Бірыңғайжинақтаушызейнетақықорысалымшыларыныңзейнетақыжинақтарыныңсомасы 2022 жылдың 1 сәуіріндегіжағдайбойынша 13,0 триллион теңгеболды. Бұлқаражаттыңзейнетақыжарналары мен инвестициялықтабыстықамтитыныбелгілі.
Зейнетақыжинақтарындағыинвестициялықтабыстыңүлесіжылсайынөсіпкеледі. Жалпы, барлықзейнетақыактивтері БЖЗҚ-ғабіріктірілгенсәттенбастапҰлттық банк қамтамасызеткенинвестициялықтабыс 6,3 трлн теңгеніқұрады.
2022 жылдың 1 қаңтары мен 1 сәуіріаралығындаинвестициялықтабысшамамен 295,8 млрд теңгегеөсті.
Биылжылбасынанберігеосаясиахуалғабайланыстыәлемдікқаржы, тауарнарықтарындақұбылмалылықбасымболып, бұлинфляцияныңөсуіне де, зейнетақыактивтерініңтабыстылықкөрсеткіштеріне де әсерінтигізді.
2022 жылдыңнаурызайындаҚазақстандағы инфляция деңгейі 2016 жылғықыркүйектенбастапеңжоғарғыжылдықмәнгежетіп, 12% дейінөсті. Инфляцияғаәсереткеназық-түліктауарларыныңқымбаттауыболып, бағаөсімі 15,4% жетті. Соныменқатар, тұрмыстықзаттар мен қызметқұны да күртөсті.
Зейнетақы активтерінің табыстылығы қаржы құралдарын нарықтық және валюталық қайта бағалау салдарынан өзгеріп, жыл басынан бері түрлі кезеңдерде оң да, теріс те қалыптасты.
Зейнетақы жинақтары қаржы құралдарына түрлі валютада инвестицияланған. Инвестициялардың 2/3 теңгеменжәне 1/3 шетелвалютасымен, валюталықинвестициялардыңбасымбөлігі АҚШ долларыменорналастырылды. Тиісінше, доллар бағамызейнетақыактивтеріқұрамындағыинвестициялықкіріскеәсеретеді: ұлттық валюта нығайғанкездеинвестициялықкірістөмендеп, доллар бағамыөскенкездежоғарылауымүмкін.
2022 жылдыңқаңтары мен наурыздың басы аралығында АҚШ долларынақатыстытеңгебағамыәлсіреп, доллар құны 431 теңгеден 495 теңгегедейін, оданәрі 512 теңгегедейінөскенболатын. Осылайша, аптасайынзейнетақыактивтеріноңвалюталыққайтабағалауқалыптасты. Салымшылар да өздерініңжекезейнетақышоттарындаайтарлықтайоңинвестициялықтабыстыбайқады. Соданкейінұлттық валюта нығайып, доллар бағамысәйкесінше, төмендеді. 1 сәуірде 1 доллардыңбағамы 466 теңгеболды.
Нәтижесіндеқаржынарығындағыжағымсызоқиғаларжәнеактивтердівалюталыққайтабағалауинвестициялықкірістіліккекеріәсеретті. Соңғыкүнтізбелік 12 айда кірістілік 10,43% болса, сәйкескезеңде инфляция 12,0% жетті. Зейнетақыактивтерінқайтабағалауаптасайынжәнеайдыңсоңғыкүніндежүргізілетіндіктен, салымшыларбұлөзгерістердіөздерініңүзіндікөшірмелеріненкөреалады.
Айта кету керек, зейнетақыжинақтары – бұлұзақмерзімдіинвестицияларжәнеинвестициялықтабыстыңмөлшерінкемінде 1 (бір) жылкезеңіндеталдағанорынды. Қысқамерзімдідеректер (аптасайынғы, ай сайынғыжәнет.б.) – айқыннәтижебермейді, өйткені, олнарықтыңүнеміқұбылмалығынатәуелді.
Мысалы, салымшылардың (алушылардың) зейнетақышоттарына 2021 жылыаударылған таза инвестициялықтабысшамамен 1,4 трлн теңгеніқұрап, біржылішіндетүскенжарналарсомасынанасыптүсті (1,3 трлн теңге). 2021 жылыҚазақстанҰлттықБанкініңбасқаруындағы БЖЗҚ зейнетақыактивтерібойыншажылбасынанберікірістілік инфляция 8,4% болғанда 11,13% жетті.
Жинақтаушы зейнетақы жүйесі құрылған күннен бастап (1998 жыл) 2022 жылдың 1 сәуіріне қарай, инвестициялық табыстылық барлық кезеңдегі инфляция 580,40% болғанда өсу қорытындысымен 698,23% құрады. Осылайша, жинақтаушы зейнетақы жүйесі қолданыла бастаған кезден бастап 2022 жылдың 1 сәуіріне дейінгі кезеңде зейнетақы активтерінің нақты (яғни, инфляциядан асып түсетін) кірістілігі 117,84% көрсетті.
Инвестициялық басқарудың және зейнетақы активтерін есепке алудың барлық жүйесі ашық болып табылады: әрбір салымшы өзінің инвестициялық табысын enpf.kz сайты немесе мобильді қосымшадағы жеке кабинеттен 24/7 тәртібінде көре алады. Айтакетейік, зейнетақыактивтерінқайтабағалауаптасайынжәнеәрайдыңсоңғыкүніндежүргізіледі.
БЖЗҚ зейнетақыактивтерінинвестициялықбасқаружөніндегіжәне БЖЗҚ зейнетақыактивтеріорналастырылғанқаржықұралдарытуралыақпарат БЖЗҚ ресмисайтындағы (www.enpf.kz) «Көрсеткіштер/инвестициялыққызмет» бөліміндежарияланады.
БЖЗҚ 2013 жылғы 22 тамызда «ГНПФ» ЖЗҚ» АҚ негізіндеқұрылды. БЖЗҚ құрылтайшысыжәнеакционеріҚазақстанРеспубликасыҚаржыминистрлігінің «Мемлекеттікмүлікжәнежекешелендірукомитеті» ММ арқылыҚазақстанРеспубликасыныңҮкіметі. БЖЗҚ зейнетақыактивтерінсенімгерлікпенбасқарудыҚазақстанРеспубликасыныңҰлттықБанкіжүзегеасырады. 2016 жылғы 1 қаңтарданбастапзейнетақыактивтерінбасқарутиімділігінарттырубойыншаұсыныстаржасауқызметіҚазақстанРеспубликасыныңПрезидентібасшылықететінҰлттыққордыбасқарукеңесінеберілді. Зейнетақызаңнамасынасәйкес БЖЗҚ міндеттізейнетақыжарналарын, міндеттікәсіптікзейнетақыжарналарын, еріктізейнетақыжарналарынтартуды, зейнетақытөлемдерін, зейнетақыжинақтары мен төлемдерінжекеесепкеалудыжүзегеасырады, салымшыға (алушыға) зейнетақыжинақтарыныңжай-күйітуралыақпаратбереді (толығырақwww.enpf.kzсайтында).