Қазақстанның көлік саласы оң динамиканы көрсетуде — Қ. Өскенбаев

Қазақстанның көлік саласы оң динамиканы көрсетуде — Қ. Өскенбаев

ҚР Премьер-министрі Әлихан Смайыловтың төрағалығымен өткен Үкімет отырысында еліміздің транзиттік-көліктік әлеуетін дамыту мәселесі қаралды. ҚР Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі Қайырбек Өскенбаев пен "ҚТЖ "ҰК" АҚ Басқарма Төрағасы Нұрлан Сауранбаев баяндама жасады. ҚР ИИДМ басшысының айтуынша, қазіргі уақытта Қазақстанның көлік саласы оң динамиканы көрсетуде. Жүк тасымалы көлемінің өсуі сақталды. Мәселен, а. ж. қаңтар-ақпан айларына өткен жылдың ұқсас кезеңімен салыстырғанда: - темір жол көлігімен жүк тасымалдау көлемі 10% - ға артып, 70,8 млн тоннаны құрады; – транзиттік жүктерді тасымалдау көлемі 20% - ға өсіп, 4 млн тоннаны, контейнерлер-12% - ға артып, 174,7 мың ЖФЭ көрсеткіші артты. "Биыл біздің алдымызда темір жол көлігімен жүк тасымалдау көлемін – 420 млн тоннаға дейін, транзиттік тасымалдар көлемін – 24,5 млн тоннаға дейін және контейнерлер транзитін 1100 мың ЖФЭ дейін жеткізу міндеті тұр. Бүгінде транзиттік жүктердің 90% - ы темір жол көлігімен тасымалданады", - деді Қ.Өскенбаев. Тұтастай алғанда, елдің транзиттік-көлік әлеуетін дамытудың негізгі сандық көрсеткіші "Қуатты өңірлер – ел дамуының драйверлері"ұлттық жобасы шеңберінде айқындалған. 2025 жылға дейін транзиттік тасымалдау көлемін 30 млн тоннаға дейін жеткізу жоспарланып отыр. Қойылған міндетке қол жеткізу үшін Министрлік теміржол инфрақұрылымын салу, жылжымалы құрамды жаңарту, жүктерді контейнерлеу, балама бағыттарды дамыту, халықаралық дәліздерді дамыту бойынша шаралар қабылдауда. Теміржол көлігі саласындағы "тар жерлерде" өткізу әлеуетін арттыру үшін 2025 жылға дейін 3 негізгі инфрақұрылымдық жобаны іске асыру жоспарлануда. Бірінші. "Достық-Мойынты". Аталған жобаны іске асыру ҚХР мен Еуропа арасындағы транзиттік тасымалдар көлемін, учаскенің өткізу қабілетін – 5 есеге дейін арттыруға және тасымалдау жылдамдығын тәулігіне 1500 км-ге дейін арттыруға мүмкіндік береді. Екінші. "Дарбаза-Мақтаарал". Бұл жоба Орта Азия елдеріне транзиттік қашықтықты қысқартуға, сондай-ақ қолданыстағы өткізу пункті арқылы Өзбекстанға шығуды қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Үшінші. "Алматы станциясының айналма темір жол желісі". Жоба Алматы торабын 30% - ға жеңілдетуге және жүктерді жеткізу уақытын 24 сағатқа дейін қысқартуға мүмкіндік береді. Отандық вагон жасауды қолдау мақсатында отандық вагондарды сатып алуға кредит беру кезінде вагон операторлары үшін сыйақы мөлшерлемесін субсидиялау түрінде мемлекеттік қолдау құралдары енгізілді. Осы бағдарлама шеңберінде шамамен 3,5 мың фитингтік платформа және 2 мыңнан астам жүк вагондары сатып алынды. Сондай-ақ, ағымдағы жылы "ҚТЖ" 1,5 мың жүк вагонын сатып алуды жоспарлап отыр. Жүк тасымалдарын одан әрі дамыту мақсатында министрлік отандық электровоздар (ALSTOM) мен тепловоздар (LKZ GE) сатып алу кезінде сыйақы мөлшерлемесін субсидиялау түрінде қолдау құралын заңнамалық түрде енгізуді ұсынады. Бүгінде әлемдік жүк тасымалдары жүктерді контейнерлеуге қарқынды көшуде. Аталған бағытты іске асыру үшін Индустрия министрлігі "Қазақстан темір жолы "ҰК" АҚ-мен бірлесіп тасымалдау нарығына мұқият талдау жүргізді. Экспорттық жүктерді контейнерлеудің болжамды көлемі және контейнерлерге қажеттілік айқындалды. Бұл ретте бастапқы кезеңде 2 млн тонна жүкті контейнерлеуді жүргізу жоспарланып отыр. Қытай Халық Республикасымен шекарадағы карантиндік шектеулерге байланысты еліміздің негізгі кәсіпорындары — АрселорМиттал, ERG, Қазмырыш, Қазхром, Қазминералс және YDD өз жүктерін контейнерлеуге мүдделі. Экспорттық көлемді тасымалдау үшін Исткомтранс, Fesco және ҚТЖ көлік компаниялары жеткілікті контейнерлік парк құру мәселесін қарастыруда. Сериялық өндірісті іске қосу 2022 жылдың желтоқсанына жоспарланған. Жыл сайын 10 мыңға дейін контейнер шығару жоспарлануда. Осылайша, "Қазақстан Инжиниринг", KLMZ "Мэйкер", SMP Group (КВК) және FESCO отандық зауыттарының базасында отандық 20 және 40 футтық контейнерлер, сондай - ақ рулонды болат пен кен жүктеріне арналған контейнерлер өндірісін жолға қою бойынша жұмыс жүргізілуде. "Өнеркәсіпті дамыту қоры отандық контейнерлерді өндірушілер мен сатып алушылар үшін жеңілдетілген несие беру тетігін іске қосады. Жалпы, 22 млн тонна экспорттық жүкті контейнерлерге қайта бағыттау жоспарланған, бұл қосымша 117 мың контейнерді қажет етеді. Отандық өндірісті жолға қою контейнерлердің жеткілікті паркін қалыптастыруға, тасымалдарды контейнерлеудің үлесін 30% — ға дейін арттыруға мүмкіндік береді", - деп атап өтті индустрия министрлігінің басшысы. Сонымен қатар, Қайырбек Өскенбаевтың айтуынша, министрлік экспорттық және транзиттік жүктерді тасымалдаудың балама бағыттары мен дәліздерін пысықтады. Жүктерді жеткізудің логистикалық тізбектерінің үзілуін болдырмау бойынша жедел шаралар қабылданды. "Экспорттық жүктер Латвия порттарына (Лиепая, Рига, Вентспилс) және Транскаспий халықаралық көлік бағдарына қайта бағдарланады. ТХКБ аясында Әзірбайжан, Грузия және Түркиямен бірлескен көліктік-логистикалық компания сияқты бағытта бірлескен кәсіпорын құру туралы келісімге қол жеткізілді", — деді ол. ТХКБ бойынша жүк тасымалдауды дамыту мақсатында "Ақтау теңіз порты" АЭА базасында "контейнерлік хаб"құру жоспарлануда. Жобаны іске асыруға сингапурлық PSA International компаниясымен олардың қатысуы бойынша келіссөздер жүргізілді. Сондай-ақ Maersk, MSC және Cosco Shipping сияқты әлемдік контейнерлік операторлардың контейнерлік паркін тарту көзделіп отыр. Сауда флотын 4 пароммен толықтыру жеке бизнесті тартумен жоспарлануда. Ағымдағы жылы Ақтау және Құрық теңіз порттары арқылы тасымалдау көлемін шамамен 4 млн тонна экспорттық жүктерді қайта бағдарлауды ескере отырып, 10 млн тоннаға дейін жеткізу жоспарлануда. Отандық тасымалдаушылардың бәсекеге қабілеттілігін арттыру мақсатында 2025 жылға қарай автопарк санын 7615 бірліктен 15 мың бірлікке дейін ұлғайту бойынша жұмыстар жүргізілуде. Осы мақсаттар үшін 2023 жылдан бастап 2028 жылға дейінгі кезеңде Еуро-5 экологиялық класты ершікті тартқыштар бастапқы тіркеуден босатылатын болады. Сондай-ақ, салмағы 12-ден 50 тоннаға дейінгі көліктің бұл түрі кәдеге жарату алымынан босатылатын болады. Аталған шаралар отандық кәсіпкерлерге ершікті тартқыштарды сатып алу кезінде 4,27 млн теңгеге дейін үнемдеуге мүмкіндік береді. Транзиттік автотасымалдардың болжамды көлемі 2025 жылға қарай 3,5 млн тоннаға дейін ұлғаяды. Транзитті дамыту үшін халықаралық дәліздердің өткізу қабілеті бірінші дәрежелі мәнге ие. Бүгінгі күні Қазақстан аумағы арқылы 8 автомобиль транзиттік дәлізі өтеді. Жалпы, барлық дәліздер толық қуатта жұмыс істейді. Жекелеген учаскелер бойынша қайта жаңғырту жұмыстары жүргізілуде, оларды аяқтау 2030 жылға жоспарланып отыр. Бұл дәліз Қытайдан Қазақстан, Ресей және одан әрі Еуропаға, сондай-ақ Орта Азия елдеріне, атап айтқанда Өзбекстан, Қырғызстан елдеріне және кері қарай транзиттік ағынды қамтамасыз етеді. Дәлізді толық қайта құру 2009-2017 жылдар аралығында жүргізілді, көлік ағындарының өсуіне байланысты 2023-2030 жылдар аралығында учаскені қаладан кезең-кезеңімен ауыстыру жоспарлануда. Қызылорда Ресеймен шекараға дейін (Мәртөк) ұзындығы 1 363 км I техникалық санатқа дейін. Екінші дәліз — ұзындығы 1868 км "Алматы – Қарағанды – Нұр-сұлтан – Петропавл – РФ шекарасы". Бұл ретте транзиттің бір бөлігі Қытай тарапынан келеді. 2023 жылы I техникалық санатқа ауыстыра отырып, "Алматы – Қарағанды" учаскесін реконструкциялау аяқталатын болады. Үшінші дәліз - " Нұр-сұлтан-Қостанай-гр. РФ Челябинскіге" ұзындығы 860 км. Бұл дәліз Орта Азия елдерінен Қазақстан, Ресей және одан әрі Еуропаға транзиттік ағынды қамтамасыз етеді. 2030 жылға дейін қозғалыс қарқындылығының артуына байланысты "Нұр-сұлтан – Қостанай – РФ шекарасы" учаскесін I техникалық санатқа ауыстыру жоспарлануда. Төртінші дәліз - " гр. ҚХР-Майқапшағай-Қалбатау – Семей-Павлодар-гр. Бұл дәліз Шығыс өңірдің негізгі бағыттарының бірі болып табылады, ол бойынша транзит Қытайдан Қазақстан, Ресей аумағы арқылы және одан әрі Еуропаға жіберіледі. Қазіргі уақытта " гр. ҚХР-Майқапшағай-Қалбатау " жобасын 2023 жылы аяқтады. Бесінші дәліз - " Алматы-Талдықорған-Өскемен-Шемонаиха-гр. РФ Барнауылға" ұзындығы 1210 км. сондай-ақ Орталық Азия мен Қытайдан Қазақстан арқылы Ресейдің шығыс өңірлеріне және Қиыр Шығысқа транзитті қамтамасыз ететін аса сұранысқа ие бағыт болып табылады. Қазіргі уақытта "Талдықорған – Өскемен"автожолын қайта жаңарту жұмыстары жүргізілуде. 2023 жылы осы учаске бойынша жұмыстарды толық аяқтау жоспарлануда. Алтыншы дәліз - " Ақтөбе-Қандыағаш-Мақат-Атырау-гр. Ресей Федерациясы Астраханьға" ұзындығы 893 км. батыс аймақ үшін бұл дәліз Өзбекстан мен Түрікменстан елдерінің Қазақстан аумағы арқылы, Ресей арқылы Еуропаға транзитін қамтамасыз етеді. "Ақтөбе-Қандыағаш" және Атырау – Астрахань учаскелері бойынша реконструкциялау жүргізілуде. Аяқтау 2023 жылға жоспарланып отыр. Ағымдағы жылы "Қандыағаш – Мақат – Атырау"учаскесін қайта жаңарту аяқталады. Жетінші дәліз — ұзындығы 523 км "Ақтөбе – Орал – Самара", Орал арқылы Самараға және одан әрі Брест қаласы арқылы Еуропаға ЗЕ-ЗК дәлізінің тармағы болып табылады. Қозғалыс қарқындылығының 2030 жылға дейін ұлғаюына байланысты төрт жолақты қозғалысты 1 санатқа қайта жаңарту жоспарлануда. Сегізінші дәліз-ТРАСЕКА. "Бүгінде Ресейдегі геосаяси жағдайға байланысты ұзындығы 4 016 км ТРАСЕКА көлік дәлізі үлкен сұранысқа ие, дәліз бағыты Батыс Еуропа – Батыс Қытай дәлізінің негізгі бөлігі бойынша өтеді, одан әрі Ақтөбе мен Доссор арқылы Қазақстанның теңіз порттарына шығады", — деп түсіндірді индустрия министрі. Темір жол инфрақұрылымын және транзиттік әлеуетті дамыту туралы "Қазақстан Темір Жолы" АҚ Басқарма Төрағасы Нұрлан Сауранбаев баяндады. Мәселен, 2021 жылы Қазақстан аумағы арқылы барлық дәліздер бойынша контейнерлік транзиттің өсуі 2016 жылғы деңгейге қарағанда 4,3 есе (245 мыңнан) құрады. 1 066 мың ЖФЭ дейін). Халықаралық консультанттардың деректері бойынша Қазақстан арқылы контейнерлік транзиттің әлеуеті Қытай/ова және Еуропа арасындағы контейнер ағынының 5-8% - ын құрайды. "Негізгі транзиттік дәліз Қытай – Еуропа – Қытай бағыты болып табылады, онда Қазақстан, Ресей және Беларусь үш теміржол әкімшілігі – БКЛК ЕРА арасында табысты құрылған бірлескен кәсіпорын жұмыс істейді. Осылайша, БКЛК-мен табысты тәжірибе мысалында ҚТЖ Middle дәлізін (ТХКБ) дамыту үшін Әзірбайжан мен Грузияның темір жолдарымен бірлескен кәсіпорын құру бастамасын көтерді. Біз Орталық Азия көршілерімен бірлесіп, оңтүстік дәлізді дамыту бойынша жұмыстар жүргізіп жатырмыз. Ағымдағы жылдың екі айының қорытындысына сүйене отырып, жыл соңына дейін транзиттік контейнер тасымалының қарқынын сақтап қалатынымызды көріп отырмыз", — деді ҚТЖ басшысы. 2021 жылы пайдалану жүк айналымы 239,3 млрд.т/км құрады, бұл Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік жылдарындағы тарихи ең жоғары деңгейге айналды. Транзит 39,6 млрд т/км (21 млн тонна) жетті. 2020 жылғы деңгейге қарағанда транзиттің өсуі 2% - ды құрады. Қорытынды пайда 120,6 млрд теңгені құрады, бұл 2020 жылғы фактіден 7,4 есе көп. ҚТЖ қызметкерлерінің орташа жалақысы 2022 жылдың ақпан айында 273 мың теңгені құрады, бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 41,5% - ға артық. Пандемияға байланысты туындаған әуе және теңіз көлігі жұмысындағы елеулі іркілістер және соның салдарынан теңіз фрахты құнының өсуі темір жол тасымалдарына нарық үлесін ұлғайту үшін артықшылық берді. Осы қиын кезеңде теміржол жүк иелеріне теміржол тарифтерінің тұрақтылығын, жүктерді жеткізу мерзімдері мен шарттарының сенімділігін көрсетті. Сонымен қатар, құрлықтағы теміржол маршруттарының артықшылықтарының бірі оның экологиялық және энергия тиімділігі болып табылады. Теміржол көлігінен көмірқышқыл газының шығарылу деңгейі кеме қатынасына қарағанда 8 есе аз, авиациядан 9 есе төмен және жүк көлігінен 24 есе аз. ЕО-ның Төмен көміртекті стратегиясы шеңберінде Теміржол көлігін дамытуға негізгі рөл беріледі. ҚТЖ Қытаймен өткізу қабілетін арттыруға бағытталған 3 негізгі инфрақұрылымдық жобаға бастамашылық жасады: 1. Достық-Мойынты учаскесінде екінші жолдардың құрылысы. 2. Алматы маңындағы айналма желінің құрылысы. 3. Дарбаза-Мақтаарал теміржол желісінің құрылысы.