыз ету**
Қызметкерлер кәсіби стандарттарды сақтауға және компанияның репутациясын нығайтуға тиіс. Клиенттермен жұмыс кезінде барлық ережелер мен стандарттарға сәйкес әрекет ету қажет.
**20. Кодекспен танысу тәртібі**
Қызметкерлер осы Кодекс туралы ақпаратты қабылдаған күннен бастап үш жұмыс күнінің ішінде оған қол қойып танысуы тиіс. Кодекс ережелерін дұрыс сақтау үшін комплаенс қызметі тұрақты түрде оқыту жүргізеді.
---
Бұл мәтін Қазақстан Республикасының заңнамасы мен кәсіпорын ішіндегі корпоративтік тәртіптерге негізделген бірқатар маңызды ережелерді қамтиды.
