Ақмола облысының мәдениет, мұрағаттар және құжаттама басқармасында 4 заңды музей ұйымдары бар:
«Ақмола облыстық тарихи-өлкетану музейі» МКҚК, «Көкшетау қаласының тарих музейі» КММ, «Әдебиет және өнер музейі» КММ, «Мәлік Ғабдуллин музейі» КММ.
Ақмола облысы мәдениет басқармасының "Ақмола облыстық тарихи - өлкетану музейі" мемлекеттік коммуналдық қазыналық кәсіпорны – өлкенің көне мәдени мекемелерінің бірі, 1920 жылы халыққа білім беру уездік бөлімі жанындағы Көкшетау тарихи-өлкетану музейі ретінде көрнекі құралдар музейі ретінде құрылды.
Бастапқы қордың негізін мектеп коллекциясынан жиналған және берілген тарихи маңызы бар 130 зат құрады. Экспонаттар білім бөлімінің бір бөлмесіне келушілер үшін қойылды. Алты жылдан кейін музейі бөлек бөлінген бөлмеге - Советская көшесіндегі №89 (қазіргі М.Әуезов көшесі) төрт бөлмелі үйге көшті.
1945 жылдың қаңтар айынан бастап аудандық музей Көкшетау облыстық тарихи-өлкетану музейіне айналды. Сол жылдары облыстық музейге қала орталығындағы бұрынғы мешіт ғимараты берілді.
1974 жылдан бастап музей Көкшетау қаласының орталық алаңына жақын орналасқан ғимаратта орналасқан.
Музей ғимараты-мемлекеттік қорғаудағы тарих және сәулет ескерткіші. Ғимарат екі қабатты, кірпіш, 1904 жылы салынған.
2000 жылы Ақмола облыстық тарихи-өлкетану музейі мәртебесіне ие болды, өйткені Көкшетау қаласы Ақмола облысының орталығы болды.
Облыстық музейді алғашқы ауқымды қайта құру 2012 жылы жүргізілді.
2018 жылы энеолит дәуірін толық ашатын "Ботай-Бурабай" ашық аспан астындағы музей көрсетеді.
2019 жылы жаңа инновациялық технологияларды қолдана отырып, музей залдарын реэкспозициялау жүргізілді.
Музей коллекциялары өлкенің тарихы, археологиясы, этнографиясы, табиғаты мен мәдениеті бойынша бүгінгі күні облыстық музейде 85 мыңнан астам экспонаттар бар, олардың ең үздіктері жаңа экспозициялық залдарда ұсынылған:
* Табиғат залы
* "Табиғи тарих" залы»
* "Ұлы Дала өркениеті" залы»
* "ХІХ ғасырдағы Ақмола өлкесінің тарихы" залы
* "Ақмола облысының ХХ ғасырдағы тарихы" залы»
* Көрме залы
Облыстық тарихи-өлкетану музейінің құрамына 10 аудандық музей кіреді:
5 Степногорск тарихи-өлкетану музейі
Ақмола облысы мәдениет, архивтер мен құжаттамалар басқармасының «Көкшетау қаласының тарихы музейі» мемлекеттік коммуналдық мекемесі 2000 жылы құрылды. Музейдің қызметтік ауқымы облыс орталығының тарихын зерттеу, сақтау және насихаттауға бағытталған.
Музей экспозициясы 2004 жылы Көкшетау қаласының 180 жылдық мерейтойы қарсаңында ашылды. Музей қаланың көне тарихи бөлігінде - Қанай би көшесі, 32 мекенжайында орналасқан. Нақ осы жерде, Бұқпа тауының бөктері мен Қопа көлінің жағасында 19 ғасырдың бірінші жартысында Көкшетау қаласының құрылуы басталды.
Ағаштан жасалған бірқабатты ғимарат республикалық маңызы бар тарих ескерткіші болып табылады. 1889-1905 жылдар аралығында бұл ғимаратта кеңестік дәуірдің болашақ мемлекет қайраткері В.В. Куйбышевтың отбасы тұрып, оның балалық, жастық шақтары өтті . Ұлы Отан соғысы жылдарында Қызыл әскердің жаралы жауынгерлеріне арналған тыл госпиталі болды. Соғыстан кейінгі 1949 жылы В.В.Куйбышев атындағы республикалық мемориалдық музейі ашылып, 2000 жылы Көкшетау қаласының тарихы музейі болып қайта құрылды.
Музейдің кішігірім бес экспозициялық залында 1824 жылдан бастама алған хронологиялық тізбекте Көкшетау қаласының негізі құрылған кезеңнен бастап, қазіргі уақытқа дейінгі аралықтағы негізгі кезеңдері қамтылған. Экспозиция 19-20 ғасырлардағы Көкшетау қаласымен, оның экономикасы, өнеркәсібі, денсаулық сақтау саласы, білім беру, мәдениетінің қалыптасу тарихымен, қаланың дамуына өз үлесін қосқан адамдар өмірімен таныстырады.
Музей қорында 20 мыңға жуық жәдігерлер сақталуда. Олар: қаланың тыныс-тіршілігі мен тұрғындар өмірінен сыр шертетін өткен уақыттың сарғайған фотосуреттері, көне құжаттар, қолжазбалар, материалдық мәдениет пен тұрмыстық заттары.
Қазақ ССР Министерлер Кеңесiнiң 1989 жылғы 20-қаңтарында шыққан №14-шi қаулысы негiзiнде ұйымдастырыла бастаған «Әдебиет және өнер» мұражайы 1993 жылдың 22-шiлдесiнен бастап көпшiлiктiң мәдени-рухани игiлiгiне қызмет жасап келедi. Аталмыш мұражай Көкшетау-Ақмола өңiрi тумаларын ғана емес, елiмiзге танымал басқа да ақын-жазушылардың, сал-серiлердiң, өнер-қайраткерлерiнiң өмiр мен шығарма- шылығын жинақтап, зерттейтiн бiрден-бiр ғылыми орталық болып табылады.
Павлодардағы Бұхар жырау атындағы «Әдебиет және өнер» мұражайын қосқанда, мұндай мазмұндық-құрылымдағы музейдің саны республикамызда екеу екендiгi бiз үшiн мақтаныш.
Музей қорында 10 мыңнан астам жәдiгерлер сақталынуда. Көкшетау қаласындағы «Әдебиет және өнер» музейі бес бағыт бойынша жұмыс атқарады: фольклор, қазiргi дәуiр әдебиетi, өнер, көпшiлiк-саяхат және қор бөлiмi. Музейдiң негiзгi қорында аспандағы аққу құстан ән оздырған атақты сал-серiлер Бiржан салдың, Ақан серiнiң, Үкiлi Ыбырайдың, Балуан Шолақтың жеке заттары, Көкше өңiрiнде туып өскен белгiлi ақын-жазушылар, әдебиеттанушы ғалымдар Жұмағали Саинның, Есмағамбет Ысмайловтың, Көкен Шәкеевтiң, Мұса Асайыновтың, Сәкен Жүнiсовтiң, Естай Мырзахметовтiң, Тұрсынбек Кәкiшевтiң жеке бұйымдары, қол жазбалары, әдеби шығармалары, тарихи фотосуреттерi сақталынған. Ең құнды жәдiгерлердiң қатарында Қожа Ахмет Иассауидiң «Диуани хикмет» кiтабының ортағасырлық көшiрмесi, Қарауыл Қанай бидiң саптыаяғы, XVIII ғасырдағы батырдың су iшкен құтысы, Ақан серiнiң Темiрбек ұста жасаған адалбақаны, Ақанның ән ғұмырына айналған Ақтоқтының айнасы және iс тiгетiн «Зингер» машинасы, Ақтоқтыдан туған Жалмұқанның баласы Сұлтанның домбырасы тағы басқалар бар. Қазақ халқының өткен ғасырлардағы көшпелi өмiр тiршiлiгiнiң айнымас бөлшегiне айналған музыкалық ұлттық аспап түрлерi, зергерлiк әшекей бұйымдар, ағаштан, терiден жасаған тұрмыстық көне заттар да музейдің құнды жәдiгерлерi болып табылады.
Кеңес Одағының Батыры, академик, жазушы, қоғам қайраткерi Мәлiк Ғабдуллин музейі Қазақстан Республикасы Министрлер Кабинетiнiң 07.05.1993 жылға қарасты № 465 қаулысына сәйкес және 1995 жылдың 4-қыркүйегiне қарасты № 1-39 Көкшетау облысы әкiмiнiң жарлығына байланысты Батыр атамыздың 80-жылдығына орай ашылды.
2004 жылы 116 жыл болған музейдің ескi ғимараты пайдалануға жарамсыз деп танылды. Ақмола облысы әкiмдiгi музей ғимаратын қайта салу жөнiнде шешiм қабылдады.
2005 жылдың 19 тамызында жаңа музей салтанатты түрде ашылуына сол кезде Ақмола облысында қызмет бабымен iс-сапарда болған Республикамыздың Президентi Н.Ә.Назарбаев қатысып, М.Ғабдуллин ескерткiшiне гүл шоқтарын қойып, Батыр аруағына тағзым еттi.
«Мәлiк Ғабдуллин музейi» МКМ қызметiнiң негiзгi мақсаты — Кеңес Одағының Батыры, академик, қоғам қайраткерi М.Ғабдуллиннiң тұлғасы арқылы өскелең ұрпаққа Отан қорғау жауапкершiлiгiн ұқтыру, батыр бабаларымыздың ерлiк дәстүрiн насихаттау, этнопедагогикалық бағыттағы насихат жұмыстарын жандандыру арқылы жаңа қазақстандық патриотизмдi қалыптастыру. Музей қорында 7 мыңнан астам экспонат бар.
Ақмола облысының музейлері мәдени мұраға қолжетімділікті кеңейтуді жалғастыруда. Облыстық және аудандық музейлерді қоса алғанда 14 музей жұмыс істейді. Жалпы қор 170 258 экспонат (негізгі қор – 85 288, көмекші қор – 84 970), АЖ-музейде (автоматтандырылған жүйе) 38 069 экспонат енгізілді, бұл 44,6% құрайды. Ағымдағы кезеңде 4044 экскурсия, 465 дәріс өткізілді, 354 көрме ұйымдастырылды, 1468 музей заттары түсті. Барлық нысандарда 94 799 адамға қызмет көрсетілді.
2024 жылы Степногор тарихи-өлкетану музейі өзінің 30 жылдығын атап өтті, ал Атбасар ауданы Ілияс Есенберлиннің әдеби музейі өзінің 25 жылдығын атап өтті.
2025 жылы Ақмола облыстық тарихи-өлкетану музейінің 105 жылдығы, Мәлік Ғабдуллин музейінің 30 жылдығы, Көкшетау қаласының тарих музейінің 25 жылдығы аталып өтеледі.