2020 жылғы 1 қыркүйекте Мемлекет басшысы «Жаңа жағдайдағы Қазақстан: іс-қимыл кезеңі» атты Қазақстан халқына Жолдауында өкілеттіктерін нақты бөле отырып, үш буынды модельді енгізуді тапсырды.
Қазақстан Республикасының заңнамасындағы өзгерістерге сәйкес, ағымдағы жылдың басынан бастап қылмыстық процестің жаңа үш буынды моделі бойынша жұмыс істейміз.
Сот төрелігінің үш буынды моделі барлық дерлік елдерде қолданылады. Бұл модельде үш буын қылмыстық процеске жауап береді: полиция, прокуратура және сот. Аталған құрылымдар арасындағы өкілеттіктер нақты анықталған.
Бірінші буын – полиция – қылмысты және қылмысқа қатысы бар тұлғаларды анықтап, дәлелдер жинауы керек.
Екінші буын – прокуратура - жиналған дәлелдемелерге тәуелсіз баға беруге, азаматтардың құқықтарын бұзудың жолын кесуге, адал азаматтарды қылмыстық процеске тартуға жол бермеуге, сотта айыптауды қолдауға міндетті.
Үшінші буын – сот - органдардың әрекеттеріне шағымдарды қарайды және іс бойынша түпкілікті шешім шығарады.
Мұндай шектеу негізсіз заңсыз шешімдерден қорғайтын құқық қорғау кедергілерін тудырады. Үш буынды жүйенің әр кезеңі істі сотқа бермес бұрын өтуі керек сүзгі ретінде қызмет етеді.
Жаңашылдықтар азаматтардың конституциялық құқықтарын сақтаудың кепілі болуға, тергеу сапасын арттыруға, адамдарды қылмыстық процесс шеңберіне негізсіз тартуды болдырмауға бағытталған.
Бұл туралы 03.08.2021 жылы Қорғалжын ауданының прокуратурасы ғимаратында өткен брифингте айтылды. Оған тергеу құқығына ие болғандар аудан прокурорының м.а. Е.Ш. Жандосов, ауданның ПБ бастығы Ш.Б. Әшімов, ауданның ПБ бастығының орынбасары Ж.С. Түсіпов, аудан прокуратурасының аға прокуроры Д.Ш. Абилгазиев қатысты.
Аудан прокурорының м.а. Е.Ш. Жандосовтың айтуынша жаңа формат прокурорларды заңсыз шешімдердің күшін жоюға бағытталған шараларды уақтылы қабылдауға бағытталады. Прокурор қылмыстық құқық бұзушылықты СДТБТ-де тіркеу басталғаннан бастап үздіксіз және пәрменді қадағалауды жүзеге асырады. Ағымдағы жылы қылмыстық істер бойынша аудан ПБ қызметкерлері прокурордың келісуін (бекітілуін) талап ететін 20-дан астам негізгі процессуалдық шешімдер қабылдады, онда бүгінгі күні прокурорлардың шешімдерінен бас тарту орын алған жоқ - деп атап өтті.
Өз кезегінде, ауданның ПБ бастығы Ш.Б. Әшімов жалпы қылмыстық процесте процестік құжаттарды жасау сапасы жақсарғанын, электрондық форматты кеңейтілген пайдалану есебінен қылмыстық істер материалдарын зерделеу кезінде уақытты процестік үнемдеу мүмкіндігі пайда болғанын атап өтті. Бұл, әсіресе, мерзімдерді үзу және өндірісті тоқтату туралы шешімдерді келісуде байқалады, бұл перспективада істерді осындай шешімдермен тергеудің сапасы мен мерзімдеріне оң әсер етуі тиіс.
Қылмыстық процестің осындай үлгісімен сотқа дейінгі тергеп-тексеруді жүзеге асыратын органдардың қызметі трансформацияланады. Біріншіден, бұл заңнаманы жетілдіру, екіншіден, сотқа дейінгі тергеп-тексеру тәсілдерін және прокурорлар мен тергеушілердің ұйымдастырушылық дағдыларын өзгерту.
Қазіргі уақытта ауданның ПБ «Электрондық қылмыстық іс» жобасы бойынша СДТБТ АЖ сотқа дейінгі тергеуді жүзеге асыратын қызметкерлердің жұмыс орындары жабдықталған.
Жоғары кәсіпқойлықты арттыру мақсатында тұрақты негізде аудан прокуратурасы бірлесіп сот төрелігінің үш буынды моделі бойынша сабақтар өткізеді.
Қорғалжын ауданының прокуратурасы