2021 жылғы "Ақмола облысының мәдениет басқармасы" мемлекеттік мекемесінің қызметіндегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау нәтижелері бойынша талдамалық анықтама.
"Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы" Қазақстан Республикасының Заңына, "Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізудің үлгілік қағидаларын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігі Төрағасының 2016 жылғы 19 қазандағы № 12 бұйрығына сәйкес, сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу мақсатында Басқармамен жұмыс тобы құрылды.
Корупциялық тәуекелдерге талдау жүргізу кезеңі: 2022 жылғы 1-31 мамыр аралығында.
Талданатын кезең: 2021 жылғы 01 қаңтардан 2022 жылғы 23 мамырға дейін.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау келесі бағыттар бойынша жүзеге асырылды:
1) Нормативтік құқықтық актілерде сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау;
2) ұйымдастыру-басқару қызметінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау.
Бөлімшенің қызметін қозғайтын нормативтік құқықтық актілерде сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтарды жасауға ықпал ететін дискрециялық өкілеттіктер мен нормалар анықталады.
Ұйымдастырушылық - басқарушылық қызмет деп сұрақтар түсініледі:
1) персоналды басқару, оның ішінде кадрлардың ауысуы;
2) мүдделер қақтығысын реттеу;
3) мемлекеттік қызметтер көрсету;
4) рұқсат беру функцияларын іске асыру;
5) бақылау функцияларын іске асыру;
6) бөлімшенің ұйымдастырушылық-басқарушылық қызметінен туындайтын өзге де мәселелер.
1.1 Басқарма қызметіне қатысты нормативтік құқықтық актілердегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау.
НҚА-да сыбайлас жемқорлық тәуекелдері анықталған жоқ.
2.1. Персоналды басқару, оның ішінде кадрлардың ауысуы.
Ұсынылған ақпаратты зерделеу барысында басқарманың штат саны 13 бірлікті құрайтыны анықталды (таза ауысымдылық – 2, қысқартылды – 2, тәртіптік жауаптылыққа тартылды-2).
Басқарма қызметкерлеріне сыйлықақы беру туралы берілген бұйрықтарды зерделеу кезінде сыйлықақы қорын бөлу кезінде басшылық тарапынан артықшылық көрсету фактілері анықталған жоқ. Қызметкерлерге сыйлықақы беру мемлекеттік мерекелерге сыйлықақы сомасын тең бөлумен жүзеге асырылады. Барлық бұйрықтарға басқарма басшысын көтермелеу туралы тиісті өкім бар.
Басқармада құрамына қатардағы қызметкерлерді қоса отырып, қызметкерлерге сыйақы беру жөніндегі комиссия құрылды және бекітілді.
Ведомстволық бағынысты ұйымдарға тағайындау.
Басқарма ережесіне сәйкес ведомстволық бағыныста 11 мәдениет ұйымы (6 мемлекеттік кәсіпорын, 5 мемлекеттік мекеме) бар.
Басқарма ведомстволық бағынысты ұйымдардың басшыларын конкурстық іріктеуді, тағайындауды және аттестаттауды жүзеге асырады. Конкурстық рәсімдер ДСМ және ӘД 2015 жылғы 25 желтоқсандағы № 1017 бұйрығымен бекітілген Азаматтық қызметке кіру және азаматтық қызметшінің бос лауазымына орналасуға конкурс өткізу қағидаларымен регламенттелген.
Аттестаттау өткізуге және мемлекеттік кәсіпорындар үшін бос лауазымдарға міндетті конкурстық орналасуға қатысты (коммуналдық мемлекеттік кәсіпорын нысанындағы театрлар, филармония). Осылайша, мемлекеттік кәсіпорын басшысын тағайындау және аттестаттаудан өткізу, сондай-ақ ҰЭМ-нің 2015 жылғы 2 ақпандағы № 70 бұйрығымен бекітілген оның кандидатурасын келісу қағидаларына сәйкес басшылар үшін бос орындарды конкурстық түрде ауыстыру және кәсіпорын басшысы лауазымында болған әрбір келесі үш жыл өткен соң аттестаттаудан өту ғана көзделген. Басқармада басшылар үшін бос орындарды алмастыру және аттестаттаудан өту конкурстық комиссиясы, сондай-ақ мәдениет ұйымдарының 5 жылда бір рет аттестаттаудан өтуі үшін комиссия жұмыс істейді.
№ 1 ұсыным: Басқармаға НҚА-ға өзгерістер енгізу мәселесі бойынша бейінді министрлікке хат жолдау.
2.2. Мүдделер қақтығысын реттеу.
Талдау жұмысы барысында сыбайлас жемқорлыққа қарсы шектеулерді сақтау және жақын туыстарының бірлескен жұмысы тұрғысынан қызметкерлердің жеке істері зерделенді. Басқармада шектеулерді сақтамау немесе жақын туыстарының бірлесіп қызмет көрсету фактілері анықталған жоқ.
Мемлекеттік қызметті өткеру кезеңінде сыбайлас жемқорлыққа қарсы шектеулерді сақтау мақсатында басқарма қосымша бақылау жүргізеді. Осылайша, басқарма қызметкерлердің сыбайлас жемқорлыққа қарсы шектеулерді сақтауы тұрғысынан "Азаматтарға арналған үкімет" мемлекеттік корпорациясы КЕАҚ-қа және Мемлекеттік кірістер органдарына мерзімді түрде сұрау салулар жібереді.
Анықтама үшін: "Азаматтарға арналған үкімет" МК КЕАҚ Ақмола облысы бойынша филиалы – мемлекеттік қызметшілердің коммерциялық ұйымдардың жарғылық капиталында үлесінің болуы немесе болмауы туралы ақпаратқа ие (мысалы - ШҚ, ФҚ); Ақмола облысы бойынша Мемлекеттік кірістер департаменті - кәсіпкерлік қызметпен айналысу туралы ақпаратқа (ЖК тіркеу және т.б.).
2.3 Мемлекеттік қызмет көрсету.
Ережеге сәйкес Басқармамен 3 мемлекеттік қызмет көрсету қарастырылған:
Мәдени құндылығы жоқ өнер заттарын мемлекеттік шекара арқылы әкетуге анықтама беру реттелмеген мәселе болып табылады.
Басқарма мәдени құндылықтарды уақытша әкету құқығына рұқсат беру құжаты - куәлік беру бойынша Мемлекеттік қызмет көрсетеді, яғни бұл қызметті тек мәдени құндылықтарды көрмелерде көрсету үшін пайдаланады.
Анықтама: материалдық мәдени құндылықтарға археологиялық олжалар (оның ішінде көне монеталар), көне және сирек кездесетін кітаптар, құжаттар мен басылымдар, пошта маркалары, салық және ұқсас маркалар жеке немесе елу немесе одан да көп жыл бұрын шығарылған коллекциялардағы, көне және бірегей музыкалық аспаптар және т. б.) жатады.
Анықтама (қорытынды) мемлекеттік шекара арқылы өту кезінде заттарды тексеру кезінде қажет. Заңның 35-бабына сәйкес
Уақытша экспозиция, гастрольдік қызмет, реставрациялау жұмыстары мен ғылыми зерттеулер, тұсаукесерлер, көрмелер және халықаралық мәдени іс-шаралар өткізу жағдайларын, сондай-ақ заңнамада белгіленген өзге де жағдайларды қоспағанда," мәдениет туралы " мәдени құндылықтарды Қазақстан Республикасынан тыс жерлерге әкетуге тыйым салынады.
Сонымен қатар, "мәдениет туралы" заңда жергілікті атқарушы органдарда анықтамалар (қорытындылар) беру және өнер заттарын мәдени құндылықтар ретінде айқындау құзыреті жоқ.
Бұл функция алқалы органдарға да (ЖАО жанындағы сараптамалық кеңестер нысанында) бекітілмеген. Материалдық мәдени құндылықтар санатына заттарды айқындау бойынша құзыреттердің болмауы басқарма қызметінде де, шекара және кеден қызметі қызметінде де сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін қалыптастырады, кәсіпкерлер, суретшілер үшін өнер заттарын шетелде сату үшін әкету бойынша әкімшілік кедергіні қалыптастырады.
Балама ретінде, жергілікті атқарушы органдардың анықтамалар беруі лицензия негізінде электрондық форматта табысты іске асырылуы мүмкін.
№2 ұсыным: Басқармаға мәдени құндылығы жоқ өнер заттарын әкетуге анықтама беру рәсімін мемлекеттік қызметтер тізіліміне енгізу және бекітілген тетікті әзірлеу туралы бейінді ведомствоға хат жолдау.
2.4. Рұқсат беру функциялары
Рұқсат беру функциясы E-license порталы арқылы мемлекеттік қызметтер көрсету шеңберінде іске асырылады.
2.5. Бақылау-қадағалау функцияларын іске асыру
Бақылау-қадағалау функцияларын іске асыру кезінде заңнамада олқылықтардың болуы.
2.5.1. Ішкі талдау барысында бірқатар заңнамалық актілер мен Ережемен Басқармаға негізгі қызмет бағыттары бойынша бақылау-қадағалау функциялары бекітілгені анықталды. Алайда практикада оларды іске асыру бірқатар себептер бойынша жүргізілмейді, олардың негізгілері нормативтік актілердегі коллизиялар, сондай-ақ 2020 жылғы 1 қаңтардан бастап 2023 жылғы 1 қаңтарға дейін бару арқылы тексерулер мен профилактикалық бақылау мен қадағалау жүргізуге мораторийдің қолданылуы болып табылады.
"Тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау және пайдалану туралы" Заңның 13-бабына сәйкес тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау және пайдалану саласындағы мемлекеттік бақылау Кәсіпкерлік Кодекске сәйкес тексерулер және профилактикалық бақылау нысанында жүзеге асырылады. Үшін мемлекеттік бақылау жүзеге асырылады.:
- тарихи ескерткіштерді пайдалану және ұстау тәртібі
жергілікті маңызы бар мәдениет;
-жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштеріне ғылыми-реставрациялау жұмыстарын және археологиялық жұмыстар жүргізу арқылы жүзеге асырылады.
Тексеру парағы және тәуекел дәрежесін бағалау критерийлері бекітілді
МСМ-нің 2016 жылғы 14 маусымдағы № 162 және ҰЭМ-нің 2016 жылғы 23 маусымдағы № 277 бірлескен бұйрығымен. "Тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау және пайдалану саласындағы тәуекел дәрежесін бағалау өлшемшарттарын және тексеру парақтарын бекіту туралы".
ЖАО-ның профилактикалық бақылауды ұйымдастыру жөніндегі құзыреті 2019 жылғы 26 желтоқсанда қабылданған "тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау және пайдалану туралы" Заңның қабылдануына байланысты 2020 жылғы 06 Мамырда тексеру парақтарына өзгерістер енгізумен көзделгенін атап өткен жөн. Баяндалғанды ескере отырып, мораторий салдарынан профилактикалық бақылау жүргізілген жоқ.
№3 ұсыным: Басқарма НҚА-ға өзгерістер енгізу туралы бейінді министрлікке хат жолдасын.
2.6. Өзге де функциялар
Мемлекеттік шығармашылық Тапсырыс (бұдан әрі – МТЗ)
Анықтама: мемлекеттік шығармашылық тапсырыс-мемлекеттік шығармашылық тапсырысты жан басына шаққандағы нормативтік қаржыландыру әдістемесіне сәйкес айқындалатын және өнім берушілерде олардың меншік нысанына, ведомстволық бағыныстылығына, типтері мен түрлеріне қарамастан орналастырылатын, балалар мен жасөспірімдерге арналған мәдениет саласындағы мемлекет қаржыландыратын көрсетілетін қызметтер көлемі.
Платформаның мемлекеттік органдардың ақпараттық жүйелерімен интеграциялануының болмауы жосықсыз өнім берушілерге рұқсат берудің негізді тәуекелдеріне алып келетінін атап өту қажет.
Басқарма басшысы А.Сабитова