Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін талдау туралы
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жүйесіндегі негізгі буын сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін, олардың пайда болуымен байланысты жағдайлар мен себептерді анықтау және азайту болып табылады.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін, олардың әртүрлі салалар мен салаларда таралу деңгейін бағалау мемлекеттік, оның ішінде сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметті нормативтік-құқықтық реттеудегі олқылықтарды, мемлекеттік-құқықтық реттеу тетіктерінде туындайтын проблемаларды анықтауға, сондай-ақ сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет процесінде құқық қолдану практикасын жетілдіруге бағытталған шараларды әзірлеуге ықпал етеді.
Осыған байланысты, мемлекеттік және жеке секторда сыбайлас жемқорлықтың себептері мен жағдайларын болдырмау мақсатында алғаш рет «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс – қимыл туралы» 2015 жылғы 18 қарашадағы Қазақстан Республикасының Заңымен (бұдан әрі-Заң) сыбайлас жемқорлыққа қарсы мониторинг және сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін талдау (сыртқы және ішкі) сияқты сыбайлас жемқорлықтың алдын алу институттары енгізілді.
Қазақстан Республикасы Президентінің 2015 жылғы 29 желтоқсандағы №155 Жарлығымен сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне сыртқы талдау жүргізу қағидалары бекітілді, олар арнаулы мемлекеттік органдарды қоспағанда, мемлекеттік органдар мен ұйымдардың, квазимемлекеттік сектор субъектілерінің қызметінде оны жүргізу тәртібін айқындайды.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдаудың үлгілік қағидалары және сыбайлас жемқорлыққа қарсы мониторинг жүргізу қағидалары Мемлекеттік қызмет істері министрінің 2015 жылғы 29 желтоқсандағы №18 және №16 бұйрықтарымен бекітілген.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы мониторинг-сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл субъектілерінің сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясаттың тиімділігіне, сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл саласындағы құқық қолдану практикасының жай-күйіне, сондай-ақ қоғамның сыбайлас жемқорлық деңгейін қабылдауы мен бағалауына қатысты ақпаратты жинау, өңдеу, жинақтап-қорыту, талдау және бағалау жөніндегі қызметі. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы мониторингті уәкілетті орган және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылдың өзге де субъектілері жүргізеді.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті орган жүргізетін сыбайлас жемқорлыққа қарсы мониторинг барысында мемлекеттік органдардың, ұйымдар мен квазимемлекеттік сектор субъектілерінің сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері жөніндегі қызметі; бұқаралық ақпарат құралдарындағы жарияланымдар және жеке және заңды тұлғалардың сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері жөніндегі өтініштері; құқықтық статистика органдарының деректері зерделенеді.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы мониторинг элементтерінің бірі сыбайлас жемқорлық деңгейін қабылдау және оның көріністеріне қарсы іс-қимыл мәселелері бойынша әлеуметтік сауалнамалардың нәтижелерін қарау болып табылады.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылдың өзге де субъектілері жүргізген сыбайлас жемқорлыққа қарсы мониторингтің нәтижелерін сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті орган жинақтайды. Нәтижелерді қорыту кезінде мемлекеттік органдардың, ұйымдардың, квазимемлекеттік сектор субъектілерінің қызметінде сыбайлас жемқорлықтың жай-күйі мен туындау себептерін сипаттайтын сандық және сапалық көрсеткіштер, сондай-ақ сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл субъектілері қабылдайтын сыбайлас жемқорлыққа қарсы шараларды жақсарту жөніндегі бағалау, тұжырымдар мен ұсыныстар міндетті түрде ескеріледі.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті орган тоқсан сайынғы негізде сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл саласындағы ағымдағы ахуалды бағалауды көрсететін талдамалық есеп қалыптастырады және сыбайлас жемқорлыққа қарсы мониторинг нәтижелері бойынша шешімдердің бірін қабылдайды: сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл субъектілері қызметінің тиімділігін арттыру жөнінде ұсыныстар әзірлеу; сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл субъектілері қызметіндегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне талдау жүргізу.
Заңның 7-бабының 4-тармағына сәйкес сыбайлас жемқорлыққа қарсы мониторингтің нәтижелері сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне талдау жүргізу, сондай-ақ сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыруға бағытталған шараларды жетілдіру үшін негіз болып табылуы мүмкін. Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін талдау-сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар жасауға ықпал ететін себептер мен жағдайларды анықтау және зерделеу.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті органның бірінші басшыларының және сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне сыртқы талдау объектісінің, ал олар болмаған жағдайда олардың міндеттерін атқаратын не олардың лауазымдарын алмастыратын адамдардың бірлескен шешімі сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне сыртқы талдау жүргізу үшін негіз болып табылады.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне сыртқы талдауды бірлескен шешіммен құрылған жұмыс тобы 30 жұмыс күнінен аспайтын кезеңде жүргізеді. Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне сыртқы талдау жүргізуге уәкілетті орган сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылдың өзге де субъектілерінің мамандарын және (немесе) сарапшыларын тартуға құқылы.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін талдау ақпаратты жинау, қорыту, талдау және талдау анықтамасын жасау кезеңдерін қамтиды.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін талдау мынадай бағыттар бойынша жүзеге асырылады:
1) сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін сыртқы талдау объектісінің қызметін қозғайтын нормативтік құқықтық актілерде сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау;
2) персоналды басқару, оның ішінде кадрлардың ауысуы;
3) мүдделер қақтығысын реттеу;
4) мемлекеттік қызметтер көрсету;
5) рұқсат беру функцияларын орындау;
6) бақылау-қадағалау функцияларын іске асыру;
7) сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін сыртқы талдау объектісінің ұйымдастырушылық-басқарушылық қызметінен туындайтын өзге де мәселелер жатады.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін сыртқы талдау нәтижелері бойынша анықталған сыбайлас жемқорлық тәуекелдері туралы ақпаратты және анықталған сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін жою жөніндегі ұсынымдарды қамтитын екі данада талдамалық анықтама дайындалады. Талдамалық анықтама жұмыс тобының мүшелерімен келісіледі және бірлескен шешімде айқындалған уәкілетті органның және сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін сыртқы талдау объектісінің лауазымды адамдары қол қояды.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін сыртқы талдау нәтижелері бойынша анықтамаға қол қойылған күннен бастап 6 ай ішінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін сыртқы талдау объектілерінің сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін сыртқы талдау нәтижелері бойынша шығарылған, сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар жасауға ықпал ететін себептер мен жағдайларды жою жөніндегі ұсынымдарды орындауына мониторинг жүргізіледі.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдауды сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау субъектісінің бірінші басшысы айқындайтын құрылымдық бөлімше, лауазымды адам (лауазымды адамдар) немесе оның шешімімен құрылатын жұмыс тобы жүргізеді. Бірінші басшының шешімі бойынша жұмыс тобының құрамына сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылдың өзге де субъектілерінің мамандары және (немесе) сарапшылары тартылады.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау субъектісінің құрылымдық бөлімшесінің, ведомствосының, ведомстволық бағынысты ұйымының, аумақтық және оған теңестірілген бөлімшелерінің (бұдан әрі – бөлімше) қызметі сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдаудың объектісі болып табылады.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу мерзімділігін сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау субъектілері айқындайды.
Анықталған сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін жою жөніндегі ұсынымдары бар талдамалық анықтама сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау субъектісінің бірінші басшысына қарау және шаралар қабылдау үшін енгізіледі.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін ішкі талдау нәтижелері сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін ішкі талдау субъектісінің интернет-ресурсында орналастырылады.
Ақмола облысы қаржы басқармасының
әдеп жөніндегі уәкілі Белая Т.Ю.